our news

Η ελληνική Βανδέα: Το 2009-2016 ως διαρκής συντηρητική εξέγερση

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,234 other followers

γράφει η Ενοχλητική Μνήμη

«Μα ας μη γίνεται καμιά παρεξήγηση. Ή δυναστεία του Βοναπάρτη δεν αντιπροσωπεύει τον επαναστάτη, μα το συντηρητικό αγρότη, όχι τον αγρότη πού θέλει να βγει έξω από τις κοινωνικές του συνθήκες, από το μικρό κλήρο, μα αντίθετα αυτόν πού θέλει να τον σταθεροποιήσει. Όχι το λαό της υπαίθρου πού μαζί με τις πόλεις θέλει να ανατρέψει με τη δράση του το παλιό καθεστώς, μα αντίθετα, το λαό της υπαίθρου πού γερά δεμένος στο παλιό καθεστώς θέλει να δει τον εαυτό του μαζί με το μικρό του κλήρο να σώζεται και να ευνοείται από το φάντασμα της αυτοκρατορίας. Δεν αντιπροσωπεύει τη διαφώτιση, μα τη δεισιδαιμονία του αγρότη, όχι την κρίση του, μα την πρόληψή του, όχι το μέλλον του, μα το παρελθόν του, όχι τη σύγχρονη Σεβέν του, μα τη σύγχρονη Βανδέα του».
(Μαρξ Κ., Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, μτφ. Φωτίου Φ., Αθήνα 1986, σσ. 156-157)

Α΄ Μέρος: Μέσα στην δίνη

Eκφεύγει από τους σκοπούς αυτού του κειμένου η με ιστοριογραφικά κριτήρια εξέταση της περιόδου η οποία σηματοδοτεί την ολόπλευρη κρίση του ελληνικού καπιταλιστικού κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού. Το μέλημά μας δεν είναι η κατασκευή μίας ακόμα αφήγησης για την ελληνική περίπτωση. Γι’ αυτό και το κείμενο δεν εντάσσεται σε μία λογική πρότασης κάποιας διεξόδου η οποία ήθελε να έλθει είτε μέσα από ένα τεχνοκρατικά επεξεργασμένο «πρόγραμμα» οικονομικής κυβερνολογικής, είτε μέσα από μία τακτικίστικη αριστερή αλχημεία.

Η κρίση του ελληνικού σχηματισμού είναι μία ιστορική διαδικασία η οποία εδράζεται στις ίδιες τις αντιφάσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, στην αδυναμία του κεφαλαίου να αναπαράγει διευρυμένα τον εαυτό του ως σχέση κοινωνικής κυριαρχίας. Οι αντιφάσεις αυτές στην ελληνική περίπτωση υπερδιογκώνονται και οξύνονται στο έπακρο λόγω του ίδιου του τρόπου ένταξης του ελληνικού καπιταλισμού στο διακρατικό σύστημα σχέσεων. Δεν μας απασχολεί να προτείνουμε κάποια λύση για την ελληνική οικονομία και την «παραγωγική ανασυγκρότηση» της χώρας. Σημειωτέον ότι η τελευταία φαντάζει σχεδόν ουτοπική, αν συνυπολογίσει κανείς τις εξελίξεις στην παραγωγή/αναπαραγωγή του κεφαλαίου ως πλανητικής πλέον σχέσης.

H βασική απόρροια της δομικής/συστημικής/ιστορικής κρίσης του ευρωπαϊκού καπιταλισμού η οποία συμπεριλαμβάνει την βαθιά αποδιάρθρωση του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος, είναι η συρρίκνωση της άμεσης παραγωγικής εργασίας (κάτι που συνεπάγεται τη συρρίκνωση του ίδιου του κεφαλαίου). Κάποια από τα συμπτώματα αυτής της διαδικασίας στον χώρο της Ευρώπης, είναι οι πολιτικές της «jobless growth» (άνεργης ανάπτυξης), των «start-up» (νεοφυών) επιχειρήσεων, η ρητορική περί «κοινωνικής οικονομίας», η πλήρης εμπορευματοποίηση/ιδιωτικοποίηση λειτουργιών του μεταπολεμικού κεϋνσιανισμού (παιδεία, υγεία, ενέργεια, οικονομικές υποδομές στρατηγικού χαρακτήρα) και η συνεχώς εντεινόμενη επίθεση στην εργατική δύναμη.

Σε θεσμικό/πολιτικό επίπεδο, στη σφαίρα της κρατικής συγκρότησης και αναπαραγωγής, έχει διαπιστωθεί εύστοχα και σε τέτοιο βαθμό που πλέον φαντάζει μία κοινοτοπία, την οποία, όμως, έχει ανεκτίμητη αξία να παρακολουθούμε, η επιβολή μίας διαρκούς κατάστασης έκτακτης ανάγκης/εξαίρεσης. Πρόκειται για μία διαδικασία η οποία έχει στην προμετωπίδα της την αναβάθμιση, ένταση και όξυνση των πολεμικών/κατασταλτικών λειτουργιών του αστικού κρατικού μηχανισμού που εκφράζονται από τη διαχείριση μειονοτικών και αποκλεισμένων πληθυσμών και την αξιοποίηση του «αντι-τρομοκρατικού αγώνα» ως αναπόσπαστου στοιχείου της εσωτερικής πολιτικής έως και τις νέες πολεμικές εξορμήσεις των καπιταλιστικών κρατών.

Ωστόσο, οι αδυναμίες και τα αδιέξοδα του καπιταλισμού δεν προαναγγέλλουν την υποτιθέμενη καταστροφική του κατάρρευση. Το τέλος του κοινωνικού κόσμου, αν και αποτελεί αντικείμενο διαφόρων συγχρόνων μύθων, δεν θα είναι για ακόμα μία φορά συνεπές στο ραντεβού του. Οι έσχατοι καιροί δεν θα έλθουν. Όσο δεν συγκροτείται ένα ισχυρό κοινωνικό κίνημα κριτικής και άρνησης της καπιταλιστικής ολότητας, κάτι που είναι αναπόσπαστα δεμένο με την ίδια τη διαδικασία ανασυγκρότησης του κομμουνιστικού κινήματος, τόσο ο καπιταλισμός θα έχει την επάρκεια και την δυνατότητα να μετασχηματίζεται πάνω στα κοινωνικά και πολεμικά ερείπια. Το Χαλέπι, το Πέραμα, τα παρισινά γκέτα, οι κωμοπόλεις της βόρειας Αγγλίας, η Λαμπεντούζα κι η Μυτιλήνη, συνολικά οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις είναι οι πιο κραυγαλέοι ίσως σύγχρονοι πειραματικοί σωλήνες στους οποίους ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός δοκιμάζει νέες συντήξεις, ενώσεις και διαχωρισμούς με τις κοινωνίες.

Ο ελληνικός σχηματισμός περιδινίζεται κάπου εκεί μέσα. Δεν εξοφλεί στο σήμερα τα χρέη του δήθεν ρομαντικού/επικού ιστορικού του παρελθόντος, αλλά δοκιμάζει την απελπισία και την απόγνωση του καπιταλιστικού παρόντος. Δεν προσπαθεί να συγχρονίσει τον βηματισμό του με τον «ανεπτυγμένο» κόσμο, αλλά αν-ισορροπεί μαζί με αυτόν.

Το ξαναλέμε: αυτό είναι αποκλειστικά ένα πρόβλημα του ελληνικού καπιταλισμού. Γνωρίζουμε ως εργαζόμενοι, ως κοινωνικοί άνθρωποι, ως κομμουνιστές ότι δεν θα σωθούμε από κανένα γκουρού των οικονομικών, από κανέναν πατριώτη και φιλεύσπλαχνο βιομήχανο, από κανέναν αριστερό κεϋνσιανό, μηχανοδηγό της παραγωγής και της κοινωνίας που ως διά μαγείας θα φτιάξει τα νέα κάθιδρα εργοστάσια, στα οποία οι μισθοί θα είναι παραμυθένιοι και οι σχέσεις εργασίας ζαχαρένιες.

Η διαλεκτική που μας συνδέει με τον ελληνικό σχηματισμό είναι αρνητική. Είμαστε υποκείμενα που έτυχε να ζούμε/αναπαραγόμεθα σε αυτόν τον σχηματισμό, πλην όμως του ασκούμε κριτική και τον αρνούμαστε, όχι από μία περιορισμένη-μερική σκοπιά, αλλά από τη σκοπιά της κριτικής στην καπιταλιστική ολότητα. Δεν μας τίθεται κανένα καθήκον διάσωσής του ελληνικού καπιταλισμού, ή έστω αναβάπτισής του σε κάποια αριστερή ή πατριωτική κολυμβήθρα.

Αυτό δεν σημαίνει από την άλλη ότι η κριτική μας είναι αφηρημένη, αλλά εμμενής στην ίδια την πραγματικότητα του δοσμένου σχηματισμού. Είναι εμμενής στην ίδια την πραγματικότητα των υποκειμένων που είναι ανταγωνιστικά προς τον σχηματισμό αυτόν και πρώτα από όλα είναι εμμενής στο ετερόκλητο προλεταριάτο αυτής της χώρας. Από αυτή τη σκοπιά ο κύριος εχθρός μας είναι ο ίδιος ο ελληνικός σχηματισμός. Το κύριο πεδίο πάλης τόσο χωρικά, όσο και χρονικά είναι η επικράτεια αυτού του σχηματισμού. Την «διάχυτη άκεντρη Αυτοκρατορία», τα «ιερατεία των Βρυξελλών» και την εξωτική «Δύση» μπορούν να την επιλέξουν ως αποκλειστικό εχθρό αυτοί που χαϊδεύουν πολλά από τα αυτιά της καπιταλιστικής Ελλάδας, -αυτοί που επιλέγουν να κλείνουν το ματάκι σε βασικές συνιστώσες και μηχανισμούς του εγχώριου καπιταλιστικού κορμού, όπως αντίστοιχα μπορούν να επιλέξουν να συμμαχήσουν με την κάθε «καθ’ ημάς Ανατολή», είτε αυτή βρίσκεται στην μεγάλη πεδιάδα βόρεια της Μαύρης Θάλασσας και πιο πέρα από τα Ουράλια, είτε στους Αγίους Τόπους και στις αραβικές ερήμους.

Έχουμε επίγνωση του μειοψηφικού μας χαρακτήρα. Ωστόσο, η μειοψηφικότητά μας δεν απορρέει από κάποια ιδιότυπη πολιτισμική/πολιτική επιλογή μας, αλλά από τον ίδιο το χαρακτήρα και το περιεχόμενο των κομμουνιστικών καθηκόντων: από τη συνθετότητα και τη δυσκολία τους σε μία εποχή καπιταλιστικής νίκης, νέων φασιστικών αντεπιθέσεων και υποχώρησης του κινήματος. Εντούτοις τα καθήκοντα αυτά δεν προσδιορίζουν μόνο τις δυσκολίες μας, αλλά και την υπεροχή της κριτικής γνώσης, της κομμουνιστικής πολιτικής.

Τέρμα πια, λοιπόν, με την ατέρμονη διαδικαστικότητα και τον μεθοδολογισμό της αριστεράς, διανοητικές και πολιτικές στάσεις οι οποίες λένε τα πάντα για το τίποτα και το τίποτα για τα πάντα. Σήμερα ύστερα από μία δεκαετία αγώνων, συγκρούσεων και πολιτικών εμπειριών, οι οποίες εκτυλίχθηκαν μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής κρίσης, μπορούμε να τοποθετήσουμε τα ζητήματα του ενδεδειγμένου περιεχομένου της κριτικής σε πρώτο πλάνο. Μπορούμε να απεμπλακούμε όχι μόνο από τους δυϊσμούς που θέτει ο κυρίαρχος λόγος, αλλά και από τις βασικές, χρεωκοπημένες ηθικά και πολιτικά, ορίζουσες της αριστερής και αναρχικής ατζέντας. Το διακηρύττουμε: το κομμουνιστικό κίνημα δεν έχει ανάγκη από «επαναθεμελίωση», αλλά από αναστοχασμό και κριτική… «Δεν είναι ζήτημα συμπλήρωσης μιας θεωρίας από μια άλλη, αλλά ζήτημα εμμενούς ερμηνείας της θεωρίας. Υπάγουμε τον εαυτό μας, τρόπον τινά, στην αυθεντία της υλιστικής διαλεκτικής» (Αντόρνο Τ., Η Ιδέα της Φυσικής Ιστορίας, τελευταία πρόταση κεφαλαίου ΙΙΙ).

Advertisements

2 Comments on Η ελληνική Βανδέα: Το 2009-2016 ως διαρκής συντηρητική εξέγερση

  1. Συμφωνώ στα περισσότερα αλλά προβληματίζομαι στο εξής: Με όρους εμμενούς κριτικής μπορούμε να μιλήσουμε για την αποδιάρθρωση του ”νεοφιλελεύθερου παραδείγματος” ή, από την άλλη, την αναίρεση του προς κάτι το οποίο δεν έχει εννοιοποιηθεί ακόμα, με κάποιον αντίστοιχο τρόπο (ο λόγος περι μετα-νεοφιλελευθερισμού νομίζω είναι απλά φορμαλιστικός). Αν και το ”από την άλλη” σηματοδοτεί κάτι ουσιαστικά διαφορετικό, η αποδιάρθρωση λογικά εμπεριέχεται στην αναίρεση, ωστόσο χωρίς μια νέα έννοια ή, καλύτερα, μια νέα διαλεκτική στιγμή το βήμα παραμένει μετέωρο.
    Όλο αυτό αναφορικά με την διαλεκτική των κοινωνικών μορφών και την μεταλλαγή τους μέσω της ταξικής πάλης που, νομίζω, οφείλει να αφορά την κριτική.

    Like

  2. ενοχλητική μνήμη // October 24, 2016 at 10:54 am // Reply

    από ενοχλητική μνήμη: εύστοχο κατ΄ εμέ το σχόλιο σού. Επειδή ακριβώς δεν μπορούμε να μιλήσουμε για μία εκ μέρους του κεφαλαίου αναίρεση του “νεοφιλελεύθερου παραδείγματος”, η οποία θα οδηγούσε σε νέες ποιότητες, γι’ αυτό και κάπως συμβατικά κάνω λόγο για αποδιάρθρωση.

    Like

2 Trackbacks / Pingbacks

  1. Η ελληνική Βανδέα: Το 2009-2016 ως διαρκής συντηρητική εξέγερση (β’ και γ’ μέρος) – Shades magazine
  2. Η ελληνική Βανδέα: Το 2009-2016 ως διαρκής συντηρητική εξέγερση (β’ και γ’ μέρος) | Ώρα Κοινής Ανησυχίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: