our news

Σιωνισμός, Αντισημιτισμός και η Αριστερά. Μια συνέντευξη με τον Moishe Postone

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,195 other followers

Ο Moishe Postone είναι μαρξιστής ακαδημαϊκός στο πανεπιστήμιο του Σικάγο. Ενώ ασχολείται εκτενώς με την πολιτική οικονομία του Μαρξ, υπήρξε επίσης καθοριστικός στην ανάπτυξη των θεωριών του «αριστερού αντισημιτισμού», όπου εξετάζονται οι τρόποι με τους οποίους οι θέσεις που υιοθετούνται από αριστερές ομάδες, ιδιαίτερα όσων αφορά το θέμα Ισραήλ/Παλαιστίνης, μπορούν να τροφοδοτήσουν, ή να βασίζονται σε, εχθρότητα προς τους Εβραίους.

 

Μια συνέντευξη με τον Moishe Postone

Από τον Martin Thomas, δημοσιευμένη στο αγγλικό περιοδικό “Solidarity” 3/166, 4 Φεβρουαρίου, 2010.

Ε: Για αρκετούς στην Αριστερά σήμερα, ο αντισημιτισμός φαίνεται να είναι απλά μια ακόμα μορφή ρατσισμού, ανεπιθύμητη μεν αλλά μέχρι τώρα δικαιολογημένα περιθωριακή, με εξέχουσα θέση στην συζήτηση μόνο και μόνο επειδή η Ισραηλινή κυβέρνηση χρησιμοποιεί την κατηγορία του αντισημιτισμού προκειμένου να αποφύγει τις επικρίσεις που αντιμετωπίζει. Υποστηρίζεις, ωστόσο, ότι ο αντισημιτισμός είναι διαφορετικός από άλλες μορφές ρατσισμού, και ότι δεν είναι περιθωριακός σήμερα. Γιατί;

A: Είναι αλήθεια ότι η Ισραηλινή κυβέρνηση χρησιμοποιεί την κατηγορία του αντισημιτισμού για να προστατευτεί από τις επικρίσεις. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως ο αντισημιτισμός δεν είναι αυτός καθ΄αυτός ένα σοβαρό πρόβλημα.

Ο τρόπος με τον οποίο διακρίνεται ο αντισημιτισμός, και πρέπει να διακρίνεται, από τον ρατσισμό, έχει να κάνει με κάποιου είδους φαντασιακού της δύναμης, η οποία αποδίδεται στους Εβραίους, στον Σιωνισμό και στο Ισραήλ, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα του αντισημιτισμού. Οι Εβραίοι θεωρούνται πως συγκροτούν μια υπερβολικά ισχυρή, αφηρημένη, άυλη παγκόσμια μορφή εξουσίας η οποία κυριαρχεί στον κόσμο. Δεν υπάρχει τίποτα το παρόμοιο με αυτή την ιδέα στον πυρήνα άλλων μορφών ρατσισμού. Ο ρατσισμός σπανίως, απ΄όσο ξέρω, συγκροτεί ένα ολόκληρο σύστημα με το οποίο επιδιώκει να εξηγήσει τον κόσμο. Ο αντισημιτισμός είναι μια πρωτόγονη κριτική του κόσμου, της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Ο λόγος που τον θεωρώ ιδιαίτερα επικίνδυνο για την αριστερά είναι ακριβώς επειδή ο αντισημιτισμός έχει μια ψευδο-χειραφετησιακή διάσταση την οποία άλλες μορφές ρατσισμού σπανίως διαθέτουν.

E: Κατά πόσο πιστεύεις πως ο αντισημιτισμός σήμερα σχετίζεται με την αντιμετώπιση του Ισραήλ; Μας φαίνεται ότι ένα σκέλος της στάσης ορισμένων δυνάμεων της Αριστεράς προς το Ισραήλ χαρακτηρίζεται από αντισημιτικούς υπαινιγμούς. Πρόκειται για το σκέλος το οποίο επιθυμεί όχι μόνο την κριτική και την αλλαγή της Ισραηλινής κυβερνητικής πολιτικής προς τους Παλαιστίνιους αλλά την κατάργηση του Ισραήλ ως τέτοιου, και ενός κόσμου όπου όλα τα υπόλοιπα έθνη θα υπάρχουν αλλά όχι το Ισραήλ. Απ΄αυτή την άποψη, το να είσαι Εβραίος, το να αισθάνεσαι κάποια κοινή ταυτότητα με άλλους Εβραίους και άρα ως επί το πλείστον με τους Εβραίους του Ισραήλ, συνεπάγεται ότι είσαι «Σιωνιστής», πράγμα το οποίο είναι τόσο αποτρόπαιο όσο και το να είσαι ρατσιστής.

A: Πολλά πρέπει να διασαφηνιστούν εδώ. Υπάρχει ένα είδος μοιραίας σύγκλισης ενός αριθμού ιστορικών ρευμάτων στην μορφή του αντι-Σιωνισμού του παρόντος.

Το ένα, οι απαρχές του οποίου δεν είναι αναγκαία αντισημιτικές, έχει τις ρίζες του στην πάλη μεταξύ των μελών της Εβραϊκής ιντελιγκέντσιας στην Ανατολική Ευρώπη στις αρχές του 20ου αιώνα. Η πλειοψηφία των Εβραίων διανοουμένων – συμπεριλαμβανομένων και των κληρικών διανοουμένων – θεώρησε ότι μια κάποια μορφή συλλογικής ταυτότητας ήταν αναπόσπαστο μέρος της Εβραϊκής εμπειρίας. Αυτή η ταυτότητα άρχισε να ορίζεται όλο και περισσότερο ως εθνική δεδομένης της κατάρρευσης των πρότερων, αυτοκρατορικών μορφών συλλογικότητας – δηλαδή, όπως και οι παλιές αυτοκρατορίες, οι Αψβούργοι, οι Ρωμανόφ, και οι Πρωσικές αυτοκρατορίες. Οι Εβραίοι της Ανατολικής Ευρώπης – όπως έχει καθιερωθεί η αντίθεση προς τους Εβραίους της Δυτικής Ευρώπης – σε μεγάλο βαθμό θεωρούσαν ότι αποτελούν μια συλλογικότητα, όχι απλά μια θρησκεία.

Υπήρξαν διάφορες μορφές αυτής της Εβραϊκής εθνικής εξωτερίκευσης. Ο Σιωνισμός ήταν μια απ΄αυτές. Υπήρχαν άλλες, όπως οι εβραίοι πολιτιστικοί αυτονομιστές, και η Μπουντ, ένα αυτόνομο σοσιαλιστικό κίνημα Εβραίων εργατών, το οποίο ήταν αρκετά μεγαλύτερο από οποιοδήποτε απ΄τα άλλα κινήμματα, και το οποίο διαχωρίστηκε από το Ρώσικο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν Εβραίοι, πολλοί απ΄αυτούς μέλη Κομμουνιστικών κομμάτων, ο οποίοι θεωρούσαν κάθε έκφραση περί Εβραϊκής ταυτότητας ως ανάθεμα για τις αντιλήψεις που είχαν για αυτό που εγώ θα αποκαλούσα αφηρημένες αντιλήψεις του Διαφωτισμού για την ανθρωπότητα. Για παράδειγμα, ο Τρότσκι, σε μια προηγούμενη φάση, αναφερόταν στη Μπουντ ως «εν ναυτία Σιωνιστές». Σημειώστε ότι η κριτική του Σιωνισμού εδώ δεν έχει καμία σχέση με την Παλαιστίνη ή την κατάσταση των Παλαιστινίων, δεδομένου ότι η Μπουντ είχε επικεντρωθεί εξ ολοκλήρου στην αυτονομία εντός της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και απέρριπτε τον Σιωνισμό. Μάλλον, η εξίσωση της Μπουντ και του Σιωνισμού εκ μέρους του Τρότσκι υπονοούσε μια απόρριψη κάθε μορφής Εβραϊκού κοινοτικού αυτοκαθορισμού. Ο Τρότσκι, νομίζω, αναθεώρησε μετέπειτα, αλλά αυτή η στάση του ήταν ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Οι κομμουνιστικές οργανώσεις συνήθιζαν να εναντιώνονται πολύ έντονα σε κάθε είδους Εβραϊκό εθνικισμό, είτε επρόκειτο για πολιτιστικό εθνικισμό, πολιτικό εθνικισμό, ή Σιωνισμό. Αυτό είναι το ένα σκέλος του αντι-Σιωνισμού. Δεν είναι απαραίτητα αντισημιτικός, αλλά απορρίπτει τον Εβραϊκό συλλογικό αυτοκαθορισμό στο όνομα μιας αφηρημένης οικουμενικότητας. Ωστόσο, αρκετά συχνά, αυτή η μορφή αντι-Σιωνισμού είναι ασυνεπής – είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει την ελευθερία εθνικού αυτοκαθορισμού για τους περισσότερους λαούς, αλλά όχι για τους Εβραίους. Είναι σε αυτό το σημείο που αυτό που παρουσιάζεται ως αφηρημένα οικουμενικό γίνεται ιδεολογικό. Επιπλέον, το νόημα μιας τέτοιας αφηρημένης οικουμενικότητας αυτής καθ΄αυτής αλλάζει μαζί με το ιστορικό της πλαίσιο. Μετά το Ολοκαύτωμα και την δημιουργία του κράτους του Ισραήλ, αυτή η αφηρημένη οικουμενικότητα χρησιμεύει για να συγκαλύψει την ιστορία των Εβραίων στην Ευρώπη. Αυτό εκπληρώνει μια ιδιαίτερα χρήσιμη, ιστορικά «καθαιρετική» διπλή λειτουργία: η βία που διαπράχθηκε ιστορικά στους Εβραίους από τους Ευρωπαίους εξαλείφεται, την ίδια στιγμή η φρίκη της Ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας αποδίδεται πλέον στους Εβραίους. Σε αυτή την περίπτωση, η αφηρημένη οικουμενικότητα που εκφράζεται από αρκετούς αντι-Σιωνιστές σήμερα γίνεται μια ιδεολογία της νομιμοποίησης η οποία βοηθά στο να συγκροτείται μια μορφή αμνησίας σχετικά με την μακρά ιστορία των πράξεων, των πολιτικών και των ιδεολογιών των Ευρωπαίων προς τους Εβραίους, συνεχίζοντας ουσιαστικά με αυτό τον τρόπο αυτή την ιστορία. Οι Εβραίοι έχουν γίνει και πάλι το μοναδικό αντικείμενο της Ευρωπαϊκής αγανάκτησης. Η αλληλεγγύη την οποία αισθάνονται οι περισσότεροι Εβραίοι προς άλλους Εβραίους, συμπεριλαμβανομένων και αυτών στο Ισραήλ –οπωσδήποτε κατανοητή μετά από το Ολοκαύτωμα – σήμερα επικρίνεται. Αυτή η μορφή αντι-Σιωνισμού έχει γίνει μια από τις βάσεις για ένα πρόγραμμα για την εξάλειψη του όποιου πράγματι υπαρκτού Εβραϊκού αυτοκαθορισμού. Συγκλίνει με κάποιες μορφές Αραβικού εθνικισμού – οι οποίες αναπαρίστανται πλέον ως μοναδικά προοδευτικές.

Ένα άλλο σκέλος του αριστερού αντι-Σιωνισμού – αυτή τη φορά βαθιά αντισημιτικό – εισήχθη από τη Σοβιετική Ένωση, ιδιαίτερα στις δίκες στην Ανατολική Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό ήταν ιδιαίτερα δραματικό στην περίπτωση της δίκης του Σλάνσκι, όταν τα περισσότερα από τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας δικάστηκαν και στην συνέχεια εκτελέστηκαν. Όλες οι κατηγορίες εναντίων τους ήταν κλασικές αντισημιτικές κατηγορίες: ήταν ξεριζωμένοι, ήταν κοσμοπολίτες, και ήταν μέρος μιας γενικής παγκόσμιας συνωμοσίας. Επειδή στη Σοβιετική Ένωση δεν μπορούσαν να χρησιμοποιούν επίσημα μια αντισημιτική ρητορεία, άρχισαν να χρησιμοποιούν την λέξη «Σιωνιστής» σημαίνοντας ακριβώς αυτό που εννοούν οι αντισημίτες όταν μιλούν για Εβραίους. Αυτοί οι ηγέτες του ΚΚ Τσεχοσλοβακίας, οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση με τον Σιωνισμό – οι περισσότεροι απ΄αυτούς ήταν βετεράνοι του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου – εκτελέστηκαν ως Σιωνιστές.

Αυτό το σκέλος του αντισημιτικού αντι-Σιωνισμού εισήχθη στην Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, εν μέρει από τις υπηρεσίες πληροφοριών χωρών όπως η Ανατολική Γερμανία. Μια μορφή αντισημιτισμού εισήχθη στην Μέση Ανατολή η οποία ήταν «νόμιμη» για την αριστερά, και αυτή ήταν ο αντι-Σιωνισμός.

Η προέλευσή της δεν έχει σχέση με το κίνημα εναντίον του Ισραηλινού οικισμού. Φυσικά, ο Αραβικός πληθυσμός της Παλαιστίνης αποδοκίμασε την Εβραϊκή μετανάστευση και αντέδρασε σε αυτή. Αυτό είναι πολύ κατανοητό. Αυτό από μόνο του δεν είναι βεβαίως αντισημιτικό. Αλλά αυτές οι εκφάνσεις αντι-Σιωνισμού συνέκλιναν ιστορικά.

Όσον αφορά το τρίτο σκέλος, υπήρξε μια αλλαγή τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια, αρχίζοντας με το Παλαιστινιακό κίνημα καθαυτό, σε σχέση με την ύπαρξη του Ισραήλ. Για αρκετά χρόνια οι περισσότερες παλαιστινιακές οργανώσεις αρνούνταν την ύπαρξη του Ισραήλ. Το 1988, ωστόσο, η ΟΑΠ[1] αποφάσισε ότι θα δεχτεί την ύπαρξη του Ισραήλ. Η δεύτερη ιντιφάντα, η οποία άρχισε το 2000, ήταν πολιτικά πολύ διαφορετική από την πρώτη ιντιφάντα, και απαίτησε την ανατροπή της απόφασης αυτής.

Θεωρώ ότι πρόκειται για ένα θεμελιώδες πολιτικό λάθος, και πιστεύω ότι είναι αξιοσημείωτο και λυπηρό το γεγονός ότι η Αριστερά έχει παγιδευτεί σε αυτό και, ολοένα και περισσότερο, κάνει εκκλήσεις για την κατάργηση του Ισραήλ. Ωστόσο, στη Μέση Ανατολή σήμερα υπάρχουν περίπου τόσοι Εβραίοι όσοι είναι και οι Παλαιστίνιοι. Οποιαδήποτε στρατηγική βασισμένη σε αναλογίες με καταστάσεις όπως αυτές που επικρατούν στην Αλγερία ή την Νότια Αφρική απλά δεν μπορεί να λειτουργήσει, για δημογραφικούς καθώς και για πολιτικούς και ιστορικούς λόγους.

Γιατί άραγε οι άνθρωποι δεν βλέπουν ποια είναι η κατάσταση σήμερα, και να προσπαθήσουν να βρουν αν υπάρχει κάποιο είδος λύσης σε αυτό που ουσιαστικά είναι μια εθνική σύγκρουση και που θα μπορούσε να οδηγήσει σε προοδευτικές πολιτικές; Το να υπάγουμε την σύγκρουση αυτή στην κατηγορία της αποικιοκρατίας δηλώνει ότι παραγνωρίζουμε την κατάσταση. Σε αντίθεση με αυτούς που υπάγουν τις προοδευτικές πολιτικές στα πλαίσια των εθνικών αγώνων, πιστεύω ότι εφόσον η διαμάχη είναι επικεντρωμένη στην ύπαρξη του Ισραήλ και σε αυτή της Παλαιστίνης, οι προοδευτικοί αγώνες υπονομεύονται. Εκείνοι που θεωρούν τον αγώνα ενάντια στην ύπαρξη του Ισραήλ προοδευτικό υιοθετούν κάτι το αντιδραστικό το οποίο θεωρούν ως προοδευτικό.

Κατά την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε μια συντονισμένη καμπάνια από ορισμένους Παλαιστινίους, η οποία μεταπήδησε στην Δύση από την αριστερά, με στόχο να θέσει την ύπαρξη του Ισραήλ ξανά ως κεντρικό ζήτημα. Μεταξύ άλλων, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τν ενίσχυση της δεξιάς στο Ισραήλ. Μεταξύ του 1967 και του 2000, η αριστερά στο Ισραήλ υποστήριζε ότι αυτό που ζητούσαν οι Παλαιστίνιοι ήταν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, και ότι η άποψη της δεξιάς ότι οι τελευταίοι ήθελαν να εξαφανίσουν το Ισραήλ ήταν σκέτη φαντασίωση. Δυστυχώς, το 2000 αυτή φαντασίωση φάνηκε πως δεν ήταν τελικά τέτοια, κάτι το οποίο ενίσχυσε αφάνταστα την δεξιά στις προσπάθειές της να αποτρέψει δημιουργία ενός Παλαιστινιακού κράτους. Η Ισραηλινή δεξιά και η δεξιά της Παλαιστίνης ενισχύουν η μία την άλλη, και η αριστερά στην Δύση υποστηρίζει αυτό που εγώ θεωρώ ως Παλαιστινιακή Δεξιά, τους ακραίους εθνικιστές και τους Ισλαμιστές.

Η ιδέα ότι κάθε έθνος, εξαιρουμένων των Εβραίων, πρέπει να έχει το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση προέρχεται πράγματι από τη Σοβιετική Ένωση. Αρκεί να διαβάσει κανείς τις θέσεις του Στάλιν σχετικά με το ζήτημα της εθνικότητας.

Ε: Το άλλο περίεργο σχετικά με ορισμένες στάσεις της αριστεράς του παρόντος προς το Ισραήλ είναι η προβολή πάνω στο Ισραήλ μιας τεράστιας και μυστηριώδους εξουσίας. Για παράδειγμα, συχνά λαμβάνεται αξιωματικά ότι το Ισραήλ είναι η κυρίαρχη δύναμη στην Μέση Ανατολή, και προβάλλεται συχνά το επιχείρημα ότι το Ισραήλ έχει τεράστια επιρροή στις ηγετικές κλίκες των ΗΠΑ και της Βρετανίας.

A: Το Ισραήλ απέχει πολύ απ΄το να είναι τόσο ισχυρό όσο το χρεώνουν. Εν τούτοις υπάρχουν άνθρωποι όπως ο τωρινός και ο πρώην συνάδελφός μου στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, o John Mearsheimer και ο Stephen Walt, οι οποίοι στηρίζονται ένθερμα από κύκλους στο Ηνωμένο Βασίλειο, και οι οποίοι υποστηρίζουν ότι το μόνο πράγμα που καθοδηγεί την Αμερικάνικη πολιτική στην Μέση Ανατολή είναι το Ισραήλ, καθώς αυτή διαμεσολαβείται από Εβραϊκό λόμπυ. Διατυπώνουν αυτή την ισοπεδωτική θέση ελλείψει οποιασδήποτε σοβαρής προσπάθειας να αναλυθεί η Αμερικάνικη πολιτική στην Μέση Ανατολή από το 1945, η οποία σε καμία περίπτωση δεν μπορεί κατανοηθεί επαρκώς ως καθοδηγούμενη από το Ισραήλ. Έτσι, για παράδειγμα, αγνοούν εντελώς την Αμερικάνικη πολιτική προς το Ιράν τα τελευταία 75 χρόνια. Οι πραγματικοί πυλώνες της Αμερικάνικης πολιτικής στην Μέση Ανατολή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η Σαουδική Αραβία και το Ιράν. Αυτό έχει αλλάξει κατά τις τελευταίες δεκαετίες, και οι Αμερικάνοι δεν ξέρουν πώς να το αντιμετωπίσουν έτσι ώστε να διασφαλίσουν τα κράτη του Κόλπου για δικούς τους σκοπούς. Εν τούτοις έχουμε ένα βιβλίο γραμμένο από αυτούς τους δύο ακαδημαϊκούς οι οποίοι ισχυρίζονται ότι η Αμερικάνικη πολιτική στην Μέση Ανατολή καθοδηγείται κυρίως από το Εβραϊκό λόμπυ χωρίς να ενδιαφέρονται να αναλύσουν σοβαρά τις πολιτικές που ακολούθησαν οι Μεγάλες Δυνάμεις στην Μέση Ανατολή κατά τον 20ο αιώνα.

Υποστήριξα αλλού ότι τέτοιου είδους επιχειρηματολογία είναι αντισημιτική. Αυτό δεν έχει σχέση με την προσωπική στάση των ανθρώπων που εμπλέκονται, αλλά αυτό το είδος της τεράστιας και πλανητικής κλίμακας εξουσίας που αποδίδεται στους Εβραίους (όπως, στην προκειμένη περίπτωση, οι puppet-masters του καλοπροαίρετου, ημι-πνευματώδους, γίγαντα, Θείου Σαμ) είναι χαρακτηριστική στην μοντέρνα αντισημιτική σκέψη.

Γενικότερα αυτή η ιδεολογία αντιπροσωπεύει αυτό που εγώ αποκαλώ ως μια φετιχοποιημένη μορφή αντικαπιταλισμού. Αυτό σημαίνει ότι η μυστηριώδης δύναμη του κεφαλαίου, η οποία είναι άυλη, καθολική, και η οποία αναταράσσει έθνη και περιοχές και τις ζωές των ανθρώπων, αποδίδεται στους Εβραίους. Η αφηρημένη κυριαρχία του καπιταλισμού είναι προσωποποιημένη με τους Εβραίους. Ο αντισημιτισμός είναι μια εξέγερση εναντίων του παγκόσμιου κεφαλαίου, παραγνωρισμένου όμως και ταυτιζόμενου με τους Εβραίους. Αυτή η προσέγγιση μπορεί επίσης να βοηθήσει στο να εξηγηθεί η διάδοση του αντισημιτισμού στη Μέση Ανατολή κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Δεν νομίζω ότι η επισήμανση και μόνο των δεινών των Παλαιστινίων προσφέρει μια ικανοποιητική εξήγηση. Από οικονομική άποψη, η Μέση Ανατολή έχει παρουσιάσει απότομη πτώση κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Μόνο η υποσαχάρια Αφρική τα πήγε χειρότερα. Και αυτό προέκυψε σε μια εποχή όπου άλλες χώρες και περιοχές, οι οποίες θεωρούνταν ως μέρος του Τρίτου Κόσμου πενήντα χρόνια πριν, αναπτύσσονται ταχύτατα. Νομίζω πως ο αντισημιτισμός στην Μέση Ανατολή σήμερα αποτελεί μια έκφραση που δεν αφορά μόνο την διαμάχη του Ισραήλ με την Παλαιστίνη, αλλά αφορά και την αυξημένη γενική αίσθηση αδυναμίας υπό το πρίσμα αυτών των παγκόσμιων εξελίξεων.

Για την Γερμανική δεξιά έναν αιώνα πριν, η παγκόσμια κυριαρχία του κεφαλαίου θεωρούταν ταυτόσημη με αυτή των Εβραίων και της Βρετανίας. Τώρα η Αριστερά την θεωρεί ως την κυριαρχία του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών. Το μοτίβο σκέψης είναι το ίδιο. Έχουμε πλέον μια μορφή αντισημιτισμού η οποία φαίνεται να είναι προοδευτική και «αντι-ιμπεριαλιστική», κάτι το οποίο αποτελεί πραγματικό κίνδυνο για την Αριστερά.

Ο ρατσισμός αποτελεί σπάνια κίνδυνο για την Αριστερά. Η Αριστερά πρέπει να είναι προσεκτική στο θέμα του ρατσισμού, αλλά αυτό δεν απαιτεί μια διαρκή επαγρύπνηση καθώς ο ρατσισμός δεν έχει αυτή τη φαινομενική χειραφετησιακή διάσταση που έχει ο αντισημιτισμός.

Ε: Η συνταύτιση της παγκόσμιας καπιταλιστικής εξουσίας με τους Εβραίους και τους Βρετανούς πηγαίνει αρκετά πίσω από τους Ναζί σε τμήματα της Βρετανικής αριστεράς κατά την περίοδο των πολέμων των Μποερς[2] – όπου χαρακτηρίστηκαν ως ένας «Εβραϊκός Πόλεμος» – και στο λαϊκό κίνημα των ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα.

A: Ναι, και αυτό επανέρχεται στις Ηνωμένες Πολιτείες τώρα. Τα λεγόμενα «κόμματα του τσαγιού», η λεγόμενη λαϊκή δεξιά οργή για την οικονομική κρίση, όλα αυτά έχουν σαφείς αντισημιτικές προεκτάσεις.

E: Έχεις υποστηρίξει ότι η ΕΣΣΔ και παρόμοια συστήματα δεν αποτελούσαν μορφές χειραφέτησης από τον καπιταλισμό, αλλά μορφώματα καπιταλισμού με επίκεντρο το κράτος. Προκύπτει επομένως ότι η γενικότερη στάση της υποστήριξης της ΕΣΣΔ απ΄τα αριστερά –μερικές φορές με πολύ κριτικό πνεύμα – ενάντια στις ΗΠΑ ήταν αυτοκαταστροφική. Έχεις αναφέρει παραλληλισμούς μεταξύ εκείνου του είδους αντι-ιμπεριαλισμού σήμερα ο οποίος τοποθετείται υπέρ της πολιτικής του Ισλάμ ως μιας δύναμης αντίθετης προς τις ΗΠΑ, και του παλαιού Ψυχρού Πολέμου. Ποια πιστεύεις πως είναι τα κοινά χαρακτηριστικά των δύο αυτών πολώσεων; Και ποιες οι διαφορές;

A: Οι διαφορές είναι ότι η παλαιότερη μορφή αντι-Αμερικανισμού ήταν συνδεδεμένη με την προώθηση της κομμουνιστικής επανάστασης στο Βιετνάμ, στην Κούβα κλπ. Ό,τι και αν πίστευε κάποιος για αυτό εκείνη την περίοδο, ή μπορούσε να θεωρήσει για αυτό εκ των υστέρων, η δικιά του αντίληψη ήταν ότι προωθούσε ένα χειραφετησιακό πρόταγμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επικρίθηκαν ισοπεδωτικά όχι απλά επειδή ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και μια μεγάλη δύναμη, αλλά επιπλέον επειδή εμπόδιζαν την ανάδυση μιας περισσότερο προοδευτικής κοινωνικής τάξης πραγμάτων. Αυτή ήταν η αντίληψη αρκετών αλληλέγγυων προς το Βιετνάμ ή την Κούβα.

Σήμερα, αμφιβάλλω ότι ακόμη και οι άνθρωποι εκείνοι που διακηρύσσουν «Είμαστε όλοι Χεζμπολάχ» ή «Είμαστε όλοι Χαμάς» θα έλεγαν ότι αυτά τα κινήματα αντιπροσωπεύουν μια χειραφετησιακή κοινωνική τάξη. Αυτό που στην καλύτερη περίπτωση ενδιαφέρει πρωτίστως είναι μια Οριενταλιστική εκπραγμάτωση[3] των Αράβων και/ή των Μουσουλμάνων ως του Άλλου, δυνάμει του οποίου αυτού Άλλου, αυτή τη στιγμή, αυτή [η χειραφετησιακή κοινωνική τάξη] επιβεβαιώνεται. Είναι ακόμα μια ένδειξη της ιστορικής ανικανότητας εκ μέρους της αριστεράς, η αδυναμία της να καταλήξει σε οποιοδήποτε φαντασιακό για το πώς θα μπορούσε μοιάζει μια μετα-καπιταλιστική κοινωνία. Υπό την έλλειψη οποιουδήποτε οράματος για ένα μετα-καπιταλιστικό μέλλον, αρκετοί έχουν αντικαταστήσει στην θέση του μια πραγμοποιημένη ιδέα της «αντίστασης» σε βάρος οποιασδήποτε ιδέας για μετασχηματισμό. Οτιδήποτε «αντιστέκεται» στις Ηνωμένες Πολιτείες εκλαμβάνεται ως θετικό. Θεωρώ πως αυτή είναι μια εξαιρετικά προβληματική μορφή σκέψης.

Ακόμα και κατά την προηγούμενη περίοδο – όταν υπερίσχυε η αλληλεγγύη προς το Βιετνάμ, την Κούβα κλπ – νομίζω πως η διαίρεση του πλανήτη σε δύο στρατόπεδα είχε πολύ αρνητικές συνέπειες για την αριστερά. Η αριστερά πολύ συχνά βρέθηκε στην θέση του να είναι το είδωλο των Δυτικών εθνικιστών.

Αρκετοί στην αριστερά έγιναν εθνικιστές της άλλης πλευράς. Οι περισσότεροι απ΄αυτούς – υπήρξαν κάποιες σημαντικές εξαιρέσεις – ήταν εξαιρετικά απολογητικοί σχετικά με αυτά που γινόντουσαν στα κομμουνιστικά κράτη. Η κριτική τους ματιά είχε αμβλυνθεί. Αντί να αναπτύξουν μια μορφή διεθνισμού που να ήταν επικριτική για όλες τις υφιστάμενες σχέσεις, οι αριστεροί έγιναν υποστηριχτές της μιας πλευράς σε μια άλλη έκδοση του Μεγάλου Παιχνιδιού[4].

Αυτό είχε καταστροφικές συνέπειες στις κριτικές ικανότητες της αριστεράς – και όχι μόνο στην περίπτωση των Κομμουνιστών. Είναι βλακώδες ότι ο Μισέλ Φουκώ πήγε στο Ιράν και θεώρησε ότι η επανάσταση των μουλάδων έχει ορισμένες προοδευτικές διαστάσεις.

Ένα πράγμα που κατέστησε την φαντασίωση των «δύο στρατοπέδων» ελκυστική είναι ότι οι Κομμουνιστές στην Δύση έτειναν να είναι ιδιαίτερα προοδευτικοί άνθρωποι – πολύ γενναίοι, συνήθως – οι οποίοι υπέφεραν για τις απόπειρές τους να δημιουργήσουν, κατά την άποψή τους, μια περισσότερο ανθρώπινη και προοδευτική ή ακόμα και σοσιαλιστική κοινωνία. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν χειραγωγηθεί πλήρως, αλλά, εξαιτίας του διττού χαρακτήρα του Κομμουνισμού, ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για ορισμένα άτομα να το δουν αυτό. Τα τμήματα της Σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς που αντιτίθεντο σε αυτούς τους Κομμουνιστές και που είχαν δει πως αυτοί χειραγωγούνταν έγιναν μετέπειτα ιδεολόγοι του ψυχροπολεμικού φιλελευθερισμού.

Δεν νομίζω πως η αριστερά έπρεπε να πάει με το μέρος και των δύο πλευρών αυτού του χάσματος. Αλλά πιστεύω επίσης πως η κατάσταση για την αριστερά σήμερα είναι χειρότερη.

Σημειώσεις.

[1] ΟΑΠ: Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης

[2] Συρράξεις μεταξύ Άγγλων και Ολλανδών αποίκων στην Νότια Αφρική στα τέλη του 19ου αιώνα.

[3] reification στο αγγλικό. Σε αυτό το σημείο έχει μεταφραστεί ως «εκπραγμάτωση». Ποιο κάτω ως «πραγμοποίηση». Και οι δύο όροι χρησιμοποιούνται για αυτή τη λέξη.

[4] The Great Game: Η διαμάχες μεταξύ της Ρωσικής και της Βρετανικής αυτοκρατορίας στις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι και τα μέσα του 20ου (έλαβε τέλος στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο) για την επικυριαρχία στην Κεντρική Ασία.

Η συνέντευξη στα ελληνικά πρωτοδημοσιεύτηκε και εδώ: eagainst

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: