our news

«Χρονικά Αντισημιτισμού #10» “Σύντομο ιστορικό της Εβραϊκής κοινότητας Άρτας”

Μια σύντομη καταγραφή της ιστορίας των Εβραίων στην Άρτα

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,266 other followers

Εβραίοι στην Άρτα πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Όλες οι δημοσιεύσεις της στήλης «Χρονικά Αντισημιτισμού»

Η Εβραϊκή Κοινότητα της Άρτας υπήρξε μία από τις παλαιότερες της Ελλάδος. Τις πρώτες πληροφορίες γι’ αυτήν τις αντλούμε από το «Οδοιπορικό» του Ισπανού περιηγητή ραβίνου Βενιαμίν μπεν Γιονά, ο οποίος ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1173. Στο «Οδοιπορικό» αναφέρει ότι υπήρχαν εκεί 100 εβραϊκές οικογένειες που είχαν αναπτύξει θαυμαστή πνευματική και θρησκευτική δραστηριότητα. Η δραστηριότητα αυτή εντάθηκε την εποχή του «Δεσποτάτου της Ηπείρου», κατά την οποία ο Μιχαήλ Κομνηνός παραχώρησε στους Εβραίους ελευθερίες ώστε να αναπτυχθούν στον οικονομικό και πολιτιστικό τομέα.

Την ίδια περίοδο χτίστηκε η πρώτη Συναγωγή, η Γκρέκα, και λειτούργησε το εβραϊκό νεκροταφείο στη θέση «Πετροβούνι», στο λόφο Περάνθη, σε μια έκταση 10

Η παλιά Ισραηλινή – ρωμανιώτικη Συναγωγή “Γκρέκα”, κατεστραμμένη μετά τη Γερμανική Κατοχή. πηγή grassrootreuter

στρεμμάτων, που παραχωρήθηκε από τη Θεοδώρα, σύζυγο του Μιχαήλ Κομνηνού. Η ανάπτυξη της οικονομικής ζωής των Εβραίων συνεχίστηκε μέχρι το 1346, οπότε υπέστησαν τον πρώτο διωγμό τους από τον Κράλη της Σερβίας Στέφανο Ντούσαν. Μετά την κατάκτηση της Άρτας από τους Τούρκους, το 1449, οι Εβραίοι έτυχαν θρησκευτικής και οικονομικής ελευθερίας. Λίγο αργότερα (1480-1494) η Εβραϊκή Κοινότητα ενισχύθηκε πληθυσμιακά από την εγκατάσταση εκεί Εβραίων από την Απουλία και την Καλαβρία, καθώς και Σεφαρδιτών Εβραίων που εξορίστηκαν από την Ισπανία (1492). Αυτοί αποτέλεσαν μία χωριστή Κοινότητα, ίδρυσαν τη Συναγωγή «Πουλιέζα», εβραϊκό σχολείο και φιλανθρωπικούς συλλόγους, δημιουργώντας παράλληλα έναν ευγενή ανταγωνισμό με τους ντόπιους Ρωμανιώτες Εβραίους. Οι Εβραίοι της πόλης ζούσαν στους συνοικισμούς «Όχθο», «Τσιμέντα» και «Ρολόι», που βρίσκονταν στο κέντρο της πόλης.

Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία

Όταν ο Γάλλος αρχιτέκτων – μηχανικός Φουσερό επισκέφθηκε την Άρτα, το 1780, έγραψε ότι υπήρχαν 200 Εβραίοι. Το 1806 ο Πουκεβίλ ανέφερε ότι οι Εβραίοι της πόλης ήταν 1.000, ενώ ο Λικ ανέφερε ότι το 1807 ο αριθμός τους ήταν 50 άτομα. Με την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό, στις 23 Ιουνίου του 1881, οι Εβραίοι διατήρησαν τη θρησκευτική και οικονομική τους ελευθερία και σε απογραφή της περιόδου εκείνης φαίνεται ότι αριθμούσαν 800 άτομα.

Οι Εβραίοι της Άρτας ήταν ευσεβείς, βαθιά θρησκευόμενοι, νομοταγείς και συμβίωναν ειρηνικά με τους Χριστιανούς συμπολίτες τους. Σχόλιο δημοσιογράφου στην εφημερίδα «Μη Χάνεσαι» του 1881 αναφέρει, μεταξύ άλλων: «…Εις Άρταν εκτός των Χριστιανών οικούσι σταθερώς πλείστοι Ισραηλίται, προθύμως και πιστώς εκπληρούντες πάσας τας υπό των νόμων πηγαζούσας διά τους πολίτας υποχρεώσεις. Εις τας Συναγωγάς αυτών, διέκρινα προσευχομένους ευζώνους, κομψώς και αρειμανίως φέροντας φουστανέλαν. Ήτο Ιουδαίοι στρατιώται… Εκ τούτων και εκ προσωπικής εμπειρίας μεταγενεστέρας, καταδήλως μαρτυρείται η αγαστή σύμπνοια ήτις επικρατεί μεταξύ Χριστιανών και Εβραίων εις την πόλιν. Των τελευταίων τούτων το εμπορικόν δαιμόνιον είναι πανθομολογούμενον…».

Η Κοινωνική ζωή της Εβραϊκής Κοινότητας

Οι επαγγελματικές ασχολίες των Εβραίων της Άρτας ήταν πολλές: Υπήρχαν 5-6 μεγάλα εμπορικά καταστήματα και άλλα μικρότερα εμπορικά, δερματοπωλεία, υαλοπωλεία, αλλά και επαγγελματίες φανοποιοί, γαλακτοπώλες, κρεοπώλες, γυρολόγοι και μοδίστρες. Υπήρχαν επίσης δύο εκπαιδευτικοί, ένας γιατρός κι ένας δημόσιος υπάλληλος. Το 1911 ιδρύθηκε μία μεγάλη εμπορική ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Ιωχανάς-Γκανής-Χατζής & Σία», η οποία δέσποζε στην αγορά για πολλά χρόνια. Τα συνήθη επώνυμα των Εβραίων της Άρτας ήταν Μιωνής, Ιωχανάς, Σαμπάς, Ιερεμίας, Μιζάν, Ελιέζερ, Πολίτης, Κούλιας, Γκανής, Σούσης κ.ά.

Η Κοινότητα διατηρούσε εβραϊκό σχολείο, επί της οδού Φιλελλήνων, στην εβραϊκή συνοικία. Αποτελείτο από δύο μεγάλες αίθουσες: η μία χρησίμευε για αποθήκη τροφίμων και σιταριού (για διανομή στους απόρους το χειμώνα). Η άλλη αίθουσα χωριζόταν σε δύο μέρη, το ένα λειτουργούσε ως αίθουσα διδασκαλίας και το άλλο ως αίθουσα συνεδριάσεων και πολιτιστικών συγκεντρώσεων. Την ελληνική και εβραϊκή γλώσσα δίδασκαν δύο δάσκαλοι. Στο σχολείο φοιτούσαν Εβραίοι και μερικοί Χριστιανοί μαθητές. Για τις ανάγκες της Κοινότητας δημιουργήθηκε ένα ακόμη σχολείο. Την περίοδο της Μικρασιατικής καταστροφής τα δύο εβραϊκά σχολεία στέγασαν πρόσφυγες. Από το 1920 η Εβραϊκή Κοινότητα της Άρτας αναγνωρίστηκε ως «Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου» και συμμετείχε σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις της πόλης. Κατά την απογραφή του 1939, η Κοινότητα αριθμούσε 500 περίπου μέλη, ενώ κατά τη Γερμανική Κατοχή είχε 384 Εβραίους.

Τη νύχτα της 24ης Μαρτίου 1944 συνελήφθησαν από τους Ναζί οι περισσότεροι Εβραίοι και εκτοπίστηκαν στα χιτλερικά στρατόπεδα του θανάτου. Μια μέρα μετά συνελήφθησαν και οι Εβραίοι των Ιωαννίνων. Τα σπίτια άδειασαν δήθεν προσωρινά, και οι αρτινοί εβραίοι συγκεντρώθηκαν από τις κατοχικές αρχές στον κινηματογράφο «Ορφεύς», προκειμένου να οδηγηθούν «στη νέα τους εγκατάσταση», η οποία δεν ήταν άλλη από το Άουσβιτς – Μπίρκεναου.

“Το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Άρτας

Ελάχιστοι μπόρεσαν να διαφύγουν κυρίως προς τα βουνά με τη βοήθεια των παρτιζάνων του ΕΛΑΣ, όπως έγινε και σε άλλες ανάλογες περιπτώσεις.

Τραγική ήταν και η τύχη μιας εβραϊκής οικογένειας που κρυβόταν στο χωριό Κομένο της Άρτας, όταν οι Γερμανοί σφάγιασαν τους 317 κατοίκους του, μεταξύ των οποίων και τον Ζακίνο Ιερεμία, 42 ετών, τη γυναίκα του Ευτυχία, 37 ετών και την κόρη τους Καίτη, 5 ετών. Με τη λήξη του Πολέμου επέστρεψαν από τα στρατόπεδα 30 όμηροι και άλλοι 28 Εβραίοι που πρόλαβαν να διαφύγουν στα γύρω χωριά. Η Κοινότητα είχε χάσει το 84% του πληθυσμού της. Η παλιά ρωμανιώτικη Συναγωγή «Γκρέκα» είχε σχεδόν καταστραφεί, καθώς και τα υπόλοιπα κοινοτικά κτίρια. Η Κοινότητα ήταν αποδιοργανωμένη και η περίθαλψη ανύπαρκτη. Οι Εβραίοι που επέζησαν άρχισαν να εγκαθίστανται σε άλλες πόλεις της Ελλάδος ή μετανάστευσαν στο Ισραήλ. Το 1959 η Κοινότητα διαλύθηκε και λίγο αργότερα το εβραϊκό νεκροταφείο απαλλοτριώθηκε, ενώ το οικόπεδο της Συναγωγής παραχωρήθηκε στο Δήμο.

κύρια πηγή του άρθρου: https://grassrootreuter.wordpress.com/2016/01/15/evraikikoinotitaarta/

Σχετική βιβλιογραφία:

Ισαάκ Μιζάν “αριθμός βραχίονα 182641” Νοέμβριος 2016

Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, 15ος-20ός αιώνας: οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός εκδόσεις Ισνάφι Νοέμβριος 2016

Advertisements

1 Comment on «Χρονικά Αντισημιτισμού #10» “Σύντομο ιστορικό της Εβραϊκής κοινότητας Άρτας”

  1. laskaratos // July 10, 2017 at 4:40 am // Reply

    http://www.kavalapost.gr/181610/astynomia-vrike-aftous-pou-vandalisan-evraiko-mnimio-tis-kavalas/

    Η Αστυνομία βρήκε αυτούς που βανδάλισαν το εβραϊκό μνημείο της Καβάλας

    Μεγάλη επιτυχία της Αστυνομικής Διεύθυνσης Καβάλας – Εν αναμονή επισήμων ανακοινώσεων από την Περιφερειακή Αστυνομική Διεύθυνση για τις λεπτομέρειες
    09|07|2017 | 21:33

    Ήταν ξημερώματα της Πέμπτης 30 Μαρτίου 2017 όταν άγνωστοι πραγματοποίησαν «επίθεση» στο μνημείο του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Καβάλας επί της οδού Ερυθρού Σταυρού και με τη βοήθεια εργαλείου έσπασαν το μεγαλύτερο μέρος του μαρμάρου που καλύπτει την πρόσοψή του.

    Σήμερα, τρεισήμιση μήνες μετά και κατόπιν σωστής αξιολόγησης στοιχείων και πληροφοριών, η Αστυνομική Διεύθυνση Καβάλας κατάφερε να «πιάσει» τους αυτουργούς του βανδαλισμού που, για μια ακόμη φορά, έφερε την πόλη στο διεθνές προσκήνιο με αρνητικό, δυστυχώς, πρόσημο.

    Περισσότερες λεπτομέρειες για τα γεγονότα που οδήγησαν τους άνδρες της Αστυνομίας στην εξιχνίαση του βανδαλισμού αλλά και για τις κατηγορίες που πρόκειται να αντιμετωπίσουν θα γίνουν εντός των επόμενων ημερών με τις επίσημες ανακοινώσεις της Περιφερειακής Αστυνομικής Διεύθυνσης ΑΜ-Θ.

    Υπενθυμίζεται ότι το μνημείο του Ολοκαυτώματος στη μνήμη των 1.484 Ελλήνων Εβραίων της Καβάλας που θανατώθηκαν από τους ναζί στο στρατόπεδο της Τρεμπλίνκα στην Πολωνία τοποθετήθηκε στη θέση του (μπροστά από τα Bodyline, εκεί όπου κάποτε βρίσκονταν οι καπναποθήκες της Commercial) τον Μάιο του 2015, με τα αποκαλυπτήριά του να πραγματοποιούνται ενάμιση μήνα μετά λόγω των αντιδράσεων.

    Like

1 Trackback / Pingback

  1. «Βιβλιοαναγνώσεις #08» Δημήτρης Χρ. Βλαχοπάνος “Ισαάκ Μιζάν αριθμός βραχίωνα 182641” – Shades magazine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: