our news

Συνέντευξη με την Άννα Μαρία Δρουμπούκη

για αφορμή την ημερίδα «Νέες προσεγγίσεις για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα»

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,135 other followers

Ενόψει της ημερίδας στην Αθήνα με θέμα το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων με τίτλο «Νέες προσεγγίσεις για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα», επικοινωνήσαμε με την κ. Άννα Μαρία Δρουμπούκη μέλος του Κέντρου Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και διοργανώτρια της ημερίδας για μια γρήγορη συνέντευξη. Όπως επισημάναμε και σε προηγούμενη δημοσίευση στο Shades, η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί στις 18 Ιουνίου, στο ιστορικό αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών (Σκουφά 45) στις 4 το απόγευμα. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά την κ. Άννα Μαρία Δρουμπούκη για την παραχώρηση αυτής της σύντομης συνέντευξης.

SHADES: Καταρχήν να σας ευχαριστούμε που δεχθήκατε την πρόσκληση μας για αυτήν την συνέντευξη. Άννα Μαρία Δρουμπούκη πριν ξεκινήσουμε θέλετε να μας μιλήσετε λίγο για εσάς;

Α.Δ: Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ. Γεννήθηκα στην Αθήνα, σπούδασα Ιστορία και Αρχαιολογία και έλαβε μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στις “Μουσειακές Σπουδές” στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είμαι διδάκτορας Νεότερης Ιστορίας στο ίδιο πανεπιστήμιο. Έχω εργαστεί ως επισκέπτρια ερευνήτρια στο Ινστιτούτο για τη Μελέτη της Εβραϊκής Ιστορίας και Κουλτούρας Simon Dubnow της Λειψίας (2009). Είμαι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, με θέμα τις γερμανικές αποζημιώσεις για τους Εβραίους της Ελλάδας (“Κλοπή και αποκατάσταση: οι γερμανικές αποζημιώσεις για το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων”). Το βιβλίο μου “Μνημεία της Λήθης. Ίχνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη”, που αποτελεί επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής μου διατριβής, εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2014 από τις Εκδόσεις Πόλις.

SHADES: Με μεγάλη μας χαρά διαβάσαμε για την ημερίδα που διοργανώνετε στις 18 Ιουνίου στην Αθήνα με τίτλο «νέες προσεγγίσεις για το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα». Είστε μέλος του Κέντρου Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Τι είναι αυτό το κέντρο;

A.Δ: Το Κέντρο Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (ΚΕΑΕ), ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιανουάριο του 2015. Ο βασικός σκοπός του ΚΕΑΕ είναι η χρηματοδότηση της έρευνας στις ανθρωπιστικές επιστήμες μέσα από μια διαδικασία δημόσιων προσκλήσεων προς νέες ερευνήτριες και νέους ερευνητές κατόχους διδακτορικών τίτλων για την υποβολή ερευνητικών προτάσεων. Είμαι ευγνώμων για την στήριξη του ΚΕΑΕ και τη χρηματοδότηση της μεταδιδακτορικής μου έρευνας.

SHADES: Όπως υπογραμμίσαμε και λίγο πριν, οργανώνετε μια νέα ημερίδα με θέμα το Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα. Από όσο είμαστε σε θέση να ξέρουμε είναι μια από τις ελάχιστες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα στην χώρα μας. Τι σας ώθησε να οργανώσετε μια τέτοια εκδήλωση;

Α.Δ: Κυρίως αποτελούσε μέρος των υποχρεώσεών μου ως μεταδιδακτορική υπότροφος του ΚΕΑΕ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ήταν για μένα κάποιο ανεπιθύμητο βάρος αυτή η διοργάνωση, καθώς πολλοί αξιόλογοι νέοι συνάδελφοι που έχουν ασχοληθεί με τη γενοκτονία των Ελλήνων Εβραίων θα αναδείξουν νέες οπτικές και υποερευνημένες θεματικές. Κυρίως είναι σημαντικό να αποκτούν οι νέοι επιστήμονες ένα βήμα και μια αφορμή για συνομιλία, καθώς στην Ελλάδα δυστυχώς δεν είναι πολλές οι ευκαιρίες για ανταποδοτική συνεργασία και γόνιμο διάλογο. Χρωστάω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους συναδέλφους και φίλους που αποδέχτηκαν την πρότασή μου να συμμετάσχουν.

SHADES: Μέχρι προσφάτως η έρευνα για το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων αποτέλεσε ένα άγνωστο θέμα ταμπού για την ελληνική κοινωνία, την αριστερά αλλά και τους ιστορικούς. Ωστόσο κάποιοι ιστορικοί, όπως για παράδειγμα η κυρία Μόλχο έχουν κάνει επίμονη δουλειά για αρκετές δεκαετίες. Πιστεύετε ότι η κατάσταση αυτή έχει αλλάξει στις μέρες μας; Αν ναι, σε τι ευθύνεται αυτή η αλλαγή;

Α.Δ: Πράγματι πολύ σημαντικές μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί, με ενδεικτικότερες αυτές του Χάγκεν Φλάισερ, της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου, της Ρένας Μόλχο, της Ρίκας Μπενβενίστε, της Οντέτ Βαρών- Βασάρ, του Γιώργου Κόκκινου, του Γιώργου Μαργαρίτη και άλλων που σίγουρα δεν έχω το χώρο να αναφέρω εδώ. Ωστόσο, στην ιστορική έρευνα τα τελευταία χρόνια ερευνούνται άγνωστες και υποερευνημένες θεματικές, όπως τα ζητήματα της οικονομικής εκμετάλλευσης των Εβραίων και των περιουσιών, η σχέση της κλοπής των περιουσιών με τον τοπικό αντισημιτισμό, η πολιτική ευθύνη των αρχών (τοπικών και κεντρικών), και ζητήματα διαχείρισης των κατασχεθέντων εβραϊκών περιουσιών. Αυτές οι νέες μελέτες φωτίζουν τις διαδικασίες που νομιμοποίησαν τη λεηλασία και την κοινωνική δυναμική μιας μαζικής εκμετάλλευσης του πλούτου, τον οποίο οι εκτοπισθέντες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης άφησαν πίσω τους, από τους χριστιανούς συμπολίτες τους. Για παράδειγμα, η διερεύνηση της υπόθεσης των χριστιανών μεσεγγυούχων στη Θεσσαλονίκη και τα ερεθίσματα που προσφέρει η περιρρέουσα ατμόσφαιρα μιας «πόλης φαντασμάτων» σύμφωνα με τον όρο του Μαρκ Μαζάουερ, συνιστούν μια πρόκληση για την έρευνα και παράλληλα ένα βαρόμετρο της στάσης της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην εβραϊκή γενοκτονία. Ο δρόμος είναι ανοιχτός και σίγουρα αυτές οι μελέτες αποτελούν μια αφορμή και μια στροφή προς την εθνική αυτοσυνειδησία. Η μελέτη σκοτεινών πτυχών της ιστορίας θα πρέπει επιτέλους να γίνει πραγματικότητα και στη χώρα μας.

SHADES: Στο κάλεσμα για την ημερίδα διαπιστώνετε ότι έχουν αυξηθεί οι έρευνες σχετικά με την ιστορία του ελληνικού Εβραϊσμού. Το γεγονός αυτό, λέτε, είναι και αποτέλεσμα των εξελίξεων στην διεθνή βιβλιογραφία. Μπορείτε να μας στο εξηγήσετε λίγο αυτό;

Α.Δ: Πολύ απλά, η Ελλάδα απουσιάζει απ’ τους περισσότερους διεθνείς συλλογικούς τόμους για το Ολοκαύτωμα. Ένα παράδειγμα: δύο είναι τα ερωτήματα που τίθενται σχετικά με την «αρειοποίηση» των εβραϊκών περιουσιών και την «Οικονομική Τελική Λύση», με βάση τις νεότερες έρευνες: πώς οργανώθηκε, δηλαδή ποιες κοινωνικές διαδικασίες περιελάμβανε και ποια είναι η σύνδεση μεταξύ ιδιοκτησίας και μνήμης. Σε κάθε χώρα έπρεπε να εφαρμοστεί ένα συγκεκριμένο νομικό και διοικητικό πλαίσιο προκειμένου να νομιμοποιηθεί η κλοπή. Σε διεθνές επίπεδο έχουμε συγκριτικές μελέτες που αφορούν την λεηλασία και που τονίζουν τη στενή συνάφεια της κατάσχεσης των περιουσιών και της τοπογραφικής διαδραμάτισης της Σοά, με εξαίρεση πάντοτε την Ελλάδα, που δεν αποτελεί το θέμα κανενός κεφαλαίου σε αυτούς τους τόμους. Θα πρέπει να σκεφτούμε το θέμα των περιουσιών σε πληθυντικό αριθμό, καθώς έλαβε χώρα μια σειρά λεηλασιών, σε διαφορετικό χρονικό και τοπικό πλαίσιο, ακόμα και στην ίδια την εκάστοτε χώρα. Τέλος, η έρευνα για τις εβραϊκές περιουσίες, σε ευρωπαϊκό αλλά και ελληνικό πλαίσιο, θα πρέπει να ενταχθεί στην γενικότερη ιστορία της ανασυγκρότησης των εβραϊκών κοινοτήτων μεταπολεμικά. Και αυτό είναι η πρόκληση, καθώς μόλις πρόσφατα έχουμε αρχίσει την επεξεργασία αυτού του κεφαλαίου της νεότερης ιστορίας στην Ελλάδα. Να αναφέρω εδώ, ότι είμαι ιδιαίτερα χαρούμενη που αποτελώ μέλος μιας νέας πρωτοβουλίας που σχετίζεται με την ιστοριογραφική διερεύνηση της ιστορίας των Ελλήνων Εβραίων, το Εργαστήριο Μελέτης Νεότερου Ελληνικού Εβραϊσμού, με ιδρυτικό μέλος τον εξαιρετικό ιστορικό του King’s College Φίλιππο Κάραμποτ, και μέλη τους: Ιάσονα Χανδρινό, Κωστή Κορνέτη, Χάρη Δελλοπούλου, Ελένη Μπεζέ και Αλεξάνδρα Πατρικίου (βλ. περισσότερα εδώ: https://greekjewry.wordpress.com/).

SHADES: Μπορείτε λίγο να μας μιλήσετε για το σκεπτικό του προγράμματος της ημερίδας; Πως επιλέχτηκαν πχ οι ομιλητές;

Α.Δ: Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί στην Ελλάδα οι μελέτες που επικεντρώνονται στην ιστορία του ελληνικού εβραϊσμού καθώς και σε ζητήματα μνήμης και ταυτότητας, ακολουθώντας έτσι και τις εξελίξεις στη διεθνή βιβλιογραφία. Ωστόσο, πολλές πτυχές της ιστορίας της Σοά και της μεταπολεμικής ιστορίας των εβραϊκών κοινοτήτων παραμένουν ακόμα ανεξερεύνητες. Αυτές τις πτυχές ερευνούμε στην ημερίδα, και επιλέχθηκαν ιστορικοί που με τη δική τους ματιά και τα νέα πορίσματα των ερευνών τους, μπορούν να συνδράμουν προς αυτή την κατεύθυνση.

SHADES: Πιστεύετε ότι την ημερίδα αυτή θα την ακολουθήσουν και άλλες ανάλογες εκδηλώσεις; Υπάρχει κάτι προγραμματισμένο για το μέλλον;

Α.Δ: Σίγουρα ο δρόμος είναι ανοιχτός για τον διάλογο και τη διερεύνηση νέων πτυχών. Για παράδειγμα, στη γενικότερη προσπάθεια ανάδειξης αρχειακού υλικού που σχετίζεται με την ιστορία των Εβραίων της Ελλάδας, εντάσσεται μία δράση του Εργαστηρίου Μελέτης Νεότερου Ελληνικού Εβραϊσμού: η καταγραφή ενός αταξινόμητου και αναξιοποίητου έως σήμερα μέρους του αρχείου του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος (ΚΙΣΕ). Ύστερα από συνεννόηση με το ΚΙΣΕ, και με την πολύτιμη βοήθεια της υπεύθυνης του αρχείου κυρίας Μπέλλας Ααρών, έχει ξεκινήσει εδώ και δύο χρόνια η συστηματική καταγραφή του συγκεκριμένου υλικού, το οποίο στεγάζεται σε υπόγεια αποθήκη της οδού Σουρμελή στην Αθήνα. Επιπρόσθετα, στη γενικότερη προσπάθεια ανάδειξης υλικού για τον εβραϊκό ελληνισμό, και ύστερα από σχετική συνεννόηση με τη διεύθυνση της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, από τις αρχές του 2016 το Εργαστήριο έχει ξεκινήσει την καταγραφή του μεταπολεμικού αρχείου της κοινότητας.

SHADES: Θέση όσων συμμετέχουμε στην ηλεκτρονική περιοδική έκδοση του Shades είναι ότι αντισημιτισμός αποτελεί ένα κύριο συστατικό της κυρίαρχης εθνικής αφήγησης και ιδεολογίας του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους. Μάλιστα πρόσφατα βρήκε το φως της δημοσιότητας και μια έρευνα της ADL (anti defamation league) που θέλει το 67% του πληθυσμού στην χώρα μας να υιοθετούν αντισημιτικές απόψεις. Εσείς τι πιστεύετε πάνω σε αυτό; Θέλετε να σχολιάσετε την παραπάνω θέση;

Α.Δ: Θα απαντούσα το εξής: η επιστροφή των επιζώντων υπήρξε δύσκολη, η επανένταξή τους δυσκολότερη και αντίστοιχη με τον αποκλεισμό της εμπειρίας τους από το εθνικό αφήγημα. Είναι απόλυτα ενδεικτικό των προθέσεων του ελληνικού κράτους το γεγονός ότι παρέπεμπε τους επαναπατρισθέντες στην «Υπηρεσία Αλλοδαπών Ελλάδας» για καταγραφή και ότι έπρεπε να δώσουν τα αποτυπώματά τους μόλις επέστρεφαν, σαν να επρόκειτο για ξένα στοιχεία. Οι επιζώντες δεν αντιμετωπίστηκαν απ’ το ελληνικό κράτος ως άτομα χρήζοντα βοήθειας σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες, η βοήθεια για την αποκατάσταση των Ελλήνων Εβραίων περιοριζόταν μόνο σε υποσχέσεις. Η «ψυχρή» υποδοχή των επιζώντων της ναζιστικής κόλασης ήταν το ελάχιστο προανάκρουσμα μιας μεταπολεμικής πολιτικής η οποία θα στρεφόταν σύντομα στο «πάγωμα» των μελλοντικών διεκδικήσεων για την δίκαιη επιστροφή των κλαπεισών περιουσιών στους δικαιούχους τους. Όλα αυτά όλα είναι ζητήματα που θα πρέπει να θέσει στο στόχαστρό της η ελληνική ιστοριογραφία. Και είναι ο καιρός για μια ώριμη και τολμηρή επεξεργασία του παρελθόντος. Στην ελληνική κοινωνία ο αντισημιτισμός έχει μια συγκεκριμένη έκφανση: είναι λαϊκός αντισημιτισμός, διαχέεται μέσα από τις γνωστές θεωρίες συνομωσίας και τα κίτρινα πρωτοσέλιδα τύπου «Οι εβραιομασώνοι της κυβέρνησης Σημίτη» ή η «Λέσχη Μπίλντεμπεργκ». Και φυσικά, προέρχεται και από τις εντελώς ανορθολογικές δηλώσεις πολιτικών, όπως για παράδειγμα ότι οι Εβραίοι δεν πληρώνουν φόρους, και τόσα άλλα ανόητα που ακούμε καθημερινά.

SHADES: Η διδασκαλία για το Ολοκαύτωμα έχει περάσει στα ελληνικά σχολεία. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Τι εμπεριέχει αυτή η διδασκαλία; Υπάρχει επαρκής κατάρτιση των εκπαιδευτικών στην χώρα μας για κάτι τέτοιο;

Σύμφωνα με την ιστορικό Χριστίνα Κουλούρη, υπάρχει διπλή άγνοια, της οποίας μάλιστα απουσιάζει η επίγνωση: σε επίπεδο ελληνικής κοινωνίας εν γένει και σε επίπεδο εκπαιδευτικών ειδικότερα. Προσυπογράφω, χωρίς όμως να παρακάμπτω το σημαντικό γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια τόσο το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, όσο και το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, πραγματοποιούν εξαιρετικά σεμινάρια για εκπαιδευτικούς, στα οποία οι ίδιοι οι δάσκαλοι δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον. Φαίνεται ότι μόλις πρόσφατα αρχίζει να γίνεται ευρέως αποδεκτό το ότι το Ολοκαύτωμα δεν αφορούσε κάποιους «άλλους», αλλά ένα μεγάλο ποσοστό συμπολιτών μας.

SHADES: Σας ευχαριστούμε για αυτήν την γρήγορη συνέντευξη και καλή επιτυχία στην ημερίδα

Advertisements

3 Trackbacks / Pingbacks

  1. Φωτογραφίες από την ημερίδα «Νέες προσεγγίσεις για το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων» – Shades magazine
  2. Βιβλιοαναγνώσεις #01 “Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, 15ος-20ός αιώνας: οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός” – Shades ma
  3. Κομοτηνή 2 Δεκεμβρίου 2016 «Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, 1941-1944» – Shades magazine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: