our news

Ενάντια στην Λήθη #04 “Η καταστροφή του Κοσμά τον Γενάρη 1944”

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,137 other followers

Ο Κοσμάς μετά την πυρπόληση του από τους ναζί

Το παρελθόν είναι σα μια ξένη χώρα:

εκεί όλα γίνονται διαφορετικά

Λ. Π. Χάρτλεϋ

 

Παρουσιάζουμε την τέταρτη κατά σειρά δημοσίευση της στήλης μας στην ηλεκτρονική έκδοση του Shades «Ενάντια στην Λήθη» με θέμα την καταστροφή του Κοσμά Αρκαδίας στον Πάρνωνα το 1944. Όπως πάντα καλούμε όποια/ον έχει περισσότερα στοιχεία ή κάποια διαφορετική προσέγγιση να μας στείλει μήνυμα στο εμαιλ επικοινωνίας του shades. Η άποψη συντρόφων/σσών μετράει πάντα για εμάς.

Σε αυτήν την δημοσίευση θα παρουσιάσουμε στοιχεία από τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στα χωριά του Πάρνωνα και συγκεκριμένα σε ένα από τα πιο όμορφα του βουνου, το χωριό του Κοσμά, διάσημο τουριστικό προορισμό στις μέρες μας. Αυτήν την φορά τα στοιχεία τα αντλήσαμε αποκλειστικά από το διαδίκτυο και ότι βρήκαμε στο αρχείο μας για αυτό το ιστορικό γεγονός. Να πούμε ότι την σημερινή δημοσίευση την αφιερώνουμε στους παρτιζάνους του ΕΛΑΣ από τον Κοσμά, τοn Άγιο Βασίλη και των άλλων χωριών του Πάρνωνα. Κάποιοι από αυτούς βρίσκονται ακόμα στην ζωή, αλλά και στην μνήμη αυτών που έχουν πεθάνει, των οποίων κάποιους γνωρίζαμε προσωπικά, είχαμε ακόμα και συγγένεια.

Ήταν τέλη του Γενάρη του 1944 (31 Γενάρη) όταν ναζιστικά στρατεύματα προερχόμενα από την Λακωνία εισέβαλαν και πυρπόλησαν τον Κοσμά. Τα 500 από τα 504 σπίτια του χωριού καταστράφηκαν ολοσχερώς αφήνοντας τους κατοίκους του Κοσμά σε απόγνωση. Ο χειμώνας του 44 ήταν ένας ιδιαίτερα δύσκολος χειμώνας για τους κατοίκους του Κοσμά. Το ιδιαίτερα άγονο έδαφος του βουνού δεν βοηθούσε την κατάσταση. Ο υποσιτισμός ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα παρόλο που έγιναν προσπάθειες οι κάτοικοι να τραφούν με ψωμί που έφτιαχναν από βελανίδια και κάστανα. Έτσι η πυρπόληση του χωριού ήρθε να προστεθεί στην αθλιότητα που ζούσαν οι κάτοικοι την περίοδο της ναζιστικής κατοχής.

Η επιλογή της πυρπόλησης του Κοσμά δεν έγινε τυχαία από τους ναζί. Ήταν μια καλά μελετημένη, προσχεδιασμένη επιχείρηση που σε ένα κάποιο βαθμό δεν θα ήταν δυνατή αν δεν γινόντουσαν και καθοριστικά λάθη από την μεριά των κομμουνιστικών παρτιζάνικων τμημάτων του ΕΛΑΣ στο βουνό.

Ο Κοσμάς αποτελούσε ένα δίαυλο στρατηγικής σημασίας για τους παρτιζάνους. Το χωριό βρίσκεται μεταξύ της Λακωνίας και της Αρκαδίας και λόγω της ιδιαίτερης ιδιομορφίας των περιοχών (ορεινές και δύσβατες), αλλά και λόγο της προσχώρησης μεγάλου κομματιού του πληθυσμού στις γραμμές του ΚΚΕ και των παρτιζάνων θεωρήθηκε «ανταρτοχώρι» και στρατηγείο του ΕΛΑΣ. Οι πρώτες ομάδες ανταρτών είχαν δημιουργηθεί στην οροσειρά του Πάρνωνα ήδη απ’ τα τέλη του 1942 [1]. Επικεφαλής των παρτιζάνικων δυνάμεων στον Πάρνωνα εκείνη την εποχή ήταν ο Παρασκευάς Λεβεντάκης και ο Γιώργος Κονταλώνης, στελέχη του ΚΚΕ. Αρχικά είχαν πολύ περιορισμένη δράση λόγω έλλειψης οπλισμού και έμψυχου δυναμικού. Η κατάσταση όμως άρχισε να αλλάζει το 1943 όταν έφτασαν οι συμμαχικές αποστολές με οπλισμό κλπ.

Την πυρπόληση του Κοσμά προηγήθηκαν δύο μάχες μεγάλης σημασίας στην διεξαγωγή της αντίστασης στην περιοχή. Στις 27 Ιουλίου 1943, παρτιζάνοι του

Το μνημείο της μάχης του Κοσμά ή μάχη Φεστούτσι λίγο πιο έξω από το χωριό. πηγή φωτογραφίας «αρχείο της ΑΠΕΛ»

Το μνημείο της μάχης του Κοσμά ή μάχη Φεστούτσι λίγο πιο έξω από το χωριό. πηγή φωτογραφίας «αρχείο της ΑΠΕΛ»

Κοσμά με υποστήριξη και από άλλα χωριά του Πάρνωνα, 56 στον αριθμό, διέλυσαν στην κυριολεξία ένα λόχο μελανοχιτώνων των Ιταλικών φασιστικών στρατευμάτων με διοικητή τον Φεστούτσι που ήταν υπεύθυνος στην Τρίπολη. Η μάχη έλαβε χώρα στην τοποθεσία σταυρός, λίγα εκατοντάδες μέτρα από την είσοδο του Κοσμά. Η μάχη αυτή ήταν μια μεγάλη νίκη για του παρτιζάνους και τους έδωσε μεγάλη ώθηση.

Ο οιωνός της καταστροφής του χωριού ήρθε μετά τις συγκρούσεις του ΕΛΑΣ με τα ναζιστικά στρατεύματα στις 21 Γενάρη του 1944, στη θέση Κορομπηλιά. Τα ναζιστικά στρατεύματα λόγω όγκου και της οργάνωσης τους αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν στον Κοσμά. Οι κάτοικοι γνώρισαν από κοντά την σκληρότητα των ναζί και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Έτσι ξεκίνησε και το πλιάτσικο ενώ ταυτόχρονα πυρπόλησαν και το δημοτικό σχολείο του χωριού. Ωστόσο οι ναζί άρχισαν να κατευθύνονται προς το χωριό Πελετά, δηλαδή άρχισαν να απομακρύνονται από τον Κοσμά και έτσι δημιουργήθηκε εσφαλμένα η αντίληψη ότι το χωριό διέφυγε του κινδύνου οριστικώς, οι κάτοικοι πήραν την απόφαση μετά την τριήμερη παραμονή σε σπηλιές να γυρίσουν σπίτια τους. Σε αυτό το σημείο υπήρξε και το μεγάλο στρατηγικό λάθος των αντάρτικων σωμάτων διότι δε πήραν τα απαραίτητα μετρά προστασίας και φύλαξης του χωριού (ούτε καν σκοπιές), με αποτέλεσμα οι Γερμανοί να τους παρακολουθήσουν και να ακολουθήσει η πιο φρικτή και οδυνηρή θύμηση των κατοίκων του Κοσμά.

Έτσι φτάνουμε λοιπόν στις 31 Γενάρη του 1944. Οι ναζί εισβάλουν ξανά στο χωριό χωρίς να συναντήσουν καμία αντίσταση. Έκαψαν και λεηλάτησαν τα πάντα. Οι φλόγες που ανέβαιναν στο συννεφιασμένο ουρανό και φώτιζαν τις γύρω βουνοκορφές, οι αποπνικτικοί καπνοί που έφταναν μέχρι το Γεράκι, οι γδούποι από τις στέγες που σωριάζονταν, ή τσίκνα των ρούχων που εγίνοντο παρανάλωμα του πυρός, οι μυκηθμοί των καιομένων ζώων, οι θρήνοι των γυναικών, συνέθεταν μια εικόνα που δύσκολα περιγράφεται και αδυνατεί να τη συλλάβει η ανθρώπινη φαντασία. Η βία και η καταστροφική μανία στην αποθέωση τους [2].

Μαρτυρίες γερόντων του Κοσμά αναφέρουν χαρακτηριστικά:

«Ήρθαν από τη Κάτω Γειτονιά δε τους κατάλαβε κανείς πάνω που σουρούπωνε…μπαίναν στα υπόγεια με τα άχυρα μια πιστολιά και όλο το σπίτι λαμπάδιαζε… Εμείς πιάναμε το χιόνι και το ρίχναμε στις κόρδες του σπιτιού να σβήσουμε ό,τι προλάβουμε! Πετούσαμε τα ρούχα από τα παράθυρα για να τα γλιτώσουμε και περνούσε ο κόσμος και τα έπαιρνε.Σκυλιά να αρουλιούνται, παιδία να κλαίνε και μια βρώμα…καμένη σάρκα από τα ζά, που κάηκαν δε πρόλαβαν να τα λύσουν! Και εκεί πάνω στην ταραχή και τον πανικό ένα καρφί τρύπησε το πόδι μου…Πόνος! Πού γιατροί;…Πού φάρμακα τότε; Γι ΄ αυτό σου λέω ήθελε ο Θεός και ζήσαμε εμείς παιδάκι μου.» [3]

Αντί επιλόγου

Η μακάβρια φύση του ναζισμού στον Κοσμά έδειξε για ακόμα μια φορά το πρόσωπο της. Ο Κοσμάς είναι και αυτό ένα από τα εκατοντάδες χιλιάδες μέρη στην Ευρώπη που την έζησαν. Στις μέρες μας, όπως έχουμε γράψει ξανά και ξανά, νεοφασιστικά κινήματα κάνουν την εμφάνιση τους στην Ευρώπη. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε, αντίθετα να είμαστε έτοιμοι να συγκρουστούμε μαζί τους για ακόμα μια φορά και μάλιστα αυτήν την φορά θα είναι και η τελευταία. Σε αυτόν τον πόλεμο, η μνήμη είναι ακόμα ένα από τα όπλα μας. Καλούμε όσους/ες θέλουν να πλαισιώσουν αυτόν τον αγώνα να μην διστάσουν να επικοινωνήσουν μαζί μας. Να αγωνιστούμε από κοινού για τον κοινό σκοπό που δεν είναι άλλος από την οικοδόμηση του κομμουνιστικού μέλλοντος. Μόνο τότε θα δικαιωθούν οι νεκροί που έπεσαν πολεμώντας για την κομμουνιστική υπόθεση.

Η Ομάδα Μελέτης Φάκελος Λακωνικής Ιστορία Δεκέμβρης 2016red_star_by_shitalloverhumanity-d5g3ozb

Παραπομπές

[1] Δες το «Όψεις του φασισμού και του Αντιφασισμού στην Λακωνία 1941 – 1944» Σκέψεις και τρία αποσπάσματα σχετικά με την δράση του ΕΛΑΣ και των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Λακωνία https://theshadesmag.wordpress.com/2016/05/24/opseistoufasismoukaiantifasismoustinlakonia/

[2] http://www.athenspress.gr/2016/01/%CE%B7-%CF%80%CF%85%CF%81%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%BF%CF%83%CE%BC%CE%AC-%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF/

[3] http://www.leonidion.gr/2013/01/29-3011944.html

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: