our news

H καλλιτεχνική αξία στη ψηφιακή επικοινωνία

(η συγκρότηση της αξίας χρήσης του έργου τέχνης και η ανθρώπινη δραστηριότητα στο ίντερνετ)

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,269 other followers

Image: Visiting the WrongGrid virtual reality art exhibition, with an avatar dressed as a white cube

Για το Shades L.F – ιστορικός τέχνης από το Βερολίνο. 

Βρείτε το κείμενο στα αγγλικά εδώ

Ο φετιχισμός της τέχνης συμβάλλει σε μία κατανόηση της τέχνης ως μίας διακριτής σφαίρας εντός της κοινωνίας και εκτός της οικονομίας. Αυτό αντανακλά μία διάσπαση της καλλιτεχνικής εργασίας πχ μεταξύ στούντιο και γκαλερύ, αλλά όχι τις σχετικές με τις εικόνες πολιτισμικές διαδικασίες. Στη συνθήκη της εικόνας υπάρχει μία πραγματικότητα η οποία εκτυλίσσεται ακριβώς, όπως στη συνθήκη της συνδεσμολογίας ή σε εκείνη του κρεβατιού. Όχι, όμως, με την έννοια ότι αυτές οι συνθήκες είναι όμοιες, αλλά με την έννοια ότι είναι πάντα κάτι παραπάνω από απλές ειδικές πράξεις χειρωνακτικής εργασίας, ή από μία μυθική καθαρή δραστηριότητα, ή από καθαρή αισθητική απόλαυση. Αυτός είναι ο πραγματικός ρεαλισμός και όχι απλά το αισθητικό γεγονός ότι η πραγματικότητα είναι οπτική και γι’ αυτό οι οπτικές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας εμφανίζονται συνδεδεμένες με αυτήν. Κι όμως η παραγωγή αξίας στην δημιουργία καλλιτεχνικών έργων είναι αρκετά διαφορετική από αυτήν στη δημιουργία διαφημίσεων, ή από αυτήν που πραγματοποιείται με το να βάζεις μέικ-απ στο πρόσωπου κάποιου. Δεν αρκεί να πούμε ότι η τέχνη είναι αυτό που παράγεται ως τέτοιο, κι αυτό γιατί η διαπίστωση αυτή θα ήταν μία επανάληψη του παραπάνω φετιχισμού.

Καθώς οφείλουμε να ξεπεράσουμε το ζήτημα της παραγωγής καλλιτεχνικών έργων μέσω του ζητήματος του τρόπου λειτουργίας τους, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί να μην υποβαθμίσουμε τα παράγωγα προϊόντα απλά στο επίπεδο των οπτικών μίντια, δηλαδή σε εικόνες που επικοινωνούν μόνο, όπως η αξία τους ως κειμένων. Κι αυτό γιατί τότε ο ρεαλισμός είναι μόνο αναπαράσταση. Θέλουμε να θέσουμε το ερώτημα τι άλλο οι καλλιτεχνικές εικόνες μπορούν να κάνουν το οποίο να τις διακρίνει από τις άλλες εικόνες. Αυτό συνεπάγεται μία επίθεση ενάντια στις εικόνες στις οποίες το μόνο που επιτρέπεται, είναι να είναι τμήματα των μίντια. Αυτό το οποίο ανευρίσκεται από αυτή τη διαδικασία, δεν συνιστά απλά αντικείμενο κατανάλωσης, αλλά μπορεί να ανασχεδιασθεί, η συγκρότησή του να μεταβληθεί και να παραχθεί μία ποικιλία. Δεν πρόκειται για ένα ερώτημα διαμεσολάβησης και επικοινωνίας, ούτε αλλαγής του τρόπου κατανόησης, αλλά τροποποίησης της συγκρότησης αυτού που μας απασχολεί. Τι σημαίνει αυτό για την δημιουργική εργασία; Η δημιουργική εργασία δημιουργεί πράγματα τα οποία επιτρέπουν να δούμε τη συγκρότησή τους. Όχι με την παιδαγωγική έννοια, μέσω σχολίων για το πώς φτιάχτηκαν, αλλά μέσω μία πραγματικής αισθησιακής προσέγγισης, όταν δηλαδή συναντάς κάτι και συγκεντρώνεις μία αντίδραση επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας για το πώς φτιάχτηκε. Ας μην πούμε ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν κλήσεις, αναπαραστάσεις, εικονογραφίες. Πρόκειται για την αποφυγή του σφάλματος να ομαδοποιούμε όλα αυτά τα πράγματα κάτω από όρους-ομπρέλες. Αντ’ αυτού, ας σκεφτούμε πιο πέρα για το πώς μπορούμε να τα διακρίνουμε. Ένα δείγμα τέχνης δεν αφορά το νόημα, αλλά την διαμεσολάβηση (agency) και την ενεργητική πρόσληψη. Η διαμεσολάβηση αυτή (agency) σχετίζεται επίσης με την διακυβέρνηση της συνθήκης πρόσληψης. Είναι γοητευτικό να βλέπουμε το πώς η αυθεντία του καλλιτεχνικού έργου μπορεί να υπερβαίνει την διακυβέρνηση της συνθήκης πρόσληψης και να είναι περισσότερο από ένα μέσο για έναν σταθερό σκοπό. Σκεφτείτε τους πίνακες στα εθνικά μουσεία, στα εμπορικά κέντρα, στα εμπορικά και ψηφιακά δίκτυα.

Εντούτοις, σίγουρα συχνά υπάρχει αναφορά στο νόημα. Κάθε καλλιτεχνικό έργο είναι με αυτή την έννοια μία συμπλοκή/σύγκρουση εικόνας και γλώσσας. Αυτό συνεπάγεται ότι μπορούμε πολύ συνειδητά να ρωτήσουμε: πώς μπορούμε να αρπάξουμε αυτήν την εικόνα με τους όρους των λέξεων. Ένα σημείο αναφοράς για το αναλλοίωτο ελεύθερο και ανοικτό τμήμα των εικόνων μπορεί ακόμη να εντοπισθεί στο γεγονός ότι η δική τους οργανική οπτικότητα αντιστέκεται σε αυτήν την προσέγγιση. Οι εικόνες παρέχουν τη δική τους οικουμενική γλώσσα η οποία οδηγεί σε μία ποικιλία αντιδράσεων και δράσεων.

Η τέχνη παρέχει μία χρηστική αξία η οποία μπορεί να αναπαραχθεί οπτικά και είναι ανεξάντλητη. Αυτή η τεχνητότητα, ως ένα υψηλό επίπεδο συγκρότησης, ως μία wronggridwhitecubeσυγκρότηση η οποία πολύ δύσκολα χρησιμοποιείται και αναπαρίσταται και εν τούτοις παραμένει πολύ χρήσιμη (ο ενεργώς πραγματικός της χαρακτήρας συνιστά έναν ρεαλισμό πίσω από την αναπαράσταση), συνιστά μία ποιότητα η οποία ακτινοβολεί με έναν αφηρημένο τρόπο σε δύο υψηλότερα επίπεδα. Δύο βήματα πάνω από το καλλιτεχνικό έργο: αντικείμενο. Ένα βήμα πάνω από το καλλιτεχνικό έργο: μίντια. Στην περίπτωσή μας το ζήτημα των μίντια καθίσταται ενδεδειγμένο, αν σχετιστεί με τα δίκτυα επικοινωνίας. Σήμερα ορισμένες υπηρεσίες καλούνται «social media», στα οποία έχουν πρόσβαση άνθρωποι που αλληλεπιδρούν τόσο οπτικά, όσο και κειμενικά. Ο όρος «social media» είναι περίεργος. Περιορίζει έναν όρο, εξειδικεύοντάς τον: όχι οποιαδήποτε media, αλλά social media. Έτσι επιδιώκει να εστιάσει σε κάτι που έχει διευρυνθεί: όχι μόνο media, αλλά media διά-δρασης στο διαδίκτυο. Έτσι, προσθέτοντας ένα δεύτερο αρκετά αφηρημένο όρο, ο ήδη περιπλεγμένος όρος media, περιπλέκεται περισσότερο. Ωστόσο, μπορούμε να πούμε: ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει μία πραγματικότητα έξω από τα μέσα της αναπτυσσόμενης επικοινωνίας και αυτή θα μπορούσε να ήταν η κοινωνική διάσταση των social media. Αλλά, καθώς οφείλουμε να διαφοροποιήσουμε τον όρο media, θα πρέπει να πραγματευθούμε τον όρο social. Στις υπάρχουσες υπηρεσίες των social media πρέπει να δημιουργήσεις μία αναπαράσταση του προσώπου σου σύμφωνα με βιομηχανικές νόρμες, προκειμένου να σου επιτραπεί η συμμετοχή σε αυτές. Ένα προφίλ στο facebook συγκροτείται και μοιάζει σαν ένα βιογραφικό (C.V). Αντί για social media θα μπορούσαμε επίσης να τα ονομάσουμε εμπορικά δίκτυα (commercial media). Συχνά εμφανίζονται ως πιο κοινωνικές από τη στιγμή που χρησιμοποιείς αυτές τις υπηρεσίες με λάθος τρόπο, πχ συμπληρώνοντας σε ψεύτικα ονόματα. Αυτό είναι ένα πρώτο βήμα παρέμβασης, όπως περιγράφηκε παραπάνω, προκειμένου να κατανοήσουμε το πώς κάτι συγκροτείται και τότε να αρχίσουμε την τροποποίηση της συγκρότησής του. Έτσι αυτές οι υπηρεσίες καθίστανται κοινωνικές χωρίς πολλά ρίσκα για εμάς, μία ψηφιακή δημόσια πλατεία χωρίς εισιτήριο, φράχτη ή επιτηρητή. Αυτή η προστατευμένη επικοινωνία θα μπορούσε μάλλον να αποκληθεί διαμεσολαβημένη κοινωνικότητα, αντί για social media.

Πώς μπορεί αυτή η επίγνωση της ικανότητας να συγκροτούμε πράγματα να κλιμακωθεί, ακόμα και πέρα από τα ψηφιακά και καλλιτεχνικά πεδία; Αν δεν διερευνηθεί αυτή η ερώτηση, η ελαστικότητα του ηλεκτρονικού χώρου θα εμποδίζει απλά και μόνο τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει από έξω. Αν η δραστηριότητα που συνδέεται με ειδικά μέσα σημαίνει ότι είναι διοχετευμένη, τότε πρόκειται για μία πολύ περιορισμένη δραστηριότητα. Για παράδειγμα η μετατροπή αναμνήσεων σε εικόνες τις κάνει αξιοποιήσιμες και ανταλλάξιμες. Υπάρχει μία λεπτή γραμμή μεταξύ ενός ημερολογίου ως μέσου αυτό-πειθαρχίας και της εμπορευματοποίησης της εμπειρίας. Επίσης μπορεί να συμβάλει σε μία τυποποίηση του βίου μέσω επιβολής βαθμολόγησης και ιεράρχησης εμπειριών σε μία αγορά επιτρεπτών περιπετειών. Τα social media παρέχουν έναν χώρο για συζητήσεις κάθε είδους και άλλες δια-δραστηριότητες και τις μετασχηματίζουν σε μία κυβερνητική βάση δεδομένων για ελευθερίες που διεκδικήθηκαν, υπολογίζοντας πάντα το αποδεκτό επίπεδο αταξίας.

Από τη μία δεν έχει σημασία σε ποιόν χώρο ακριβώς η νιότη αναλώνει τον εαυτό της, αλλά σε ποιες δραστηριότητες εμπλέκεται η νιότη –αυτό έχει σημασία-, σε περίπτωση που κάποιος ελπίζει σε αυτήν. Υπάρχει μία διαφορά μεταξύ του να είσαι νέος και του να διατηρείς μία αυτό-επιβαλλόμενη ανωριμότητα. Προς ώρας ας αποκαλέσουμε αυτό-επιβαλλόμενη ανωριμότητα το να φλυαρείς και να παίζεις τυχερά παιχνίδια online. Aλλά αυτό θα ήταν μία αφαίρεση από το περιεχόμενο των παιχνιδιών και των συζητήσεων. Στην πραγματικότητα αυτή είναι ακριβώς η αφαίρεση που επιτελείται από την διά-δραση του ψηφιακού βασιλείου. Αυτός ο ψηφιακός χώρος προωθεί την έλλειψη δέσμευσης. Μπορείς να φωνάξεις συνθήματα στη δική σου αίθουσα ηχώς, να έχεις το συμβολικό κεφάλαιο του να είσαι σε μία λίστα με τους συμμετέχοντες σε ένα κουλ event, χωρίς να δείχνεις ή να λες κάτι και να μπορείς να το διορθώσεις ή να το διαγράψεις αργότερα. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, όπου αυτό ακριβώς είναι αυτό που λείπει από τις πραγματικές κοινωνικές συνευρέσεις. Αυτό αφήνει έναν ελαστικό χώρο και μία απόσταση. Αλλά από τη στιγμή που γίνεται ένα στάνταρντ θα πρέπει να προβληματοποιηθεί. Ωστόσο, ας τελειώσουμε με μία πιο θετική νότα. Ο αχανής χαρακτήρας του ψηφιακού βασιλείου καταστρέφει τους ίδιους τους περιορισμούς του. Ο ατελείωτος πλούτος του παράγεται με τη μορφή του έργου τέχνης, –ανεξάντλητος- γεννάει δυνητικότητες. Με αυτήν την έννοια το δίκτυο είναι καταλύτης για δραστηριότητα πέρα από τα δικά του media. Αυτό συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει και στην οπτική τέχνη, όπως περιγράφηκε παραπάνω, δηλαδή στιγμιαία όταν συναντούμε την καλλιτεχνική οπτικότητα, αλλά παραμένει σημαντικό το πόσο συνειδητά αυτό συμβαίνει. Αν το θελήσουμε, μπορεί να υπάρξει μία κρίση των media, αλλά θα πρέπει να γκρεμίσουμε τα εμπόδια.

Advertisements

1 Trackback / Pingback

  1. Kunstwert in digitaler Kommunikation – Shades magazine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: