our news

«Χρονικά Αντισημιτισμού #02» Το αντισημιτικό πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,135 other followers

Παλιά φωτογραφία από την Εβραϊκή συνοικία πηγή: abravanel

Συνεχίζουμε με μια νέα δημοσίευση της στήλης της ηλεκτρονικής περιοδικής έκδοσης του Shades «Χρονικά Αντισημιτισμού». Η δεύτερη αυτή δημοσίευση έχει θέμα το πογκρόμ ενάντια στους Εβραίους το 1891 στην Κέρκυρα και λίγο αργότερα στην Λευκάδα και την Ζάκυνθο. Θα εστιάσουμε στην παρουσίαση των γεγονότων, καθώς και σε μια μικρή ανάλυση για τις υλικές, θεωρητικές και πολιτικές προεκτάσεις με αφορμή αυτά τα γεγονότα. Για την συγγραφή αυτού του κειμένου χρησιμοποιήσαμε στοιχεία και αποσπάσματα από άρθρα και μελέτες που ήδη υπάρχουν στο διαδίκτυο ή στην ελληνική βιβλιογραφία. Τις πηγές αυτές τις παραπέμπουμε και στο τέλος του κειμένου.

Τα γεγονότα που εξελίχθηκαν το 1891 στα 3 αυτά νησιά των Επτανήσων είναι μια από τις πολλές μελανές σελίδες της ιστορίας του ελληνικού αντισημιτισμού και κράτησαν αρκετές εβδομάδες. Ωστόσο κρύβονται καλά από την επίσημη ιστοριογραφία και οι πηγές παραμένουν ελάχιστες ακόμα και σήμερα.

Ο ελληνικός αντισημιτισμός της εποχής του πογκρόμ του 1891 που ξεκίνησε στην Κέρκυρα ήταν θρησκευτικός, χωρίς όμως να μπορούμε να παραβλέψουμε τις υλικο-οικονομικές συνθήκες που έλαβε χώρα το συγκεκριμένο γεγονός. Εναρμονισμένος με τα πρότυπα του μεσαιωνικού αντισημιτισμού που κυριαρχούσε σε ολόκληρη την χριστιανική Ευρώπη, ο ελληνικός αντισημιτισμός κατά την διάρκεια των πρώτων χρόνων του νεοϊδρυθέντος ελληνικού αστικού κράτους ενσωμάτωνε ολόκληρη την μυθοπλασία γύρω από τον φανταστικό διαχρονικό Εβραίο. Για τους χριστιανούς οι Εβραίοι ήσαν θεοκτόνοι και τα κείμενα των πατέρων της ορθόδοξης εκκλησίας περιλαμβάνουν σκληρούς χαρακτηρισμούς [1] για αυτούς. Ο Εβραίος συμβολίζει τον Ιούδα, δηλαδή τον προδότη του Χριστού, αυτόν που τον παρέδωσε στην σταύρωση.

Σε αυτό το μοτίβο βρίσκουμε και το έθιμο του «καψίματος Ιούδα», μια πρακτική που εφαρμοζόταν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας μέχρι και πρόσφατα και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις συνεχίζει μέχρι και σήμερα [2]. Η ταύτιση του Ιούδα με τον Εβραίο είναι απόλυτη σε πολλές περιοχές, όπως πχ σε χωριά της Θράκης, την Χαλκίδα κοκ. Επίσημα το έθιμο απαγορεύτηκε από τις ελληνικές μετά και το πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα, αλλά και πιο πριν με αφορμή την επίσκεψη του βαρώνου Rothchild το 1860.

Αν και στην νεωτερικότητα και συγκεκριμένα τον 19ο αιώνα η εχθρότητα κατά των Εβραίων άρχισε να βρίσκει στηρίγματα σε «επιστημονική» βάση, την οποία προσέφερε η φυλετική ψευδο-επιστημονική θεωρία, σύμφωνα με την όποια τα άτομα σημιτικής καταγωγής θεωρούνται ότι ανήκουν σε μια κατώτερη φυλή, στην Ελλάδα – αν και σιγά σιγά θα αρχίσει και εδώ να αναπτύσσεται ο φυλετικός αντισημιτισμός – ωστόσο παραμένει κατά κύριο λόγο ακόμα θρησκευτικός. Ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα εκφράστηκε σε όλες τις περιόδους και μέσα από την λαϊκή τέχνη, παράδοση, τραγούδια (πχ πολλά παραδοσιακά των Επτανήσων), παραμύθια για μικρά παιδιά και άλλα.

Αυτός είναι και ο λόγος που αφορμή για το αντισημιτικό πογκρόμ στην Κέρκυρα στάθηκε μια «συκοφαντία αίματος». Τι είναι όμως η «συκοφαντία του αίματος» που κατηγορούσαν οι χριστιανοί τους Εβραίους;

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα αλλά και την περίοδο της Αναγέννησης, και αργότερα, μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, με αφορμή δολοφονίες και εξαφανίσεις κυρίως παιδιών χριστιανικών οικογενειών (αλλά και ενηλίκων χριστιανών σε κάποιες περιπτώσεις), κατηγορήθηκαν και διώχτηκαν ως υπεύθυνοι Εβραίοι. Συγκεκριμένα κατηγορούνταν ότι θυσίαζαν τα παιδιά και χρησιμοποιούσαν το αίμα τους για την παρασκευή του άζυμου άρτου, κατά την εορτή του εβραϊκού Πάσχα. Αυτή η κατηγορία, που είχε ως αποτέλεσμα να συλληφθούν, να υποστούν βασανιστήρια και να δολοφονηθούν εκατοντάδες άνθρωποι, μόνο και μόνο λόγω της θρησκείας τους, που είναι γνωστή ως συκοφαντία του αίματος ή λίβελος του αίματος.

— Το χρονικό του πογκρόμ στην Κέρκυρα

Ας δούμε όμως τώρα πως εξελίχθηκαν τα γεγονότα στην Κέρκυρα. Στις 2 Απριλίου του 1891 βρέθηκε δολοφονημένο σε μία γωνιά της οδού Παλαιολόγου κοντά

Δημοσίευμα της εποχής στον αγγλόφωνο τύπο για το πογκρόμ

Δημοσίευμα της εποχής στον αγγλόφωνο τύπο για το πογκρόμ

στα «εβραϊκά» σε ένα σακί με πίτουρα και χορτάρια ένα δεκαοχτάχρονο κορίτσι. Σύμφωνα με το ιατροδικαστικό πόρισμα στο πτώμα δεν βρέθηκε ούτε μια σταγόνα αίματος. Πρόκειται για την Εβραιοπούλα Ρουμπίνα Σάρδα, κόρη ενός Εβραίου ράφτη της πόλης. Όταν μαθεύτηκε το νέο προκάλεσε αναστάτωση στην κοινή γνώμη στο νησί. Ο εισαγγελέας εφετών Μπνέσης που είχε αναλάβει την διαλεύκανση της υπόθεσης, έστρεψε όλη του την δραστηριότητα προς την Εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Έτσι προχώρησε σε κατασχέσεις ιερών βιβλίων και γραφών της Συναγωγής, ανέκρινε Εβραίους και μάλιστα προχώρησε ακόμα και στην σύλληψη των ίδιων των γονέων της 18χρονης δολοφονηθέντας [3].

Οι Εβραίοι πίστευαν ότι πίσω από την δολοφονία της 18χρονης εβραιοπούλας ήταν οι χριστιανοί κάτοικοι της πόλης, ενώ από την άλλη πλευρά οι χριστιανοί πίστευαν ότι ήταν οι Εβραίοι. Ο εισαγγελέας και οι αστυνομικές αρχές αγνόησαν το γεγονός ότι ο πατέρας της 18χρονης είχε δηλώσει την εξαφάνιση στην Αστυνομία και είχε προσλάβει κήρυκα (ντελάλη), υποσχόμενος αμοιβή σε όποιον βοηθούσε τις έρευνες για την ανεύρεση του.

Τα στοιχεία της υπόθεσης, το θρήσκευμα του δολοφονημένου παιδιού και η απελπισμένη αναζήτηση του από τον πατέρα, όπως είπαμε και παραπάνω, άφησαν αδιάφορη την κοινή γνώμη και τις αρχές της πόλης. Γι αυτούς το έγκλημα ήταν οπωσδήποτε εβραϊκή πλεκτάνη [4]. Οι κινήσεις των επίσημων αρχών έπεισαν και τους πλέον διστακτικούς ότι κάτι το πολύ σκοτεινό βρισκόταν πίσω από τον φρικτό θάνατο, κάτι που εκπορευόταν από το εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας. Το έναυσμα για την εκδήλωση αντισημιτικών ταραχών δόθηκε έτσι με τον πιο επίσημο τρόπο. Παρά τις διαμαρτυρίες και τις διαβεβαιώσεις του αρχιραβίνου της Κέρκυρας, αλλά και του νομάρχη, πλήθος ιστορίες κυκλοφόρησαν στην πόλη. Στην τελική τους εκδοχή, το κορίτσι παρουσιαζόταν ως χριστιανή κόρη την οποία ο δήθεν πατέρας της έκλεψε ή αγόρασε, ίσως στα Γιάννενα, ώστε να τη διαθέσει στις εβραϊκές ανθρωποθυσίες.

Στην αντισημιτική εκστρατεία ήρθε να προστεθεί και ο επτανησιακός τύπος στα πρότυπα και άλλων περιοχών της Ελλάδας που ένα πλήθος από εφημερίδες έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην συκοφαντία και λάσπη έναντι των Εβραϊκών κοινοτήτων. Ανάμεσα σε αυτές τις αντισημιτικές εφημερίδες ήταν και αυτή ενός πολιτικού παράγοντα της εποχής, του Ιάκωβου Πολυλά [5] που έκδιδε την εφημερίδα: «Ρήγας ο Φεραίος – εφημερίς πολιτική και φιλολογική». Ο Πολυλάς υπήρξε βουλευτής και οπαδός του Χ. Τρικούπη γεννημένος στην Κέρκυρα.

Στις εφημερίδες με αντισημιτικούς λιβέλους σύντομα προστέθηκαν και κάποιες από την Αθήνα με ανταποκριτές στα Επτάνησα «εδικούς» στις «εβραϊκές υποθέσεις».

Όταν ήρθε η στιγμή να ταφεί η 18χρονη, ο ραβίνος έθαψε το πτώμα στο εβραϊκό κοιμητήριο σύμφωνα με τα εβραϊκά έθιμα. Την ημέρα της κηδείας οι Χριστιανοί λιθοβόλησαν τη Συνοικία, ενώ ο τύπος συνέχιζε να φανατίσει τον κόσμο με εμπρηστικά άρθρα. Οι Χριστιανοί συνέχιζαν να διαμαρτύρονται και να υποστηρίζουν ότι η Ρουμπίνα δεν ήταν Εβραία, πλάθοντας το παρακάτω στιχάκι για να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους:

«Δεν είναι κρίμα κι άδικο δεν είναι αμαρτία σε κοιμητήριο οβρέικο να κείτεται η Μαρία;»

Οι αγριότητες συνεχίστηκαν ανεξέλεγκτα και οδήγησαν στη δολοφονία περίπου 25 Εβραίων. Οι Εβραίοι αποκλείστηκαν στη συνοικία τους όπου εκδηλώθηκε και λιμός. Η αστυνομία και ο στρατός αναγκάστηκαν να περικυκλώσουν και να αποκλείσουν την περιοχή της Εβραϊκής για να ηρεμήσει η κατάσταση και σταματήσει αυτή η φρενίτιδα. Ξένες στρατιωτικές δυνάμεις από την Αυστρία, Γαλλία, αποβιβάστηκαν στο νησί προκειμένου να σταματήσουν τις βιαιοπραγίες. [6]

Παλιά φωτογραφία της Εβραϊκής συνοικίας. πηγή abravanel

Παλιά φωτογραφία της Εβραϊκής συνοικίας. πηγή abravanel

Σιγά-σιγά αναμείχθηκαν στην υπόθεση και οι πολιτικοί. Πλησίαζαν άλλωστε οι εκλογές του Ιουλίου του 1891. Οι Τρικουπικοί στους οποίους ανήκαν, ο Ιάκωβος Πολυλάς και ο πολιτικός Γεώργιος Θεοτόκης έριχναν τις ευθύνες στους Εβραίους, ενώ οι Δηλιγιαννικοί με τη σειρά τους κατηγορούσαν τους Τρικουπικούς για εκφοβισμό. Οι Τρικουπικοί κατηγορούσαν το αντίπαλο στρατόπεδο ότι προκειμένου να εξασφαλίσουν ψήφους Εβραίων στις επικείμενες εκλογές, κάλυπταν τους Εβραίους δολοφόνους και τους συνεργούς τους. Η κάθε παράταξη υποστήριζε τις δοξασίες της με ακραία επιχειρήματα οξύνοντας την κατάσταση ακόμα περισσότερο. Οι ταραχές γενικεύτηκαν σε όλη την Επτάνησο. Την ίδια περίοδο σημειώθηκαν ανάλογα έκτροπα και στη Ζάκυνθο με πέντε νεκρούς… Ένα δημοσίευμα του Έλληνα πρέσβη στο Λονδίνο, Ιωάννη Γενναδίου, ο οποίος κατηγορούσε ανοιχτά τους Κερκυραίους για αντισημιτισμό και απαράδεκτη συμπεριφορά τέντωσε το σχοινί περισσότερο: «…Η εν Ελλάδι κατάστασις διεταράχθη σκληρώς υπό των Ιονίων ημών αδελφών, οίτινες ούτως ανέμνησεν ημάς, ότι η μεσαιωνική ενετική παράδοσις δεν απεσβέσθη εν Επτανήσω». Οι βανδαλισμοί και οι ωμότητες συνεχίστηκαν. Έτσι συνέβη και το εξής παράδοξο. Το πιο σημαντικό θέμα, που ήταν να βρεθεί ο δολοφόνος της Ρουμπίνας Σάρδα, εγκαταλείφθηκε. Ο δολοφόνος δεν τιμωρήθηκε ποτέ αν και τελικά έγινε η αφορμή για να χαθούν πολλές ζωές [7].

Όπως βλέπουμε το πολιτικό κατεστημένο της εποχής χρησιμοποιεί τους Εβραίους, είτε ως «αποδιοπομπαίο τράγο» εναρμονισμένο και με το «λαϊκό αίσθημα», είτε ως μια δεξαμενή ψηφοφόρων και πολιτικής υποστήριξης εμφανιζόμενο να έχει «φιλοσημιτικές» ανησυχίες.

— Αντί Επιλόγου

Οι Εβραϊκές κοινότητες των Επτανήσων αποτελούνταν κυρίως από Ρομανιώτες, Σεφαραδίτες και Πουλιέζους δηλαδή Εβραίους με καταγωγή την Πούλια. Στην Κέρκυρα, οι Εβραίοι είχαν υποστεί τον αντισημιτισμό της ενετικής εποχής με τον περιορισμό τους σε ένα γκέτο στην πόλη στα πρότυπα της Βενετίας και μέτρα που είχαν σχέση με την απαγόρευση ιδιοκτησίας γης. Το 1864 οι Εβραϊκές κοινότητες χαιρέτησαν με ενθουσιασμό την ένωση των νήσων με την Ελλάδα προφανώς με το σκεπτικό ότι θα αντιμετωπιστούν με διαφορετικό τρόπο από το νέο κράτος. Τον ενθουσιασμό τους όμως δεν τον συμμερίζεται και το χριστιανικό στοιχείο μεταξύ των οποίων όπως είδαμε και παραπάνω και μεγάλο κομμάτι του αστικού πολιτικού προσωπικού. Το αντισημιτικό πογκρόμ του 1891 στα Επτάνησα λαμβάνει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα σε εκατοντάδες αντισημιτικά ιστορικά παραδείγματα στην Ελλάδα. Παραδείγματα που η επίσημη εθνική αφήγηση του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους ξέρει καλά να κρύβει ή να δικαιολογεί. Αυτός είναι και ο λόγος που από την μεριά μας δεν πρέπει να σταματήσουμε να μελετούμε τις πηγές και να διασταυρώνουμε τα ελάχιστα στοιχεία που φέρνουν αυτές τις ιστορικές στιγμές στην επιφάνεια. Η εξερεύνηση αυτών των ιστορικών στοιχείων είναι κάτι περισσότερο από αναγκαία για την κατάρριψη όλων των μύθων ότι δεν υπάρχει πρόβλημα με τον αντισημιτισμό στην Ελλάδα. Για να κατανοήσουμε λοιπόν το σήμερα πρέπει με ένα ανοιχτό, διακριτικό και διαλεκτικό πνεύμα να ερευνούμε το παρελθόν.

Παραπομπές:

[1]  Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου “Ο Άλλος Εν Διωγμώ”: η εικόνα του Εβραίου στη Λογοτεχνία, Ζητήματα Ιστορίας και Μυθοπλασίας” εκδόσεις Θεμέλιο Αθήνα 1998 σελ. 25

[2] Ένα βίντεο με το κάψιμο του Ιούδα στο νησί της Σαντορίνης δείτε εδώ

[3] Δείτε και σχετικές πληροφορίες εδώ: http://www.corfuhistory.eu/?p=2429

[4] Δείτε σχετικό άρθρο και εδώ: https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/17/corfupogrom/

[5] Ένα σύντομο βιογραφικό για το ποιος ήταν ο Ιάκωβος Πολυλάς, δείτε δημοσίευση του ελληνικού wikipedia εδώ

[6] Δείτε και δημοσίευση από την σελίδα Μηχανή του Χρόνου εδώhttp://www.mixanitouxronou.gr/to-koritsaki-pou-vrethike-katakreourgimeno-mesa-se-saki-stin-kerkira-itan-i-aformi-gia-na-xespasoun-episodia-metaxi-evreon-ke-christianon-30-atoma-dolofonithikan-kata-tis-agries-taraches/

[7] Δες πιο κάτω στην ίδια δημοσίευση της σελίδας Μηχανή του Χρόνου

 

Advertisements

1 Comment on «Χρονικά Αντισημιτισμού #02» Το αντισημιτικό πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα

  1. Κέρκυρα, Ναζιστική Κατοχή. «Η αλήθεια γιά το Κερκυραϊκό ολοκαύτωμα»-Βασίλης Άνθης (από το βιβλίο του «Ενα ταξίδι μια ζωή»): Όπου ο μητροπολίτης Κέρκυρας Μεθόδιος διαμαρτύρεται εγγράφως στο Νομάρχη γιατί δεν πήρε ο κλήρος ιερό μερίδιο από τη λαφυραγωγία σε βάρος των εβραϊκών εμπορικών καταστημάτων και αποθηκών του νησιού:

    http://www.syn.gr/syncorfu/dial990217.htm

    Η αλήθεια γιά το Κερκυραϊκό ολοκαύτωμα
    …………………………

    7) Τέλος, δύο μαρτυρίες σχετικά με τη λεηλασία των εβραϊκών σπιτιών:

    Ο Μητροπολίτης Μεθόδιος στο βιβλίο του (σελ. 442) καταχωρεί μιά επιστολή του προς το Νομάρχη Κομιανό με την οποία παραπονείται σ’ αυτόν γιατί δεν έδωσε κάποια βοήθεια στους παπάδες και σημειώνει ότι μετά την κατάσχεση των εμπορικών καταστημάτων και των αποθηκών των Εβραίων παρουσιάζεται “νέα περίπτωσις προς εξοικονόμισιν των αναγκών των Ιερέων, εφ’ όσον μάλιστα ως πληροφορούμεθα υπάρχει αφθονία υφασμάτων καταλλήλων προς εξωτερικήν ενδυμασίαν αυτών, τα οποία, ως πληροφορούμεθα, κατήντησαν να πωλούνται εις τας οδούς, αγνοούμεν πώς”. Προσθέτει ότι, πάλι κατά τις πληροφορίες τους, “υπάρχει και αφθονία υφασμάτων καταλλήλων προς κατασκευήν Ιερατικών στολών τελετουργίας” και παρακαλεί το νομάρχη-διαχειριστή της λείας να του δώσει υφάσματα γιά ράσα και Ιερά άμφια.

    Η δεύτερη μαρτυρία είναι του Κώστα Δαφνή, στο βιβλίο του “οι Ισραηλίτες της Κέρκυρας, χρονικό εφτά αιώνων”, στη σελ. 37, όπου μιλώντας ξανά γιά τον “μαινόμενο όχλο” που λεηλατούσε, σημειώνει: “το δε λυπηρό σε όλη αυτή την ιστορία είναι ότι στη διαρπαγή συνέργησαν και όργανα της τάξεως”.
    Δύο μαρτυρίες που, εκτός των άλλων, δείχνουν και την αξιοπιστία του συγγραφέα που οι κατήγοροι αντιγράφουν και επικαλούνται. Αυτά θα καταθέσω στη δίκη του Μπούτου και της “Συκοφαντίας του Αίματος” όταν γίνει και αν γίνει. Αν δε γίνει, κράτησέ τα γιά σένα φίλε μου και γιά όσους πιστεύουν ότι το ρητό που ζητάει τα “παθήματα” να γίνονται “μαθήματα” ισχύει όχι μόνο γιά τα άτομα αλλά και γιά τους λαούς.

    Βασίλης Ανθης
    (απόσπασμα από το βιβλίο του
    “Ενα ταξίδι μιά ζωή”)

    Like

1 Trackback / Pingback

  1. «Χρονικά Αντισημιτισμού #04» Ο εμπρησμός της Συναγωγής της Κέρκυρας – Shades magazine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: