our news

Το μαύρο ως καθολικό: γνωριμία με τον Αφρο-φουτουρισμό

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,233 other followers

«Στην οπτική μου όλο αυτό θα πάρει άλλη τροπή. Ο Βοράς επιτέλους θα διεξάγει τον πόλεμο πιο ένθερμα, προσφεύγοντας σε επαναστατικές μεθόδους και ανατρέποντας την κυριαρχία των δουλοκτητών. Ένα μόνο σύνταγμα νέγρων θα είχε αξιοσημείωτη επίδραση στα νεύρα των Νοτίων…»

Κ. Μαρξ, Επιστολή στον Ένγκελς, 7/8/1862

Ο Αφρο-φουτουρισμός είναι καλλιτεχνικό, αισθητικό και διανοητικό ρεύμα το οποίο άρχισε να αναπτύσσεται στις ΗΠΑ στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 και στις μέρες μας έχει αρχίσει να επηρεάζει τη μαζική κουλτούρα, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το άλμπουμ «Lemonade» της Beyonce.

Ωστόσο, δεν είναι μόνο αυτό. Αν το «Lemonade» είναι η αισθητικοποιημένη κορυφή του παγόβουνου, στα ύδατα του «Μαύρου Ατλαντικού»1 μπορούμε να ανακαλύψουμε τόσο μία ανταγωνιστική ανάγνωση της νεωτερικής εμπειρίας στον αγγλοσαξονικό χώρο, όσο και μία κριτική διερεύνηση των ευρύτερων προοπτικών που ανοίγονται στην ανθρωπότητα.

Ο Αφρο-φουτουρισμός είναι ρίζωμα βασισμένο στην «άφρο» εμπειρία της «διασποράς» με ό,τι αυτή περιλαμβάνει (απαγωγή, σκλαβιά, αγώνες) και δυνητικά νομαδική πολεμική μηχανή αποδιάρθρωσης και απορρύθμισης των βασικών οριζουσών του δυτικού καπιταλισμού.

Ο Αφρο-φουτουρισμός είναι αντι-εξωτικοποίηση από τη στιγμή που η βασική του διανοητική παραδοχή συνίσταται στο ότι η εν γένει νεωτερική εμπειρία αναδύθηκε και διαμορφώθηκε και ως απόρροια της ύπαρξης και των αγώνων της άφρο διασποράς. Με κάπως προβοκατόρικους όρους θα λέγαμε ότι η νεωτερική σφαίρα, όπως την περιέγραψε ο Χάμπερμας2, γεννήθηκε τόσο στις μπουρζουά κλειστές λέσχες του Λονδίνου, όσο και στις άφρο αντιστάσεις στις φυτείες του αμερικανικού νότου. Τα δουλεμπορικά πλοία που για δύο περίπου αιώνες διέσχιζαν τον Ατλαντικό δεν μετέφεραν μόνο σκλάβους, αλλά και τις αντιστάσεις και εξεγέρσεις υπό τις οποίες διαμορφώθηκε και ολοκληρώθηκε η νεωτερικότητα.

Βασικό έργο στο οποίο τεκμηριώνεται η παραπάνω θέση είναι το «Black Recontsruction3 in America: An Essay Toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860–1880» (1935) ενός από τους κορυφαίους ριζοσπάστες άφρο διανοούμενους, του William Edward BurghardtW.E.B») Du Bois (1868-1963). Στο παραπάνω έργο ο συγγραφέας εστιάζει στους αγώνες των άφρο στους χώρους εργασίας και σκλαβιάς στον αμερικάνικο νότο την περίοδο μετά τη λήξη του Εμφυλίου και στον τρόπο με τον οποίο επέδρασαν και καθόρισαν τις εν γένει μεταβολές της αμερικανικής κοινωνίας. Προγενέστερα στο «The Souls of Black Folk» (1903) ο Du Bois μέσα από τη μελέτη της αφρο-αμερικανικής λογοτεχνίας και λαογραφίας είχε εισάγει την έννοια της «διπλής συνείδησης» (double consciousness), η οποία αποδίδει τη διχασμένη συνείδηση και υποκειμενικότητα πληθυσμών σε μία καταπιεστική και ρατσιστική προς αυτούς κοινωνία.

Κάτω από την επίδραση των μαρξιστικού και ριζοσπαστικού προσανατολισμού θεωρητικών του «μαύρου κινήματος» στις δεκαετίες του ’60 και του ΄70 (Άντζελα Ντέιβις, διανοούμενοι των Μαύρων Πανθήρων κλπ) η σύγχρονη άφρο σκέψη έχει αναδειχθεί πρωτοπόρα στη θεμελίωση της «διαθεματικότητας»4 (intersectionality), της φεμινιστικής κριτικής και στη σφυρηλάτηση μίας αισθητικής-καλλιτεχνικής τάσης η οποία φιλοδοξεί να συνδέσει τον άφρο τριμπαλισμό (tribalism) με τις προοπτικές που διανοίγει η ανάπτυξη και η απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων, της τεχνολογίας και της γνώσης.

Ο Αφρο-φουτουρισμός τείνει στην εμπέδωση ενός νέου «ηθικο-αισθητικού παραδείγματος»5 στο οποίο συντίθεται η «φιλοσοφία της ομορφιάς»6 με την «συλλογική ευφυΐα»7. Από αυτήν την άποψη η αναδυόμενη αφρο-φουτουριστική υποκειμενικότητα δεν εδράζεται στο χρώμα του δέρματος ή στο στυλ των μαλλιών, αλλά αγκαλιάζει το καθολικό. Ο αφρο-φουτουρισμός είναι αντι-ιδεολογικός από τη στιγμή που δεν προτείνει κάποια κοινωνική μηχανική μυστικοποιημένη στη μορφή ενός ιδεολογικού προγράμματος. Είναι κομμουνιστικός στο βαθμό που αφενός αποτελεί έμπρακτη αμφισβήτηση οποιασδήποτε εργασιακής ηθικής και αφετέρου προσβλέπει στην «μητριαρχία» ως τη ρίζα της σχέσης κοινωνικο-ποίησης. Ο Αφρο-φουτουρισμός σε μία κάπως πραγματιστική «λευκή» οπτική είναι άξιος μελέτης γιατί σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές οι «λευκοί» στις ΗΠΑ στην δεκαετία του 2020 θα είναι κάτω από το 50% του πληθυσμού…

1 Η ορολογία αυτή χρησιμοποιείται από τους άφρο θεωρητικούς για να αποδώσουν τον γεωγραφικό, κοινωνικό, πολιτισμικό και ψυχολογικό χώρο ο οποίος αποτέλεσε τη βάση της εμπειρίας της άφρο διασποράς.

2 Βλ. Χάμπερμας Γ., Η αλλαγή της δομής της δημοσιότητας

3 Έτσι ονομάζεται η περίοδος (Reconstruction Era) στην ιστορία των ΗΠΑ (1865-1877) από τη λήξη Εμφυλίου Πολέμου έως και την ολοκλήρωση βασικών θεσμικών, πολιτικών και οικονομικών μεταβολών με πρωτοβουλία του Κογκρέσο.

4 Η έννοια αποδίδει τα πολλαπλά επίπεδα εκμετάλλευσης, καταπίεσης και διάκρισης που συγκροτεί η καπιταλιστική κυριαρχία απέναντι σε ένα υποκείμενο.

5 Bλ. το «Chaosmosis» του Γκουαταρί.

6 Για τον όρο βλ. τον «Επιστημο-κριτικό Πρόλογο» του Μπένγιαμιν στο έργο του με τίτλο «Η Καταγωγή του Γερμανικού Δράματος», καθώς και τις αναλύσεις για το «ωραίο» στην «Αισθητική Θεωρία» του Αντόρνο.

7 Μπορεί να παραλληλισθεί με την «General Intellect» (Γενική Διάνοια) την οποία περιγράφει ο Μαρξ στον Β΄ Τόμο των «Grundrisse».

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: