our news

Βιβλιοαναγνώσεις #07 «Christoph U. Scminck – Gustavus: «Μνήμες Κατοχής» Ι,ΙΙ,ΙΙΙ»

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,170 other followers

Το εξώφυλλο του δεύτερου τόμου

Μνήμες Κατοχής Ι: Τα παιδιά του δάσους των Ασπραγγέλων και ένας Ιταλός χαμένος στα Τζουμέρκα

Μνήμες Κατοχής ΙΙ: Ιταλοί και Γερμανοί στα Γιάννενα και η καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας

Μνήμες Κατοχής ΙΙΙ: Οι Λυγκιάδες στις φλόγες

Γράφει ο BC

Το τρίτομο «Μνήμες Κατοχής» του Γερμανού ιστορικού Christoph U. Scminck – Gustavus που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ισνάφι ήταν ένα από τα αγαπημένα μου αναγνώσματα πέρυσι το καλοκαίρι. Η αφήγηση του Gustavus μέσα από τις σελίδες των τριών τόμων είναι απολαυστική. Η αφηγηματική δύναμη του συγγραφέα σε συνδυασμό με την συστηματική  χρόνια έρευνα γύρω από τα ιστορικά γεγονότα και τις ακραιότητες των ναζί στη περιοχή της Ηπείρου, δίνει μια σχετικά ολοκληρωμένη εικόνα στον/στην αναγνώστη/τρια της τριλογίας. Ο Gustavus δεν επιλέγει ως αντικείμενο της έρευνας του μονάχα επίσημα πρόσωπα της ελληνικής αστικής πολιτικής που έπαιξαν οποιονδήποτε ρόλο εκείνη την εποχή. Αντιθέτως χρησιμοποιεί μια σπουδαία μέθοδο ιστοριογραφίας. Με την βοήθεια του φίλου του Γιάννη Βαδαλούκα από τα Γιάννενα που τον φιλοξενεί και τον βοηθάει στην αναζήτηση καθημερινών ανθρώπων από τα γύρω χωριά, θα καταφέρει να τα βγάλει πέρα τη δύσκολη αυτή ( όπως θα δει και ο/η αναγνώστης/τρια των βιβλίων) αποστολή. Δύο από αυτά τα χωριά, οι Λυγκιάδες (ένα χωριό απέναντι από την πόλη των Ιωαννίνων) και τα Τζουμέρκα θα αποτελέσουν και το κύριο θέμα των δύο τόμων της ιστορικής έρευνας του Gustavus. 

Με μοναδικό του εργαλείο ένα κασετοφωνάκι και τις συμβουλές του Γιάννη Βαδαλούκα, ο Gustavus θα ξεκινήσει την περιπέτεια της αναζήτησης του που κράτησε για αρκετά χρόνια. Θα αποσπάσει προφορικές συνεντεύξεις από απλούς ανθρώπους της γύρω περιοχής που έζησαν τα γεγονότα. Αρκετές φορές θα αντιμετωπίσει το πρόβλημα των αντιφατικών μαρτυριών. Θα αντιμετωπίσει όμως και ένα άλλο μεγαλύτερο πρόβλημα. Πολλοί διστάζουν να μιλήσουν. Κάποιοι γιατί οι τραυματικές τους μνήμες είναι ακόμα νωπές και ας έχουν περάσει δεκαετίες. Άλλοι γιατί ο Gustavus προέρχεται από τη χώρα των θυτών, τη Γερμανία.

Ιστορική φωτογραφία από τα Ιωάννινα. Εβραίοι μαζεύουν τα πράγματα τους, για ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή πηγη: XYZ Contagion

Ο δεύτερος τόμος είναι ο κυριότερος της τριλογίας. Στα δύο πρώτα κεφάλαια ο συγγραφέας ακούει στα Γιάννενα τις μαρτυρίες των κατοίκων που έζησαν την διπλή: Ιταλική και Γερμανική κατοχή. Στη συνέχεια βλέπει πως εξελίχθηκε το Ολοκαύτωμα των γιανιώτικου Εβραϊσμού. Από τις μαρτυρίες αυτές δεν λείπει το αντισημιτικό μίσος του ελληνο-χριστιανικού στοιχείου. Κάποιοι είδαν στο Ολοκαύτωμα των Εβραίων των Ιωαννίνων την υλική, οικονομική τους μελλοντική προοπτική. Με άλλα λόγια ο αντισημιτισμός στις μαρτυρίες αυτές σε ένα βαθμό αντικατοπτρίζει και τις κυρίαρχες αντιλήψεις σε ένα κομμάτι της τοπικής κοινωνίας. Με ένα ξεκάθαρο τρόπο ο/η αναγνώστης/τρια θα βρει προφορικές μαρτυρίες και από αυτούς τους «ντόπιους» που συνεργάστηκαν με τους ναζί σπάζοντας για ακόμα μια φορά το ελληνικό φαντασιακό περί του ηρωικού υποκειμένου που ακούει στο όνομα “ελληνικός λαός”. Στη συνέχεια του δεύτερου τόμου ο συγγραφέας – που εν το μεταξύ είχε γυρίσει πίσω στη Γερμανία – θα καταγράψει μαρτυρίες των θυτών και ντοκουμέντα από μεταπολεμικές δίκες ναζί. Τα στοιχεία αυτά που καταγράφονται παρουσιάζονται στα ελληνικά για πρώτη φορά.

Ωστόσο από την αφήγηση δεν λείπουν και οι ιδιαίτερα προβληματικές πλευρές. Ο συγγραφέας επιχειρεί να πάρει πολιτικές αποστάσεις από τις δύο κύριες τάσεις που συγκρούστηκαν εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Εδώ αναφερόμαστε στην «ουδετερότητα» που επιχειρεί να κρατήσει ο Gustavus απέναντι στους παρτιζάνους του ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ στο όνομα της ιστορικής «αντικειμενικότητας». Η πλευρά αυτή γίνεται αισθητή και στους τρεις τόμους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο ίδιος να αμφισβητεί την αξιοπιστία και «αντικειμενική» διάσταση συγκεκριμένων μαρτυριών που προέρχονται κυρίως από αντάρτες. Στην ιστορική μαρτυρία όμως δεν υπάρχουν αφηρημένες αλήθειες, αλλά συγκεκριμένα γεγονότα και πολιτικές προεκτάσεις ανάλογα με το στρατηγικό στόχο της κάθε πλευράς. Έτσι και εδώ έχουμε να κάνουμε με αυτούς που υπερασπίστηκαν την καπιταλιστική κανονικότητα και αυτούς που την αμφισβήτησαν, ασχέτως των πολιτικών τους αδυναμιών. Το γεγονός της φτωχής πολιτικής τοποθέτησης του Gustavus σίγουρα δεν θα ικανοποιήσει αρκετούς/ες.

Αλλά και στο κομμάτι που ο δεύτερος τόμος αναφέρεται στις δίκες των ναζί που όπως θα δείτε πολλές κατέληξαν σε φιάσκο και αθωωτικές αποφάσεις, ο Gustavus δεν προεκτείνει ιδιαίτερα πολιτικά. Αν και βλέπει ότι σε «θέσεις κλειδιά» σε αυτές τις δίκες υπήρξαν άτομα που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, είτε είχαν συνεργαστεί με το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς είτε συνέχιζαν να απολαμβάνουν τα πολιτικά τους προνόμια, δεν μπαίνει σε βαθύτερες θεωρητικές προεκτάσεις και λεπτομέρειες. Και αυτό γιατί θα τον ανάγκαζε να δει έστω και επιφανειακά την φύση της αστικής δικαιοσύνης, τα συγχωροχάρτια και το ξέπλυμα που παρείχε σε αρκετούς ναζί ο ίδιος ο δυτικό-γερμανικός κρατικός μηχανισμός . Όπως επίσης θα αναγκαζόταν να δει και τη στάση της άλλης Γερμανίας (DDR), αν και αναφέρετε έστω και λίγο σε αυτή.

Όπως και να έχει, το ανάγνωσμα και τα στοιχεία που παρέχονται στο Μνήμες Κατοχής Ι, ΙΙ και ΙΙΙ είναι αρκετά πλούσια και σίγουρα μπορούν να βοηθήσουν σε μια καλύτερη κατανόηση πλευρών της ελληνικής ιστορίας και ιδεολογίας. Ο προσωπικός τόνος και ο συναισθηματισμός που ξεδιπλώνεται στις σελίδες της έρευνας είναι αξιοπρόσεκτος. Στη Γερμανία το «Μνήμες Κατοχής» δεν είχε την ίδια τύχη που είχε και στην Ελλάδα. Κανένας εκδοτικός οίκος δεν ενδιαφέρθηκε για την έκδοση τους, με εξαίρεση αργότερα τον δεύτερο τόμο. Ο προσεκτικός/η κριτικός/η αναγνώστης/τρια θα βρει το «Μνήμες Κατοχής» αρκετά ενδιαφέρον και πλούσιο, γιαυτό και το προτείνω ανεπιφύλακτα για τα καλοκαιρινά σας αναγνώσματα.

Σύνδεσμος με Βιβλιονετ

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: