our news

Όψεις του φασισμού και του Αντιφασισμού στην Λακωνία 1941 – 1944

Σκέψεις και τρία αποσπάσματα σχετικά με την δράση του ΕΛΑΣ και των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Λακωνία

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,269 other followers

1. Εισαγωγικό σημείωμα

Τα παρακάτω αποσπάσματα βρίσκονται στο βιβλίο του Τάσου Αναστασάκη με τίτλο «Το αεροδρόμιο των Μολάων, χρονικό της δράσης των Γερμανών στη Νοτιοανατολική Λακωνία 1941 – 1944» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιδιομορφή. Η επιλογή και η επιμέλεια των αποσπασμάτων αυτών έγιναν από την Υ. στα πλαίσια της έρευνας της ομάδας εργασίας πάνω στην ιδιαίτερη ιστορία της νοτιοανατολικής Πελοποννήσου και συγκεκριμένα της Λακωνίας που έχει ξεκινήσει εδώ και λίγους μήνες στην Σκάλα. Τα αποσπάσματα αυτά, τρία στο σύνολο, δημοσιεύτηκαν στην σελίδα της αυτόνομης πρωτοβουλίας ενάντια στην λήθη στο αφιέρωμα «Φάκελος Λακωνική Ιστορία» σε ένα διάστημα μόλις λίγων ημερών, στο δεύτερο μισό του Απριλίου του 2016. Οι λόγοι που επιλέχτηκαν τα τρία αυτά αποσπάσματα από το συγκεκριμένο βιβλίο ποικίλουν. Ασχέτως με το αν κάποιοι/ες συμφωνούν με την στάση του συγγραφέα που αρνείται να πάρει κάποια ξεκάθαρη πολιτική θέση μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, ή για το ποια είναι η γνώμη του καθένα για το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, θεωρούμε ότι είναι χρήσιμο και αναγκαίο να καταγραφούν τα ιστορικά στοιχεία και να παρουσιαστούν στο διαδίκτυο για τον απλούστατο λόγο ότι υπάρχει μεγάλη άγνοια για τα ιστορικά γεγονότα αυτά από μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Λακωνίας και ιδιαίτερα της νέας γενιάς. Στόχος μας με την παρούσα δημοσίευση δεν είναι να μελετήσουμε τις αντιφάσεις και τα πολιτικά προβλήματα του κομμουνιστικού κινήματος ή την φύση του παρτιζάνικου ένοπλου κινήματος στην Ελλάδα. Παρόλα αυτά, θέση της ομάδας μελέτης παραμένει ότι οι εθνο-πατριωτικές αποκλίσεις και η πολιτική στάση του Κομμουνιστικού Κόμματος είχε τραγικές συνέπειες για την ύστερη εξέλιξη των γεγονότων. Δεν είναι λόγος αυτός όμως να παραβλέψουμε ότι, οι πρωταγωνιστές του συγκεκριμένου κινήματος έδωσαν την ζωή τους για την νίκη έναντι του ναζισμού και ακόμα περισσότερο δεν ήταν λίγες και λίγοι στις γραμμές του που το όραμα τους δεν σταματούσε εκεί, αλλά στο τέλος των ταξικών εκμεταλλευτικών κοινωνιών.

Στην Λακωνία δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε ποιες πολιτικές απόψεις κυριαρχούσαν στις γραμμές των ανταρτών, ούτε να ξέρουμε πόσο «καταρτισμένοι» ήταν θεωρητικά οι κομμουνιστές και οι κομμουνίστριες. Αυτό όμως που μπορούμε να πούμε με κάποια σιγουριά είναι ότι η Λακωνία μέσα στον χρόνο, από την ίδρυση του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους μέχρι και σήμερα αποτέλεσε μια βαθιά συντηρητική κοινωνία που ίσως το μόνο χειραφετητικό πολιτικό ρήγμα προήλθε λόγω των συνθηκών που επικράτησαν στον πόλεμο. Όπως θα διαβάσετε και στα δύο από τα τρία αποσπάσματα παρακάτω, οι αντάρτες δεν είχαν να αντιμετωπίσουν μόνο τους Γερμανούς ναζί, αλλά και μια σειρά ελληνικά συγκροτημένα ένοπλα τμήματα φασιστών και άλλων συνεργατών τους μέσα στον τοπικό πληθυσμό. Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να αποδομήσει επιχειρήματα του τύπου ότι όλοι οι Έλληνες ανεξαιρέτως «θυσιάστηκαν» για την «απελευθέρωση» που βλέπουμε συχνά σε μνημεία στην Λακωνία, όπου αναγράφονται ονόματα Ελλήνων φασιστών μαζί με αυτά των ανταρτών του ΕΛΑΣ [1]. Η ιστορική αυτή παραχάραξη που επικράτησε με την νίκη των φασιστών στον εμφύλιο δεν αποσκοπεί μόνο στην απόκρυψη και το ξέπλυμα των φασιστών και της δράσης τους. Είναι μια ξεκάθαρη ιδεολογική επιλογή της καπιταλιστικής κυριαρχίας στην Ελλάδα που θέλει να αποκρύψει τις αντιθέσεις μέσα στην ελληνική κοινωνία και φυσικά αποβλέπει στην αγιοποίηση της φαντασιακής συγκρότησης της εθνικής κοινότητας ως ένα ενιαίο υποκείμενο ή αλλιώς τον «λαό» που «αγωνίστηκε ενάντια στον κατακτητή». Με άλλα λόγια αποκρύπτει τις αντιθέσεις και τις ρήξεις κατά την διάρκεια του πολέμου και τις πολιτικές αρχές που υποκίνησαν αυτούς/ες που συγκρότησαν ένοπλα τμήματα με στόχο όχι απλά την απελευθέρωση της «πατρίδας», αλλά με ένα αντιφατικό τρόπο τον στόχο είχαν τον σοσιαλισμό. Φυσικά περιττό να πούμε ότι αυτή η «αγιοποίηση» σε καμία περίπτωση δεν συμπεριλαμβάνει τους Μακεδόνες αγωνιστές της αντίστασης, ή και μέχρι προσφάτως τους Έλληνες Εβραίους αγωνιστές της αντίστασης που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό θαμμένοι μέσα στην ιστορική λήθη που έχει επιβάλει η κυρίαρχη εθνική αφήγηση [2].

Ίσως το ιστορικό παράδειγμα της Λακωνίας είναι αρκετά χρήσιμο στην άντληση χρήσιμων πολιτικών συμπερασμάτων πάνω σε όλα αυτά που προσπαθήσαμε να υπογραμμίσουμε συνοπτικά στο παρόν εισαγωγικό κείμενο. Επιθυμία μας όμως είναι να συναντηθούμε με ακόμα περισσότερο κόσμο που έχει την διάθεση να εργαστεί μαζί μας και να μοιραστεί κρίσιμα στοιχεία που θα φωτίσουν μέχρι τώρα άγνωστες πλευρές της τοπικής και της γενικότερης ιστορίας. Για αυτόν τον λόγο έχουμε ξεκινήσει μια προσπάθεια να βρούμε και τους ελάχιστους εναπομείναντες στην ζωή, τους πρωταγωνιστές αυτού του κινήματος για να μας αφηγηθούν πράγματα και καταστάσεις που δεν καταγράφονται μέχρι στιγμής στην ελάχιστη βιβλιογραφία για την ναζιστική κατοχή και τις μάχες στην Λακωνία. Ένα από αυτά τα γεγονότα είναι και η μάχη της Σκάλας Λακωνίας που έγινε στις 5 Μαΐου του 1944. Το επόμενο διάστημα έχουμε ως στόχο και τον εμπλουτισμό της βιβλιογραφίας μας με ιστορικά βιβλία που θα διευκολύνουν ακόμα περισσότερο την προσπάθεια μας αυτή. Αν κάποια/ος έχει υπόψιν της/του κάποιους τίτλους βιβλίων, ντοκουμέντων στο διαδίκτυο ή όπου αλλού, μπορεί πάντα να επικοινωνεί μαζί μας στην διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου shadesmag at riseup.net.

Η ομάδα εργασίας Μάης 2016

2. Πρώτο απόσπασμα: Η Εθελοντική Αντικομμουνιστική Ομάδα των Μολάων

Το Νοέμβριο του 1943, σχεδόν ταυτόχρονα με τη δημιουργία του πρώτου τάγματος ασφαλείας στη Λακωνία,συστάθηκε στους Μολάους η «Επιτροπή Αμύνης κατά του Κομμουνισμού». Στην επιτροπή αυτή συμμετείχαν τοπικοί παράγοντες με επικεφαλής τον πρώτο βουλευτή Θεόδωρο Λύρα. Η Επιτροπή προχώρησε μάλιστα και στο σχηματισμό ένοπλης ομάδας, αποτελούμενης από 180 περίπου άνδρες,  με αρχηγό τον έφεδρο ανθυπολοχαγό Χρήστο Ζερβάκο (Λούμο).

Σε μία προσπάθεια κατανόησης των αιτίων που οδήγησαν στη δημιουργία της Επιτροπής αυτής,διαφαίνεται ότι ο σημαντικότερος παράγοντας υπήρξε η ιδεολογική

Μέλη της συμμορία Κατσαρέα με τον αρχισφαγέα Παυλάκο δεύτερο από αριστερά. Η φωτογραφία πρέπει να έχει τραβηχτεί μεταπολεμικά ή κατά το τέλος του εμφυλίου. Πηγή φωτογραφίας: http://kokkinosfakelos.blogspot.gr/2011/06/blog-post_30.html

Μέλη της συμμορία Κατσαρέα με τον αρχισφαγέα Παυλάκο δεύτερο από αριστερά. Η φωτογραφία πρέπει να έχει τραβηχτεί μεταπολεμικά ή κατά το τέλος του εμφυλίου. Πηγή φωτογραφίας: http://kokkinosfakelos.blogspot.gr/2011/06/blog-post_30.html

αντιπαράθεση μεταξύ του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και των βασιλοφρόνων.Η αντιπαράθεση αυτή είχε κλιμακωθεί με την αποτυχημένη προσπάθεια για ενότητα μεταξύ του ΕΛΑΣ και ΕΣ (Ελληνικού Στρατού) (αντιστασιακή ομάδα με αντίθετη ιδεολογική προσέγγιση από τον ΕΛΑΣ), που επιχειρήθηκε με το σύμφωνο του Δυρραχίου.Μετέπειτα ακολούθησε η παραβίαση του συμφώνου από πλευράς ΕΣ, με αποτέλεσμα τη διάλυση του ΕΣ από τον ΕΛΑΣ στα τέλη Οκτωβρίου 1943 σε μάχη που έλαβε χώρα κοντά στην Καλαμάτα.

Στην υπάρχουσα αντιπαλότητα καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν και οι βρετανικές αποστολές,δεδομένου ότι στα σχέδια των Βρετανών για τη μεταπολεμική Ελλάδα βασική προτεραιότητα υπήρξε η επιστροφή του βασιλέα Γεωργίου του Β·.Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής εντασσόταν άλλωστε και η αποστολή του λοχαγού Αργείτη στη Λακωνία το καλοκαίρι του ιδίου έτους.Βέβαια και οι Γερμανοί από την πλευράς τους είδαν θετικά την πρωτοβουλία για τη δημιουργία της Επιτροπής αυτής καθώς τους εξυπηρετούσε η δημιουργία μιας ένοπλης δυνάμεως στην περιοχή ως αντιστάθμισμα της δράσης του ΕΛΑΣ.Άλλωστε στις 5 Νοεμβρίου 1943, στις τελικές διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία της επιτροπής αυτής, φέρεται να συμμετείχε και Γερμανός αξιωματικός.

Οι άνδρες της «Επιτροπής Αμύνης κατά του Κομμουνισμού» στην πλειοψηφία τους ήταν ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι. Οι Γερμανοί έχοντας ήδη αποφασίσει την αποχώρησή της φρουράς τους από τους Μολάους και την κατάργηση του αεροδρομίου έσπευσαν να εξοπλίσουν την επονομαζόμενη στα έγγραφά τους «Εθελοντική Αντικομμουνιστική Ομάδα» των Μολάων. Οι άνδρες της Επιτροπής υποσχέθηκαν στο λόγο της ανδρικής τους τιμής να μη στρέψουν τα όπλα αυτά κατά των Γερμανών. Έτσι στις 11 Δεκεμβρίου 1943 έστειλαν αεροπορικώς 150 ιταλικά τυφέκια, 3 πολυβόλα καθώς και πυρομαχικά. [3]

 

3. Δεύτερο απόσπασμα: Τα τάγματα ασφαλείας και η Λακωνία

 Ο ιδρυτικός νόμος των Ταγμάτων Ασφαλείας ψηφίστηκε από την κυβέρνηση Ράλλη λίγες μέρες μετά την ορκωμοσία της στις 7 Απριλίου 1943 και προέβλεπε το σχηματισμό τεσσάρων ταγμάτων.Ο Γερμανός διπλωμάτης Νοϋμπάχερ και ο ομαδάρχης και αντιστράτηγος των ένοπλων SS και της αστυνομίας Βάλτερ Σίμανα, φαίνεται να είχαν ενθαρρύνει το Ράλλη να σχηματίσει τα Τάγματα Ασφαλείας. Ο βασικός λόγος σχηματισμού τους ήταν πρωτίστως πολιτικός. Ο Ράλλης ενδιαφερόταν να οργανώσει μια αποτελεσματική εθνικόφρονα δύναμη ενάντια στον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, ενώ οι Γερμανοί ενδιαφέρονταν να συνεργαστούν με τους Έλληνες εναντίον του κομμουνισμού. Η Γερμανική πολιτική αντικατοπτριζόταν στη δήλωση του στρατηγού Löhr ότι: «η αντικομμουνιστική μερίδα του ελληνικού πληθυσμού…. να χρησιμοποιηθεί πλήρως για να εξαναγκασθεί σε μια απροκάλυπτη εχθρότητα κατά της κομμουνιστικής μερίδας».

Οι Σύμμαχοι, αν και επίσημα καταδίκασαν τα Τάγματα Ασφαλείας, χαρακτηρίζοντάς τα «εχθρικούς σχηματισμούς», εντούτοις αποδέχονταν το όφελος της ύπαρξής τους, καθώς αποτελούσαν το αντίβαρο στην αλματώδη ανάπτυξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Άλλωστε από τη στιγμή που οι Βρετανοί αντιμετώπιζαν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ως ένα κίνημα καθοδηγούμενο από τους κομμουνιστές, μια συνύπαρξη μαζί τους μετά το τέλος του πολέμου έμοιαζε ανέφικτη.

Ο Παυλάκος, χασάπης και υπαρχηγός της ΕΑΟΚ πηγή της φωτογραφίας http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2015/02/2.html

Ο Παυλάκος, χασάπης και υπαρχηγός της ΕΑΟΚ πηγή της φωτογραφίας http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2015/02/2.html

Αρχικά η ανάπτυξη των Ταγμάτων αυτών ήταν αργή λόγω του περιορισμένου αριθμού εθελοντών και της επιφύλαξης των δυνάμεων κατοχής να δώσουν όπλα σε Έλληνες. Τα Τάγματα Ασφαλείας άρχισαν να εξελίσσονται σε υπολογίσιμη δύναμη μόνο μετά την απόσυρση της Ιταλίας από τον πόλεμο. Τότε ο Γερμανικός στρατός συνειδητοποίησε ότι τα ελληνικά βοηθητικά σώματα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα στον αγώνα εναντίον της Αντίστασης. Αρχές Νοεμβρίου του 1943 ο Χίτλερ έδωσε τη συγκατάθεσή του για τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας. Έτσι προς το τέλος του 1943 πολλές εκατοντάδες άνδρες μεταξύ αυτών πρώην χωροφύλακες και αξιωματικοί του στρατού, στρατολογήθηκαν στην Αθήνα δημιουργώντας τρία Τάγματα. Ο αυξανόμενος αριθμός στρατολόγησης οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ είχε διαλύσει με τη βία άλλα αντιστασιακά κινήματα, δημιουργώντας μεγάλες ομάδες οργισμένων και δυσαρεστημένων ανθρώπων. Αυτοί ήταν πλέον διατεθειμένοι είτε για προσωπικούς είτε για ιδεολογικούς λόγους να συμμετάσχουν σε ένοπλες εθνικιστικές ομάδες. Η μετριοπάθεια άλλωστε σπάνιζε μέσα στο κλίμα πολιτικής πόλωσης που επικρατούσε στη χώρα.

Τα Τάγματα Ασφαλείας ήταν εξοπλισμένα με ιταλικό οπλισμό και η σύνθεσή τους αποτελούνταν κατά κύριο λόγο  από φιλοβασιλικά στοιχεία. Τα Τάγματα συμμετείχαν ενεργά στην επιλογή και στις εκτελέσεις Ελλήνων ομήρων, ακόμα κι όταν τα αντίποινα αφορούσαν μόνο Γερμανικές απώλειες. Προς το τέλος της Κατοχής τα Τάγματα Ασφαλείας είχαν γίνει συνώνυμα της αυθαίρετης βίας και των φρικαλέων ωμοτήτων.

Τα Τάγματα Ασφαλείας στάλθηκαν πρώτα στην Κεντρική και στη Νότια Ελλάδα. Φυσικά δεν ήταν τυχαίο ότι η Πελοπόννησος παραδοσιακά συντηρητική, ήταν από τις πρώτες περιοχές όπου δραστηριοποιήθηκαν τα Τάγματα Ασφαλείας. Στο νομό Λακωνίας ο Λεωνίδας Βρεττάκος αδερφός του ηγέτη του Ε.Σ ( Ελληνικού Στρατού) Τηλέμαχου Βρεττάκου που σκοτώθηκε από τον ΕΛΑΣ, το Νοέμβριο του 1943 ίδρυσε το Τάγμα Εθελοντών Λακωνίας «Λεωνίδας». Το Τάγμα εξοπλίστηκε με Γερμανικά όπλα και διέθετε έναν Γερμανό αξιωματικό σε ρόλο συνδέσμου. Το Τάγμα «Λεωνίδας»άρχισε να δραστηριοποιείται από τον Ιανουάριο του 1944 σε συνεργασία με τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια της εκκαθαριστικής επιχείρησης «Κότσυφας» («Amsel») στην περιοχή Κροκεών- Γυθείου- Μολάων- Αγίου Δημητρίου.

Άλλα Τάγματα που θεωρούνταν τμήμα της χωροφυλακής, σχηματίστηκαν υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Διονυσίου Παπαδόγκωνα. Ο Παπαδόγκωνας ήδη από

Ο Ιωάννης Ράλλης ενθαρρύνει μικτό απόσπασμα από αξιωματικούς της Ειδικής Ασφάλειας, αστυφύλακες και ταγματασφαλίτες πηγή φωτογραφίας:http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2014/05/1.html

Ο Ιωάννης Ράλλης ενθαρρύνει μικτό απόσπασμα από αξιωματικούς
της Ειδικής Ασφάλειας, αστυφύλακες και ταγματασφαλίτες πηγή φωτογραφίας:http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2014/05/1.html

τον Ιούλιο του 1943, φερόταν να είχε έρθει σε συνεννόηση με του Ιταλούς στην Καλαμάτα και να είχε υπογράψει σύμφωνο συνεργασίας με τον Ιταλό διοικητή Ντομένικο Ντόρια για την καταπολέμηση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στη Μεσσηνία. Τα τάγματα του διεξήγαγαν επιχειρήσεις στην Τρίπολη και στη νότια Πελοπόννησο και έχαιρε της απόλυτης εμπιστοσύνης από πλευράς Γερμανών.

Οι Γερμανοί γρήγορα διαπίστωσαν ότι η συνεργασία με τα Τάγματα Ασφαλείας έφερνε καλύτερα αποτελέσματα στην καταπολέμηση των ανταρτών. Άλλωστε όπως ανέφερε Γερμανός αξιωματικός στη Δίκη της Νυρεμβέργης :«….ήταν γενικά γνωστό ότι οι κομμουνιστές φοβούνταν περισσότερο τους ευζώνους παρά τους Γερμανούς και το μίσος ανάμεσα στους Έλληνες ήταν μεγαλύτερο από το μίσος μεταξύ Ελλήνων και Γερμανών…….» [4]

 

4. Τρίτο απόσπασμα: Ο ΕΛΑΣ στην Νότια Λακωνία

α) Οι συμμαχικές αποστολές.

Στη νότια Λακωνία οι πρώτες ομάδες ανταρτών είχαν δημιουργηθεί στην οροσειρά του Πάρνωνα ήδη απ’ τα τέλη του 1942. Αρχικά , οι ομάδες των Παρασκευά Λεβεντάκη και Γιώργου Κονταλώνη είχαν πολύ περιορισμένη δράση λόγω έλλειψης οπλισμού και έμψυχου δυναμικού. Η κατάσταση άλλαξε την Άνοιξη του 1943 με την άφιξη της πρώτης αγγλικής αποστολής. Στις 31 Μαρτίου το ελληνικό υποβρύχιο «Κατσώνης», αποβίβασε στο λιμάνι του Γέρακα τον υπολοχαγό Γεώργιο Ταβερναράκη και τον ασυρματιστή Αλέξανδρο Γαρδέλη, απεσταλμένους του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ). Αποστολή τους υπήρξε η δημιουργία ανταρτικών ομάδων και παράλληλα ο έλεγχος των κινήσεων των Γερμανών. Λίγες μέρες μετά την άφιξή τους συνάντησαν στον Πάρνωνα τον Παρασκευά Λεβεντάκη και την ομάδα του, η οποία σύμφωνα με την αναφορά τους τότε αποτελούνταν από περίπου 20 αντάρτες. Έπειτα από ασύρματη επικοινωνία με το ΣΜΑ στο Κάιρο, κανονίστηκε η πρώτη ρίψη εφοδίων, η οποία πραγματοποιήθηκε τις ημέρες του Πάσχα, στα τέλη του Απρίλη του 1943. Η ρίψη έγινε κοντά στο χωριό Μαρί και οι αντάρτες της ομάδας του Λεβεντάκη ενισχύθηκαν με περίπου 80 τυφέκια και ιματισμό. Τη νύχτα της 12ης-13ης Μαΐου 1943 οι Έλληνες απεσταλμένοι υποδέχτηκαν στην περιοχή του Αγίου Βασιλείου τη δεύτερη αποστολή, η οποία αποτελούνταν από τον Άγγλο ταγματάρχη Χάρινγκτον και άλλους τρεις αξιωματικούς. Κατά την πτώση με τα αλεξίπτωτα, δύο απ’ αυτούς ο σμηναγός Δρακούλης και άλλος ένας ανθυπολοχαγός, τραυματίστηκαν θανάσιμα.

Από το καλοκαίρι του 1943 ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ τίθενται υπό τις διαταγές του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και γίνεται δυνατή η διείσδυση περισσότερων συνδέσμων της S.O.E, Άγγλων και Ελλήνων.Χαρακτηριστικό είναι ότι έως τον Αύγουστο του 1943 έφτασαν στην Πελοπόννησο συνολικά 14 αποστολές.

Μια εξ’ αυτών ήταν και αυτή του σμήναρχου Γεωργίου Αργείτη και του σμηνία Γεωργίου Χαμπέρη. Η αποστολή τους σύμφωνα με την αναφορά του Χαμπέρη , «….αφορούσε την παρατήρηση του εχθρού….» (εύλογα προκύπτει το ερώτημα ποιον θεωρούσαν τελικά εχθρό!). Οι δύο τους έφτασαν στα παράλια της Μονεμβασίας, κοντά στο χωριό Φούτια, στις 3 Ιουνίου 1943, αλλά λόγω βλάβης του ασυρμάτου δεν είχαν επαφή με τη Μέση Ανατολή. Ο χαμπέρης αναχώρησε με τον ασύρματο για τον Πειραιά, όπου και έφτασε στις 26 Ιουνίου, προκειμένου να τον επισκευάσει.

Επιστρέφοντας πίσω στις 8 Ιουλίου με τον ασύρματο σε λειτουργική κατάσταση, συνελήφθη από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στον Γέρακα και μεταφέρθηκε στη Ρηχιά. Όπως αναφέρει, ανακρίθηκε από τους αντάρτες και έγινε προσπάθεια να τον εντάξουν στις τάξεις τους. Τελικά μετά από αλλεπάλληλες μετακινήσεις στα βουνά, ήλθε σ’ επαφή με την ομάδα του Χάρινγκτον, απ’ όπου τον παρέλαβε ο ταγματάρχης Ρηντ και τον μετέφερε στο αρχηγείο του στην Ολυμπία. Στην ομάδα αυτή παρέμεινε μέχρι την αποχώρησή του από την Ελλάδα εκτελώντας χρέη ασυρματιστού.

Όσον αφορά τον Αργείτη αυτός παραμένοντας στην περιοχή ήλθε σ’ επαφή με φιλοβασιλικούς πολιτικούςκαι στρατιωτικούς και προχώρησε στη σύσταση ένοπλης ομάδας αποτελούμενης από φιλοβασιλικούς κατοίκους της περιοχής.Η δράση του αυτή απέφερε την δυναμική αντίδραση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, που απέστειλε μία ομάδα ανταρτών για να τον συλλάβει. Ο Αργείτης όμως κατάφερε να ξεφύγει από τους διώκτες του και κατέφυγε στο κάστρο της Μονεμβασίας όπου διέμενα συγγενείς του.Η τοπική οργάνωση του ΕΑΜ κατάφερε να τον εξαναγκάσει να ακολουθήσει τους αντάρτες στον Πάρνωνα. Έτσι τον Ιούλιο του 1943 ο Αργείτης μεταφέρθηκε στον Βρονταμά, όπου του έγινε πρόταση ν’ αναλάβει τη στρατιωτική ηγεσία του ΕΛΑΣ στον Παρνωνα. Αυτός αρνήθηκε την πρόταση και προσπάθησε να δραπετεύσει δωροδοκώντας ένα λοχία του ΕΛΑΣ. Η κατάληξη ήταν να δικαστεί από ανταρτοδικείο και να εκτελεστεί στον Άγιο Βασίλειο.

Γενικά η πολιτική ΣΜΑ  αρχικά αφορούσε την ενίσχυση των ανταρτών του ΕΛΑΣ με όπλα αλλά και με χρήματα ,με απώτερο σκοπό ο έλεγχος της δράσης των ανταρτών να περάσει στα χέρια των Άγγλων απεσταλμένων. Όταν οι Άγγλοι συνειδητοποίησαν ότι το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ λόγω μεγέθους και λόγω της συνεχής στρατολόγησης νέων μελών, δεν ήταν δυνατόν να ελεγχθεί από το ΣΜΑ, άλλαξαν τακτική. Η νέα μέθοδος είχε ως κύριο άξονα τη διάσπαση του απελευθερωτικού μετώπου, μέσω της ενίσχυσης άλλων αντιστασιακών  ομάδων, όπως η οργάνωση Ε.Σ, που είχαν διαφορετικό ιδεολογικό προσανατολισμό. Όταν οι αγγλικές αποστολές στην Λακωνία συνενώθηκαν, εγκαταστάθηκαν στην οροσειρά του Ταϋγέτου, όπου ήρθαν σ’ επαφή με την οργάνωση ελληνικός στρατός  (Ε.Σ) και άρχισαν να τους ενισχύουν με όπλα και μ’ εφόδια. Η τακτική τους αυτή επέφερε αλλαγή στο συσχετισμό των δυνάμεων μεταξύ ΕΛΑΣ- ΕΣ, και οδήγησε στην ένοπλη σύγκρουση των δύο οργανώσεων, η οποία τερματίστηκε με την εξολόθρευση του Ε.Σ τον Οκτώβριο του 1943.

( Ο Γρηγόριος Αργείτης είχε γεννηθεί στη Μονεμβασία το 1906 και είχε καταταγεί στην ΕΒΑ το 1925. Στρατολογήθηκε από την αγγλική S.O.E, στις 5-4-1943 και λίγο αργότερα μετέβη στη Σμύρνη, όπου υπήρχε παράρτημα της αγγλικής οργάνωσης.Από εκεί αναχώρησε την 1η Ιουνίου του 1943 για την Ελλάδα.(PRO. HS 5/370. Προσωπικός φάκελος Αργείτη).

(Ο Χαμπέρης κι ο Γαρδέλης έφυγαν από την Ελλάδα στις 29 Ιανουαρίου του 1944μ’ ένα ιταλικό αντιτορπιλικό από τη Μαραθόπολη με προορισμό το Μπάρι της Ιταλίας. Από εκεί μετέβησαν αεροπορικώς με τη βρετανική αποστολή και τον Ταβερναράκη, στη Μέση Ανατολή στις 4 Φεβρουαρίου του 1944.)

β) Η ένοπλη δράση του ΕΛΑΣ κατά των Γερμανών.

Γερμανοί αντιφασίστες με αντάρτες του ΕΛΑΣ. Στην πρώτη σειρά (δεύτερος με το όπλο στο χέρι) ο Λούντβιχ Γκεμ πηγή:kokkinostupos.wordpress.com

Γερμανοί αντιφασίστες με αντάρτες του ΕΛΑΣ. Στην πρώτη σειρά (δεύτερος με το όπλο στο χέρι) ο Λούντβιχ Γκεμ
πηγή:kokkinostupos.wordpress.com

Στον επιχειρησιακό τομέα η ενίσχυση των ανταρτών από τις ρίψεις των όπλων είχε ως επακόλουθο την εντατικοποίηση της δράσης τους κατά των Ιταλών. Στις 15 Μαίου 1943 έγινε συμπλοκή στην Καστανίτσα με 15 νεκρούς από πλευράς Ιταλών, στις 11 Ιουλίου εξουδετερώθηκε η Ιταλική φρουρά στο Γεράκι Λακωνίας, ενώ στις 27 Ιουλίου 1943 έλαβε χώρα η μάχη στον Κοσμά Κυνουρίας όπου αποδεκατίστηκε ένας ιταλικός λόχος μελανοχιτώνων με διοικητή τον διαβόητο Φεστούτσι. Μετά την ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943, οι αντάρτες ενισχυμένοι από τα ιταλικά λάφυρα, αλλά και με αυτοπεποίθηση λόγω της εξέλιξης των γεγονότων στην Ευρώπη, άρχισαν να κάνουν εντονότερη την παρουσία τους. Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι ανταρτικές ομάδες ενώθηκαν συγκροτώντας το 8ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με διοικητή τον σμήναρχο Βασταρδή. Η αυξημένη δραστηριότητα των ανταρτών αναφέρεται στις καταχωρήσεις των συμβάντων στο Πολεμικό ημερολόγιο του Γερμανικού 68ου Σώματος Στρατού.

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1943 οι αντάρτες ανατίναξαν μία γέφυρα στο δρόμο Κροκεών – Μολάων, ενώ στις 14 Σεπτεμβρίου φάλαγγα ανεφοδιασμού της 1ης μεραρχίας Panzer δέχτηκε επίθεση 8 χιλιόμετρα βορείως του Γυθείου, με απώλειες από γερμανικής πλευράς 3 νεκρούς, 4 τραυματίες και 8 αγνοούμενους. Η συμπλοκή έλαβε χώρα στη θέση «Παπά βρύση»και σε αυτή συμμετείχε ένα μικρό τμήμα του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τον Δ. Προκοπίδη και τον Χριστόφ. Κώνστα. Οι απώλειες από πλευράς ανταρτών ήταν 3 τραυματίες. Στη διάρκεια της ημέρας αναγνωριστική περίπολος του 1ου Τάγματος του 113ου Συντάγματος Τεθωρακισμένων Γρεναδιέρων (1,PZ, Gren. Rgt. 737) αντάλλαξε πυροβολισμούς με ομάδες ανταρτών χωρίς ν’ αναφερθούν περαιτέρω απώλειες. Τα τμήματα αυτά της 1ης Μεραρχίας Panzer είχαν προωθηθεί στην περιοχή μεταξύ Γυθείου -Κροκεών, όπου είχαν ενωθεί με το 2ο Τάγμα του 73ου Συντάγματος Καταδρομών (II./ lg. Rgt. 737). Σκοπός τους ήταν ο αφοπλισμός των ιταλικών μονάδων στην περιοχή αυτή και η ανάληψη του ελέγχου των ιταλικών πυροβολαρχιών επάκτιου πυροβολικού στο Γύθειο.

Στις 28 Σεπτεμβρίου γύρω στις 13.45, κοντά στο χωριό Αστέρι μία ομάδα από 20-30 αντάρτες δέχτηκε επίθεση από Γερμανούς στρατιώτες που επέβαιναν σε φορτηγά. Οι Γερμανοί άνοιξαν πυρ με τα πολυβόλα τους, με κατάληξη τον τραυματισμό ενός αντάρτη και την σύλληψη άλλων τριών. Οι Γερμανοί ανέφεραν ότι ανακάλυψαν επάνω τους χαρτιά που τους συνέδεαν με το ΕΑΜ.

Μετά από την αποχώρηση της 1ης Μεραρχίας Panzer, από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1943, η 117η Μεραρχία Καταδρομών, με έδρα το Περιγιάλι Κορινθίας,  ανέλαβε τη διοικητική αρμοδιότητα όλης της Πελοποννήσου. Από τις 6 Οκτωβρίου 1943 ο στρατηγός Le Suire ήταν ο μοναδικός διοικητής της Πελοποννήσου, έχοντας στη διάθεσή του την 117η Μεραρχία και τα τέσσερα τάγματα αμύνης πόλεων και φρουρίων, σύνολο δυνάμεως 12000 άνδρες.

Στις 8 Οκτωβρίου 1943 μία διμοιρία ανταρτών από το λόχο του Μανώλη Σταθάκη, επιτέθηκε σε δύο γερμανικά φορτηγά στο δρόμο μεταξύ Μολάων και Κροκεών, κοντά στον οικισμό Μακρυνάρα, φονεύοντας όλους τους Γερμανούς που επέβαιναν σε αυτά. Σύμφωνα με τις γερμανικές πηγές, οι συνολικές απώλειες των Γερμανών ήταν ένας νεκρός και 6-8 αγνοούμενοι. Ο διοικητής της 117ης Μεραρχίας Le Suire, ο οποίος είχε τη φήμη εξαιρετικά αυστηρού και  σκληρού διοικητή διέταξε αντίποινα για την επίθεση, τη σύλληψη 100 ομήρων και την πυρπόληση των χωριών σε ακτίνα 5 χιλμ.

Στις 17 Οκτωβρίου το 2ο Τάγμα του 737ου Συντάγματος καταδρομών (II./ Lg. rGT.737), διενήργησε εκκαθαριστική επιχείρηση περιορισμένης κλίμακας, στην περιοχή βορειοανατολικά της Σκάλας με λιγοστές απώλειες από πλευράς ανταρτών.

Οι πολεμικές ενέργειες δεν διεξάγονταν μόνο στη στεριά αλλά και στο θαλάσσιο χώρο γύρω από την Μονεμβάσια.Στις 17 Νοεμβρίου το επίτακτο μηχανοκίνητο πλοιάριο «Άγιος Ανδρέας»με καπετάνιο τον Μενέλαο Κουλούρη, βυθίστηκε 8 μίλια νοτίως της Μονεμβασίας, από το αγγλικό υποβρύχιο «Dzik», ενώ στις 19 Νοεμβρίου το αγγλικό υποβρύχιο «Sybil», βύθισε νοτιοδυτικά της Μονεμβασίας ,το γερμανικό μεταφορικό «Giovanni Bocaccio » εκτοπίσματος 3.160 τόνων, που μετέφερε εφόδια για τις γερμανικές δυνάμεις στην Κρήτη.

Οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ εντείνονταν σε όλη την Πελοπόννησο και οι Γερμανοί αντιδρούσαν με την εφαρμογή όλο και σκληρότερων αντιποίνων, προκειμένου να καμφθεί το φρόνημα του ντόπιου πληθυσμού. Τις απογευματινές ώρες της 25ης Νοεμβρίου 1943, δύο διμοιρίες του ΕΛΑΣ, με αρχηγούς τον Παρασκευά Λεβεντάκη και τον Θεόδωρο Πρεκεζέ, επιτέθηκαν σε γερμανική φάλαγγα στο Μονοδέντρι, 32 χλμ νοτίως της Τρίπολης. Οι αντάρτες με συνδυασμένα πυρά εξουδετέρωσαν την γερμανική φάλαγγα, η οποία αποτελούνταν από 3 αυτοκίνητα, με απώλειες από πλευράς Γερμανών 4 νεκρούς και 9 αγνοούμενους, ενώ η μοναδική απώλεια από πλευράς του ΕΛΑΣ, ήταν ένας τραυματίας, Έπειτα από μερικές ώρες, ο διοικητής της 117ης Μεραρχίας Καταδρομών Karl Von Le Suire διέταξε σκληρά αντίποινα, που αφορούσαν την εκτέλεση 100 φυλακισμένων από τις φυλακές Τρίπολης. Νωρίς το πρωί της επομένης, 26ης Νοεμβρίου, εκτελέστηκαν στον τόπο της ενέδρας 118 άτομα, η πλειονότητα των οποίων ήταν Σπαρτιάτες.Μεταξύ των εκτελεσθέντων ήταν και ο γερμανομαθής γιατρός Χρήστος Καρβούνης, ο οποίος αρνήθηκε την προταθείσα από τους Γερμανούς εξαίρεσή του από τους υπόλοιπους μελλοθανάτους.

(Στην πλειονότητα των περιπτώσεων υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ των Γερμανικών αρχείων και των γραπτών μαρτυριών πρώην ανταρτών σε ό,τι αναφορά τις ημερομηνίες που έλαβαν χώρα οι συμπλοκές, οι δολιοφθορές, καθώς και στον αριθμό των γερμανικών απωλειών.Σε αυτές τις περιπτώσεις θεωρούνται πιο αξιόπιστες οι γερμανικές πηγές,λόγω του ότι πρόκειται για τακτικό στρατό, ο οποίος κρατούσε πολεμικό ημερολόγιο και επιπλέον διότι οι Γερμανοί χαρακτηρίζονται για την «πρωσική» τυπικότητά τους στην τήρηση αρχείων.) [5]

Υποσημειώσεις:

[1] Εδώ αναφερόμαστε για παράδειγμα στο μνημείο που βρίσκεται στην πλατεία πηγών στην Σκάλα Λακωνίας. Σχετική δημοσίευση από την σελίδα της αυτόνομης πρωτοβουλίας ενάντια στην λήθη εδω: https://skalalakonias.wordpress.com/2014/09/29/skalastreets005/ Αλλά και στο μνημείο για τους ταγματασφαλίτες που σκοτώθηκαν στην μάχη της Σκάλας. Σχετική φωτογραφία εδώ: https://skalalakonias.files.wordpress.com/2013/10/pa281064.jpg

[2] Ένα αντιπαράδειγμα εδώ αποτελεί η Μίρκα Γκίνοβα μια γυναίκα σύμβολο της Μακεδονικής συμμετοχής στην αντίσταση. Διαβάστε σχετικό άρθρο εδώ: https://grassrootreuter.wordpress.com/2014/07/26/mirka/ , φωτογραφία με σύνθημα του ΔΣΕ που καλεί τους Μακεδόνες στον αγώνα στην ελληνική και Μακεδονική γλώσσα εδώ: https://benjaminconti.files.wordpress.com/2015/12/makedonika.jpg . Τέλος σας προτείνουμε να διαβάσετε ένα άρθρο με φωτογραφίες της Ισραηλιτικής κοινότητας Αθήνας σχετικά με την συμμετοχή των Ελλήνων Εβραίων στην αντίσταση εδώ: https://grassrootreuter.wordpress.com/2015/10/14/evraioiagonistesantistasi/

[3] Το απόσπασμα είναι από τις σελίδες 150-153 του βιβλίου του Τάσου Αναστασάκη με τίτλο «Το αεροδρόμιο των Μολάων, χρονικό της δράσης των Γερμανών στη Νοτιοανατολική Λακωνία 1941-1944»

[4] Στο ίδιο από τις σελίδες 150-151

[5] Στο ίδιο 145-150

Advertisements

3 Comments on Όψεις του φασισμού και του Αντιφασισμού στην Λακωνία 1941 – 1944

  1. laskaratos // May 24, 2016 at 4:28 pm // Reply

    “Ασχέτως με το αν κάποιοι/ες συμφωνούν με την στάση του συγγραφέα που αρνείται να πάρει κάποια ξεκάθαρη πολιτική θέση μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, ή για το ποια είναι η γνώμη του καθένα για το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, θεωρούμε ότι είναι χρήσιμο και αναγκαίο να καταγραφούν τα ιστορικά στοιχεία και να παρουσιαστούν στο διαδίκτυο για τον απλούστατο λόγο ότι υπάρχει μεγάλη άγνοια για τα ιστορικά γεγονότα αυτά από μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Λακωνίας και ιδιαίτερα της νέας γενιάς”.

    Πολύ σωστό και χρήσιμο σκεπτικό.
    Μόνον έτσι μπορεί να βρεθεί η αλήθεια και να διασωθεί η ιστορική μνήμη.

    Liked by 1 person

  2. shadesmag // May 24, 2016 at 7:52 pm // Reply

    Με άλλα λόγια πρέπει να είμαστε ανοιχτοί/ες στην καταγραφή των ιστορικών γεγονότων με ακρίβεια αν θέλουμε να βγάλουμε συμπεράσματα αλλιώς το μόνο που έχουμε είναι ιδεολογήματα αμφισβητούμενης προέλευσης

    Like

4 Trackbacks / Pingbacks

  1. σημειώσεις στη λαδόκολλα #1: Με αφορμή κάποιες φωτογραφίες από την δράση των ΕΑΟΚ στην Πελοπόννησο. – Shades magazine
  2. σημειώσεις στη λαδόκολλα #1: Με αφορμή κάποιες φωτογραφίες από την δράση των ΕΑΟΚ στην Πελοπόννησο. – пропагирање / p e r v a s i o n
  3. «Φάκελος Λκαωνική Ιστορία #08» Η καταστροφή του Κοσμά Γενάρης 1944 | αυτόνομη πρωτοβουλία ενάντια στην λήθη
  4. Ενάντια στην Λήθη #04 “Η καταστροφή του Κοσμά τον Γενάρη 1944” – Shades magazine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: