our news

Η μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,703 other followers

Μια έρευνα του Δημήτρη Λιθοξόου που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θέσεις (τεύχος 38) στις αρχές του 1992. Μπορείτε επίσης να διαβάσετε μια παλιότερη συνέντευξη με τον Δημήτρη Λιθοξόου στο shades εδώ: https://theshadesmag.wordpress.com/2016/07/07/dimitrislithoksoou/

Η μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών

 

του Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θέσεις (τεύχος 38) στις αρχές του 1992. Την περίοδο εκείνη το Καθεστώς στην Ελλάδα είχε ξεσηκώσει το ελληνικό έθνος κατά του νεοσύστατου μακεδονικού κράτους. Στα συλλαλητήρια εναντίον των «Σκοπιανών» στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες. Το σύνολο σχεδόν των πανεπιστημιακών, των δεσποτάδων, των δημοσιογράφων, των συγγραφέων και των πολιτικών του τόπου, αφιόνιζε με ψέματα το λαό. Αυτό που καθημερινά λεγόταν στα μπαλκόνια, γραφόταν στον τύπο, ακουγόταν στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ήταν πως η Μακεδονία κατοικείται από την εποχή του Φίλιππου και του Αλέξανδρου μόνο από Έλληνες, απόγονους των αρχαίων. Οι λίγοι που διαφωνούσαν, σώπαιναν τρομαγμένοι.

Η συστηματική προπαγανδιστική δουλειά που είχε γίνει τις προηγούμενες δεκαετίες, είχε σχεδόν εξαφανίσει τα γραπτά ίχνη για το γλωσσικό παρελθόν της Μακεδονίας. Το πρόβλημα το είχα αντιμετωπίσει μερικά χρόνια νωρίτερα, καθώς ήμουν ο πρώτος που είχε αρχίσει να ερευνά το ζήτημα της γλωσσικής σύνθεσης του πληθυσμού της Ελλάδας, το παρελθόν των μειονοτήτων. Είχα μάλιστα δημοσιεύσει τα πρώτα μου κείμενα για το Φαλμεράγιερ, τους Βλάχους, τους Τσιγγάνους και το μακεδονικό. Και είχα αρχίσει να ενοχλώ την εθνικά σκεπτόμενη (σχεδόν στο σύνολό της) διανόηση της χώρας.

Το άρθρο μου για την απογραφή του Χιλμή Πασά, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Τετράδια (τεύχος 21), στα τέλη του 1988, με είχε οδηγήσει σε ρήξη με τα άλλα μέλη της συντακτικής επιτροπής, παλιούς φίλους και συναγωνιστές. Είχα υπερβεί τα εθνικά εσκαμμένα.

Γεννημένος και μεγαλωμένος στην Αθήνα, το μακεδονικό το είχα προσεγγίσει μόνο μέσα από τα παλιά βιβλία. Στη συνέχεια απόκτησα πρόσβαση σε κάποια αρχεία. Τότε τα πράγματα έγιναν πολύ πιο καθαρά.

Όταν έγραψα το κείμενο για τις Θέσεις, είχα αρχίσει να σχηματίζω μια σχετικά καλή εικόνα για το νεότερο παρελθόν της Μακεδονίας, όσον αφορά τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα εθνικά φρονήματα των κατοίκων της. Και είχα φτάσει στο συμπέρασμα για την ύπαρξη σημαντικής μειονότητας, που είχε υποστεί μεγάλες διώξεις από το ελληνικό κράτος. Το όνομα της, σύμφωνα με τις ελληνικές πηγές ήταν: Σλάβοι, Σλαβόφωνοι, Σλαβομακεδόνες, Μακεδονοσλάβοι.

Αυτές οι λέξεις το 1992-1993 ήταν εθνικά απαγορευμένες στην Ελλάδα. Η ελληνική αστυνομία φρόντισε εκείνη τη χρονική περίοδο να στείλει στα δικαστήρια, σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις, μέλη αριστερών οργανώσεων που σε προκηρύξεις ή σε αφίσες τους είχαν υπερασπιστεί τους Σλαβομακεδόνες.

Επίσημα και σύμφωνα με την ελληνική εθνική ιδεολογία, δεν υπήρχαν τότε Σλαβομακεδόνες στην Ελλάδα. Όποιος υποστήριζε κάτι τέτοιο, αντιμετώπιζε την τιμωρία του κράτους.

Αυτά λοιπόν ίσχυαν όταν εγώ δημοσίευσα το κείμενο για τη «μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών».

Ήταν το δεύτερο άρθρο, μετά το προαναφερόμενο δικό μου για την απογραφή του Χιλμή Πασά στα Τετράδια, που αποκάλυπτε την αλήθεια για τις αλχημείες των απογραφών. Το επιπλέον στοιχείο ήταν πως για να αναδείξω τα χαλκευμένα απογραφικά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, προχώρησα σε μελέτη κάθε χωριού χωριστά και στη συνέχεια στην ομαδοποίηση αυτών των πληροφοριών.

Παρ’ ότι ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη δουλειά, αποδείχτηκε εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος για να τελειώνεις (στο επίπεδο τουλάχιστον της λογικής) με τις γενικολογίες και αοριστολογίες όλων εκείνων που διαμόρφωναν τη λαϊκή συνείδηση. Το ίδιο έκανα στη συνέχεια για όλες τις μειονότητες. Μελέτη χωριό-χωριό. Ήταν το αντίδοτο στην ημιμάθεια και ψευδολογία των Κρατούντων.

Το κείμενο που έγραψα το 1992 λειτούργησε πολιτικά, προβλημάτισε αρκετούς ανθρώπους, συζητήθηκε. Τα στοιχεία του άρχισαν να χρησιμοποιούνται σταδιακά σε έναν αντίλογο που ορθώθηκε απέναντι στην κυρίαρχη άποψη.

Δεν πέρασε πολύς καιρός, από τότε που το έγραψα, μέχρι που γνώρισα τους ανθρώπους εκείνους στους οποίους αναφερόταν. Οι ίδιοι μου εξήγησαν, πως ονόμαζαν πάντα εαυτούς Μακεδόνες. Το Σλαβομακεδόνες δεν το χρησιμοποιούσαν. Δεν το έλεγαν ούτε οι πατεράδες τους, ούτε οι παππούδες τους. Το είχαν ακούσει μόνο από κάτι παλιούς αριστερούς. Μάλιστα το θεωρούσαν προσβλητικό. Με τη σειρά μου, τους εξήγησα την άγνοια μου, ως Νότιου, δεν τους ξαναείπα Σλαβομακεδόνες και το πράγμα τέλειωσε εκεί.

Το ελληνικό κράτος, που δεν δεχόταν την ύπαρξη τους, όταν περνώντας τα χρόνια αναγκάστηκε να αλλάξει γραμμή, κάτω και από την πίεση του αγώνα των ακτιβιστών Μακεδόνων, είπε πως αυτοί είναι λίγοι και (τέλος πάντων) δεν είναι Μακεδόνες. Το πολύ-πολύ θα ανέχεται να ονομάζονται δίγλωσσοι Σλαβομακεδόνες.

Επειδή στο άρθρο αυτό, μιλούσα για Σλαβομακεδόνες, η εθνική κουτοπονηριά του επέτρεψε να περάσει στην ακαδημαϊκή Βιβλιογραφία. Ωστόσο ο σημερινός αναγνώστης, είκοσι χρόνια μετά, μπορεί (και πρέπει) να το διαβάσει, απλώς αλλάζοντας τις λέξεις. Όπου γράφει για Σλαβόφωνους, Μακεδονοσλάβους και Σλαβομακεδόνες, μπορεί να τα αντικαταστήσει με τη λέξη Μακεδόνες. Έτσι το κείμενο ξαναγίνεται εθνικά ενοχλητικό (ευτυχώς).

Το άρθρο αυτό έθεσε επίσης, για πρώτη φορά, ένα ζήτημα που τελευταία συζητήθηκε πολύ. Τα λεγόμενα greek statistics και την, παγκοσμίως πλέον γνωστή, αναξιοπιστία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδας. Μόνο που τα έθεσα πριν δυο δεκαετίες. Και ήμουν μόνος. Τότε, για να καλύψουν τις στατιστικές απάτες, με συκοφάντησαν, με τα γνωστά περί πουλημένου και πράκτορα. Τώρα πολλοί γνωρίζουν ότι οι άνθρωποι της στατιστικής υπηρεσίας, ως στελέχη του Έθνους, διαχρονικά, πολλές φορές,  εκτελούσαν (και) υπηρεσία συγκάλυψης, παραπληροφόρησης και εξαπάτησης της κοινής γνώμης, παρέχοντας χαλκευμένα στοιχεία.

Για τα πληθυσμιακά της Μακεδονίας, έγραψα αρκετές φορές από τότε, αναλυτικά, κατά περιοχή, προσθέτοντας πολλά νέα στοιχεία που στο μεταξύ συγκέντρωσα και διόρθωσα διάφορα μικρά λάθη, που είχα κάνει παλιότερα. Όλα αυτά, υπάρχουν πια δημοσιευμένα εδώ, σε αυτό το σάιτ. Ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται μπορεί να τα βρει και να τα διαβάσει.

Έχω ακόμα στο αρχείο μου ανέκδοτο μεταπολεμικό υλικό, εξαιρετικού ιστορικού ενδιαφέροντος, που δεν έχω επεξεργαστεί. Είναι κάτι που αν ζήσω, και έχω την πνευματική διαύγεια, το χρόνο και τη διάθεση, θα το κάνω στο μέλλον.

Το κείμενο ωστόσο που ακολουθεί, το κείμενο των Θέσεων, είναι το πρώτο που γράφηκε, πάνω στο θέμα που πραγματεύεται. Και μάλιστα τυπώθηκε σε ιδιαίτερα ζόρικους καιρούς. Δεν ασχολήθηκε μόνο με την ιστορία, αλλά συνέβαλε λίγο και στη διαμόρφωσή της.

 

 

Δημήτρης Λιθοξόου

7 Μαρτίου 2011

 

Το θέμα της εργασίας αυτής αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο, όχι μόνο για την κατανόηση του μακεδονικού ζητήματος (του τόσο «ανύπαρκτου» ώστε μέσα σε ένα χρόνο γέμισε η χώρα μακεδονολόγους) αλλά και ως παράδειγμα για τη διάσταση που υπάρχει ανάμεσα στα ιστορικά γεγονότα και την ιδεολογική λειτουργία της «εθνικής ιστορίας». Την αποκάλυψη δηλαδή των χαλκευμένων πληροφοριών που ως αναπόσπαστα κομμάτια του παζλ, μαζί με τις ιδεολογικές ψηφίδες, συγκροτούν τον εθνικό μύθο που διδάσκει, εμπνέει και οδηγεί το «γένος».

Η έρευνα που ακολουθεί και αποτελεί το επόμενο βήμα των δύο δημοσιευμάτων μου για το μακεδονικό ζήτημα [1] στηρίζεται σε μια ευρύτερη ανέκδοτη δουλειά.

Εκείνο που θέλω να δείξω εδώ είναι πως όλες οι επίσημες απογραφές πληθυσμού του ελληνικού κράτους για τη μητρική γλώσσα των κατοίκων του είναι προκατασκευασμένες και γεμάτες χοντρά ψέματα. Πολιτικές σκοπιμότητες, λόγοι εσωτερικής ασφάλειας, διπλωματικών ελιγμών στο εξωτερικό και προπαγανδιστικές ανάγκες για τη διαμόρφωση του εθνικού φρονήματος του λαού, υποχρέωσαν την στατιστική υπηρεσία να κατασκευάσει το αποδεικτικό υλικό που θα θεμελίωνε την άποψη ότι στον τόπο αυτό κατοικούσε ένας πληθυσμός στην συντριπτική πλειοψηφία ελληνόφωνος [2].

Φαίνεται μάλιστα ότι από τα μέσα της δεκαετίας του ’50 και μετά, εντός των ορίων του ελληνικού κράτους, δεν υπάρχει επίσημα κανείς που να έχει άλλη μητρική γλώσσα πλην της ελληνικής. Στις απογραφές πληθυσμού του 1961, 1971, 1981 και 1991, η διάκριση των υπηκόων σύμφωνα με τη γλώσσα τους αγνοήθηκε. Δεν ήταν μόνο οι κυβερνητικές εντολές αλλά και η σύμφωνη γνώμη του συνόλου σχεδόν του πολιτικού κόσμου. Η αντοχή των κεφαλαίων των απογραφών των ετών 1928, 1940, 1951, που αφορούν τη μητρική γλώσσα των κατοίκων της Μακεδονίας, σε μια συγκριτική εξέταση με τη βοήθεια ορισμένων αξιόπιστων δημοσιευμένων και ανέκδοτων πηγών, αποτελεί το ένα μέρος της εργασίας. Το δεύτερο είναι κάποιες δικές μου εκτιμήσεις για τους πραγματικούς αριθμούς της γλωσσικής μακεδονικής Βαβέλ και τις ιστορικές αλλαγές που συντελέστηκαν μετά τους βαλκανικούς πολέμους και την ανταλλαγή των πληθυσμών.

1. Οι στατιστικές του ελληνικού υπουργείου εξωτερικών (1900-1902)

 

Πρόκειται για ανέκδοτα στοιχεία σχετικά με τον πληθυσμό των μακεδονικών καζάδων, του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, που βρίσκονται σήμερα στο αρχείο του Στέφανου Δραγούμη [3].

Πληροφορίες αντλημένες από ελληνική πηγή, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί διαφέρουν πολύ από τις δημοσιευμένες την εποχή εκείνη επίσημες στατιστικές της ελληνικής προπαγάνδας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

 

καζάς

 

πληθυσμός

ποσοστό %

μουσουλμάνοι

εξαρχικοί Βούλγαροι

πατριαρχικοί ορθόδοξοι

Θεσσαλονίκης

135.000

25,0

3,1

37,5

Κασσανδρείας

43.701

6,8

93,2

Λαγκαδά

51.028

55,5

4,4

40,1

Αβρέτ Ισάρ

38.040

52,0

42,4

1,6

Δοϊράνης

26.532

75,5

15,6

6,6

Γευγελής

44.196

39,2

22,1

33,3

Τίκφες

39.210

50,4

49,4

0,2

Βοδενών

35.222

42,8

16,3

40,2

Γενιτζών

34.957

47,9

10,0

40,5

Βεροίας

37.522

17,4

4,5

71,9

Κατερίνης

22.189

15,5

83,0

Αγίου Όρους

7.371

51,0

Σερρών

94.125

31.5

10,9

51,9

Νεβροκοπίου

72.175

55,4

37,9

5,2

Δεμίρ Ισάρ

42.640

37,6

42,0

17,9

Ζίχνης

32.490

14,8

11,4

71,3

Δράμας

55.970

76,1

5,3

17,7

Καβάλας

29.198

64.4

32,5

Σαρισαμπάν

22.200

97,9

2,1

Πραβίου

25.595

60,2

39,7

Φλωρίνης

47.654

28,0

35,4

36,6

Ελασσώνος

22.672

8,4

0

91,6

Σερβίων

Κοζάνης

47.320

35,6

64,4

Γρεβενών

29.998

16,2

83,8

Καϊλαρίων

33.560

69,3

8,8

21,9

Ανασελίτσης

38.423

18,3

81,7

Καστοριάς

76.288

18,2

20,9

59,9

 

Από τους πίνακες του υπουργείου παραθέτω τα στοιχεία που αφορούν τους καζάδες οι οποίοι ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τους βαλκανικούς πολέμους και εκείνους που μέρος τους βρέθηκε εντός των ελληνικών συνόρων (Τίκφες, Γευγελής, Δοϊράνης, Δεμίρ Ισάρ, Νεβροκόπου). Η πηγή χαρακτηρίζει όλους τους ορθόδοξους πατριαρχικούς (ελληνόφωνους, βλαχόφωνους, σλαυόφωνους, αλβανόφωνους) σαν Έλληνες. Το σύνολο του πληθυσμού των 28 καζάδων είναι 1.185.276 άτομα. Οι μουσουλμάνοι ανέρχονται σε 453.864 (38,3%). Οι εξαρχικοί ή σχισματικοί όπως αναφέρονται, είναι 161.766 (13,6%) και οι πατριαρχικοί 498.277 (42,0%). Υπάρχουν ωστόσο ορισμένες επιπρόσθετες πληροφορίες για τους 11 πρώτους καζάδες του καταλόγου, που κάνουν την εικόνα περισσότερο διαφωτιστική:

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

 

καζάς

ποσοστό %

σύνολο

χριστιανών

βουλγαροφώνων

 

ορθόδοξοι

ελληνόφωνοι

ορθόδοξοι

βλαχόφωνοι

Θεσσαλονίκης

11,3

29,3

Κασσανδρείας

93,2

Λαγκαδά

19,6

25,0

Αβρέτ Ισάρ

47,9

0,1

Δοϊράνης

23,3

0,2

Γευγελής

38,8

20,4

Τίκφες

49,4

0,2

Βοδενών

55,1

1,4

Γενιτζών

48,6

1,9

Βεροίας

10,0

61,5

14,1

Κατερίνης

74,6

9,9

 

2. Η στατιστική του Β. Κάντσεφ

 

Πρόκειται εδώ για τη βουλγαρική «εθνογραφική στατιστική» άποψη για την Μακεδονία του Κάντσεφ [4].

Ο Βασίλη Κάντσεφ, επιθεωρητής των βουλγαρικών σχολείων της Μακεδονίας δημοσιεύει το 1900 την εργασία του για τον πληθυσμό (κατά διάκριση γλώσσας και θρησκείας) για το σύνολο των χωριών των τριών μακεδονικών βιλαετίων και για κάθε χωριό χωριστά. Η βουλγαρική πρόκληση έμεινε αναπάντητη από την ελληνική πλευρά [5].

 

Σημείωση ηλεκτρονικής έκδοσης: Τα πλήρη στοιχεία της απογραφής του Васил Кѫнчовъ, Македония етногрфия и статистика, София 1900, για όλη τη γεωγραφική Μακεδονία, τα έχω επεξεργαστεί εδώ: http://lithoksou.net/macedonia_kncov.html

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

 

 

καζάς

 

πληθυσμός

ποσοστό %

Τούρκοι

μουσουλμάνοι

Βούλγαροι

μουσουλμάνοι

Αλβανοί

μουσουλμάνοι

Έλληνες

πατριαρχικοί

Έλληνες

χριστιανοί

Βούλγαροι

χριστιανοί

Βλάχοι

Γύφτοι

Εβραίοι

Solun

159.956

20,0

21,1

17,0

2,2

34,4

Kassandra

34.442

11,9

88,1

Langaza

40.476

49,6

22,4

25,1

2,5

0,4

Kilkitch

43.178

46,2

49,7

4,1

Doiran

29.588

59,1

4,3

32,5

3,5

0,5

Ghevgheli

49.315

30,2

41,5

19,1

1,3

Tikveche

(Kafadar)

47.293

4,4

38,0

56,2

0,3

1,1

Vodena

43.180

18,7

18,4

59,8

1,0

2,0

Yenidje Vardar

48.760

19,4

25,0

50,8

0,6

3,7

0,2

Karaferia

(Ber)

38.633

18,9

38,8

16,2

20,4

4,4

1,3

Serres

107.684

26,2

0,2

26,6

37,4

1,7

4,2

2,3

Nevrocop

77.645

16,1

34,7

45,5

1,3

1,5

0,1

Demir Hissar

54.170

28,5

2,2

0,6

57,0

4,0

2,9

Zihna

42.407

14,8

33,0

38,4

1,7

2,8

Drama

55.877

47,3

18,8

8,2

16,3

0,2

6,5

0,3

Kavala

20.465

60,4

13,2

18,1

5,3

1,9

Sari Chaban

15.721

92,8

1,2

1,1

0,9

3,8

Pravichta

18.366

49,3

2,7

37,6

8,8

Florina

60.025

19,0

3,3

62,9

5,7

4,6

Kozani

24.944

58,2

4,6

35,2

1,2

0,8

Grevena

28.728

1,7

0,5

17,0

47,7

32,1

0,9

Kailari

38.601

70,3

4,7

20,5

4,5

Nasselitch

32.559

22,3

71,3

3,7

1,6

1,0

Kastoria

75.022

5,2

5,8

4,6

0,2

12,5

62,4

5,7

1,3

1,0

 

Ο Κάντσεφ χαρακτηρίζει «Βούλγαρους» όλους τους σλαβόφωνους της Μακεδονίας. Για «βουλγαρόφωνους» κάνει λόγο επίσης το ελληνικό υπουργείο. Καμιά από τις δύο στατιστικές δεν αναφέρει τους Σλαβομακεδόνες σαν ιδιαίτερη ομάδα του πληθυσμού. Η σύγκριση των ποσοστών κατά γλώσσα είναι δυνατή για τους πρώτους δέκα καζάδες.

 

Πίνακας 4

ποσοστό %

 

καζάς

χριστιανοί

Βούλγαροι

χριστιανοί

Έλληνες

χριστιανοί

Βλάχοι

μουσουλμάνοι

Υπουργείο Κάντσεφ Υπουργείο Κάντσεφ Υπουργείο Κάντσεφ Υπουργείο Κάντσεφ
Θεσσαλονίκης

11,3

17,0

29,3

21,1

25,0

20,0

Κασσάνδρας

93,2

88,1

6,8

11,9

Λαγκαδά

19,6

25,1

25,0

22,4

55,5

49,6

Κιλκίς

47,9

49,7

0,1

52,0

46,2

Δοϊράνης

23,3

32,5

0,1

75,5

63,4

Γευγελής

38,8

41,5

20,4

19,1

39,2

30,2

Τίκφες

49,4

56,2

0,2

0,3

50,4

42,4

Βοδενών

55,1

59,8

1,4

1,0

42,8

37,1

Γενιτζών

48,6

50,8

1,9

0,6

47,9

44,4

Βεροίας

10,0

16,2

61,5

38,8

14,1

20,4

17,4

18,9

 

Με μια πρώτη ματιά στις δύο στατιστικές γίνεται φανερό ότι ο Κάντσεφ υπερεκτιμά τον αριθμό των Βουλγάρων και μειώνει εκείνο των μουσουλμάνων. Έχει βέβαια το προτέρημα ότι κάνει διάκριση μεταξύ τουρκόφωνων, βουλγαρόφωνων, ελληνόφωνων και αλβανόφωνων μουσουλμάνων. Στους καζάδες επίσης όπου ο Κάντσεφ σημειώνει απουσία ελληνόφωνων, οι πίνακες του υπουργείου συμφωνούν. Εάν παρά τις φιλοβουλγαρικές υπερβολές του, θεωρήσουμε τα στοιχεία του Κάντσεφ σαν σημείο εκκίνησης για την προσέγγιση του προβλήματος, μπορεί να γίνουν οι παρακάτω ομαδοποιήσεις:

 

Ομάδα Α

καζάδες: Γρεβενά, Ανασελίτσα, Βέροια, Κασσάνδρα

κυριαρχία ελληνόφωνου στοιχείου
σύνολο πληθυσμού: 134.362

%

χριστιανοί Έλληνες

61,2

μουσουλμάνοι Έλληνες

9,0

Βλάχοι

13,1

χριστιανοί Βούλγαροι

5,6

Τούρκοι

5,8

 

Στην ομάδα Α πρέπει επιπλέον να συμπεριληφθούν οι καζάδες Κατερίνης, Ελασσώνας, Σερβίων. Ο Κάντσεφ θεωρώντας τους καθαρά ελληνόφωνες περιοχές, δεν παρέχει συγκεκριμένες πληροφορίες. Ο Βούλγαρος Μπράνκοφ [6] δίνει για τους τρεις αυτούς καζάδες, το έτος 1905, 33.652 χριστιανούς ελληνόφωνους, 7.556 βλαχόφωνους και κανένα βουλγαρόφωνο.

Ομάδα Β

καζάδες: Κοζάνη, Καϊλάρια, Δράμα, Σαρίσαμπαν,

Πράβι, Λαγκαδά, Αβρέτ Ισάρ, Δοϊράνη

κυριαρχία τουρκόφωνου στοιχείου
σύνολο πληθυσμού: 287.216

%

μουσουλμάνοι Τούρκοι

56,3

χριστιανοί Βούλγαροι

20,3

μουσουλμάνοι Βούλγαροι

4.4

χριστιανοί Έλληνες

12,2

μουσουλμάνοι Έλληνες

0,4

Βλάχοι

0,7

Γύφτοι

0,3

Εβραίοι

9,3

 

 

Ομάδα Γ

καζάδες: Καστοριά, Φλώρινα, Γενιτζά, Βοδενά,

Τίκφες, Δεμίρ Ισάρ

κυριαρχία βουλγαρόφωνου στοιχείου
σύνολο πληθυσμού: 377.765

%

χριστιανοί Βούλγαροι

56,4

μουσουλμάνοι Βούλγαροι

11,5

μουσουλμάνοι Τούρκοι

17,1

Βλάχοι

5,3

χριστιανοί Έλληνες

2,6

Γύφτοι

2,4

Εβραίοι

0,2

 

Στη συνέχεια ο χάρτης παρουσιάζει τα τρία οθωμανικά βιλαέτια της Μακεδονίας και τις γλώσσες που μιλούν οι κάτοικοι της στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι βασισμένος στη στατιστική του Κάντσεφ.

Την ίδια εικόνα λίγο πολύ παρουσιάζουν οι εθνογραφικοί χάρτες των: Γερμανού Η. Kiepen (1876), αυστριακού Κ. Sax (1878), Γερμανού G. Weigand (1895), Σέρβου J. Cvijic (1913), Ιταλού L. Dardano (1916), Βούλγαρου J. Ivanoff (1917) και Βρετανού Α. Gross (1918)7. Στο μόνο που διαφωνούν μεταξύ τους είναι η ύπαρξη ή μη και το μέγεθος της σλαβομακεδόνικης ομάδας [7].

3. Η απογραφή [: απαρίθμηση] των νέων επαρχιών του 1913 και τα ανέκδοτα στοιχεία του 1916

 

Η απογραφή [: απαρίθμηση] αποτελεί μία από τις πρώτες πράξεις της ελληνικής διοίκησης αμέσως μετά τη λήξη των βαλκανικών πολέμων και τη συνθήκη του Βουκουρεστίου. Η απογραφή διεξάγεται από τον ελληνικό στρατό με βάση την υπάρχουσα κατά καζάδες (υποδιοικήσεις) οθωμανική διαίρεση [8]. Η απογραφή του 1913 (πίνακας 5) δεν παρέχει πληροφορίες για τη γλώσσα και το θρήσκευμα, μια και οι απογραφείς θεώρησαν περιττή αυτή τη διάκριση. Συμπληρωματικά υπάρχει όμως ένα ανέκδοτο τηλεγράφημα του υπουργείου εξωτερικών προς την ελληνική πρεσβεία στο Παρίσι, με ημερομηνία 12/3/1916 (πίνακας 6) στο οποίο σημειώνεται η κατά θρήσκευμα διάκριση των κατοίκων της Μακεδονίας [9].

Το ελληνικό υπουργείο «έχοντας υπ’ όψιν ότι η Β. Πρεσβεία εζήτησε τας στατιστικάς πληροφορίας προς χρησιμοποίησιν αυτών παρά τω τύπω, απέφυγε να χωρίση την στήλην των Ελλήνων εις ελληνοφώνους και ξενόφωνους».

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

 

υποδιοίκηση

πληθυσμός

υποδιοίκησης

πληθυσμός

νομού

Θεσσαλονίκης

203.847

506.571

Βέροιας

41.734

Γενιτσών

32.997

Έδεσσας

68.017

Κατερίνης

30.166

Κιλκίς

30.760

Λαγκαδά

42.038

Χαλκιδικής

47636

Άγιον Όρος

8.376

Κοζάνης

33.433

206.307

Ανασελίτσας

40.018

Γρεβενών

42347

Ελασσώνας

31.425

Καϊλαρίων

40.082

Σερβίων

19.002

Φλώρινας

42.869

Καστοριάς

61.962

142.336

Πρεσπών

20.728

Σόροβιτς

16.777

Σερρών

49.643

135.284

Ζίχνης

25.911

Νιγρίτης

22.564

Σιδηροκάστρου

37.166

Δράμας

109.237

Θάσου

15.226

204.404

Καβάλας

34.618

Πραβίου

22.254

Σαρή Σαμπάν

23.079

σύνολο

1.194.902

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

 

νομός Έλληνες

(: ορθόδοξοι)

τέως

Σχισματικοί

Μουσουλμάνοι Εβραίοι άλλοι σύνολο
Θεσσαλονίκης

331.192

32.322

123.553

62.030

7.424

556.521

Κοζάνης

146.563

2.513

56.032

205.108

Φλώρινας

71.376

39.764

27.858

138.998

Σερρών

107.431

17.974

20.335

1.500

147.240

Δράμας

96.062

13.281

125.522

2.900

237.765

σύνολο

752.624

105.854

353.300

66.430

7.424

1.2856.632

 

 

Στο σύνολο των «Ελλήνων» της στατιστικής συμπεριλαμβάνονται και 161.272 πρόσφυγες Έλληνες εκ Βουλγαρίας, Σερβίας και Τουρκίας.

Στην επίσημη απογραφή του ελληνικού κράτους του 1920 γίνεται διάκριση κατά θρησκεία (για τους χριστιανούς και κατά δόγμα) και μητρική γλώσσα. Στον πραγματικό πληθυσμό συνυπολογίζονται και οι δημότες που λείπουν ως στρατευμένοι στη Μικρά Ασία. Προφανώς για πολιτικούς λόγους, τα αποτελέσματα της απογραφής για τις νέες επαρχίες (θρησκεία και γλώσσα) δεν δημοσιεύονται ποτέ. Οι πέντε τόμοι που θα εκδοθούν αφορούν μόνο τη νότια Ελλάδα.

 

Σημείωση ηλεκτρονικής έκδοσης: Αργότερα ανακάλυψα και δημοσίευσα πως οι Μακεδόνες είχαν απογραφεί το 1920 σαν ξεχωριστή γλωσσική ομάδα. Για πολιτικούς λόγους, τα στοιχεία αυτά δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ.

 

Η απογραφή του 1928

 

Φτάνουμε έτσι στην απογραφή του 1928. Το ελληνικό κράτος δημοσιεύει για πρώτη φορά επίσημα τον πληθυσμό των υπηκόων του κατά γλώσσα και δόγμα. Η απογραφή αυτή που πραγματοποιείται μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας-Βουλγαρίας και Ελλάδας-Τουρκίας, έχει αξία για τον σύγχρονο ερευνητή μόνο για τον αριθμό των προσφύγων, των τουρκόφωνων ορθοδόξων προσφύγων ειδικότερα και των ισπανόφωνων Ισραηλιτών. Τα υπόλοιπα στοιχεία είναι κατασκευασμένα από την ελληνική διοίκηση για εξυπηρέτηση προπαγανδιστικών αναγκών (πίνακας 7).

Στην απογραφή παρουσιάζονται και κάποιες μικρότερες μειονότητες όπως οι ορθόδοξοι Αρμένιοι, οι ορθόδοξοι Τσιγγάνοι κ.ά. Γίνεται επίσης διάκριση για τους Πομάκους της Θράκης που χαρακτηρίζονται μουσουλμάνοι βουλγαρόφωνοι.

 

5. Οι ορθόδοξοι ελληνόφωνοι – το μέγεθος της απάτης

 

Στην απογραφή του 1928 γίνεται επίσημα από ελληνικής πλευράς, για πρώτη φορά, συγκεκριμένα λόγος όχι για «Έλληνες» γενικά (δηλαδή ορθόδοξους – πατριαρχικούς) αλλά για ελληνόφωνους.

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 7

απογραφικά στοιχεία 1928

 

επαρχία

πληθυσμός

σύνολο

προσφύγων

ορθόδοξοι

τουρκόφωνοι

ισραηλίτες

ισπανόφωνοι

ορθόδοξοι

μακεδονοσλαυόφωνοι

ορθόδοξοι

κουτσοβαχόφωνοι

Βεροίας

54.139

17.987

1.909

426

1.374

2.558

Θεσσαλονίκης

321.161

152.577

8.391

54.229

1.401

1.164

Κιλκίς

47.698

38.605

2.892

33

262

288

Λαγκαδά

47.276

23.764

1.429

153

308

167

Παιονίας

20.046

10.036

1.485

9

3.974

1.209

Πιερίας

49.666

16.739

1.473

54

20

1.133

Θάσου

11.573

1.203

2

1

2

Καβάλας

61.006

38.594

4.662

1.991

20

101

Νέστου

20.546

18.528

2.252

22

1

14

Παγγαίου

26.015

16.367

1.497

8

1

76

Ανασελίτσης

34.652

5.446

917

15

257

113

Γρεβενών

42.397

5.896

1.883

2

3

849

Εορδαίας

36.853

23.285

1.656

2

3.035

209

Κοζάνης

52.621

18.424

4.221

13

15

203

Αλμωπίας

28.237

15.880

2.395

5.840

689

Γιαννιτσών

36.344

24.128

1.959

9

4.847

432

Εδέσσης

32.586

12.349

2.130

3

8.850

549

Ζίχνης

38.393

14.674

2.700

22

512

169

Νιγρίτης

32.074

10.611

1.170

13

558

95

Σερρών

73.403

33.587

5.185

430

2.747

509

Σιντικής

38.840

22.852

4.004

12

3.843

502

Καστορίας

55.230

8.370

1.012

657

9.678

467

Φλωρίνης

70.492

10.735

700

307

28.884

1.379

Αρναίας

18.623

4.656

407

1

3

Χαλκιδικής

46.176

14.272

830

3

4

3

Δράμας

98.408

69.064

10.007

658

3.148

304

Ζυρνόβου

13.164

9.377

2.779

3

966

125

 

Χρησιμοποιώντας το στατιστικό και απογραφικό υλικό που προανέφερα μέχρι τώρα ας περάσουμε στον πίνακα 8.

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 8

 

 

 

 

επαρχία

απογραφή

1928

ντόπιοι ορθόδοξοι

ελληνόφωνοι

ελληνόφωνοι

απογραφή

1928

Κάντσεφ

1900

Υπουργείο

Εξωτερικών 1902

ορθόδοξοι

πρόσφυγες

ντόπιοι

σύνολο

Γενιτζά

28.628

22.169

8.869

6.449

25

Βοδενά (Έδεσσα)

20.779

10.219

20.237

10.560

Αβρέτ Ισάρ (Κιλκίς)

& τμήμα Δοϊράνης

47.698

35.713

9.093

8.133

30

τμήμα Γευγελής (Παιονία)

20.046

8.551

10.010

4.798

τμήμα Τίκφες ή Καφαντάρ

(Αλμωπία)

28.327

13.485

12.447

5.821

70

τμήμα Δεμίρ Ισάρ

(Σιντική)

38.840

18.846

15.988

10.844

350

τμήμα Νευροκοπίου (Ζύρνοβο)

 

9.244

10.035

3.787

2.646

Φλώρινα

38.817

10.035

59.757

28.882

σύνολο

232.469

125.616

140.188

78.133

445

30

 

Οι οχτώ επαρχίες του πίνακα αποτελούν γεωγραφικά διαμερίσματα στα οποία η παρουσία ελληνόφωνων πριν τον ερχομό των προσφύγων είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Για τις έξι πρώτες τα στοιχεία του ελληνικού υπουργείου εξωτερικών (1900-1902) συμφωνούν με εκείνα του Κάντσεφ. Με τον τελευταίο συμφωνούν όσον αφορά την περιοχή Ζυρνόβου οι εκθέσεις των μητροπολιτών Νικόδημου και θεοδώρητου [10]. Για δε τον κάζα της Φλώρινας, οι ελληνικές πηγές που σημειώνουν την απουσία ελληνοφώνων είναι πολλές και θα αναφερθούν στη συνέχεια.

Από τους χριστιανούς ελληνόφωνους της απογραφής του 1928 αναφέρονται εδώ οι ορθόδοξοι, που αποτελούν και την συντριπτική πλειοψηφία. Οι ελληνόφωνοι πρόσφυγες, προκύπτουν αν από το σύνολο των προσφύγων αφαιρεθούν οι ορθόδοξοι τουρκόφωνοι. Οι «ντόπιοι ορθόδοξοι ελληνόφωνοι» είναι το υπόλοιπο της αφαίρεσης του αριθμού των ελληνόφωνων προσφύγων από τον υποτιθέμενο αριθμό των «ορθόδοξων ελληνόφωνων». Για τις οκτώ επαρχίες είναι εύκολο να συναχθούν συμπεράσματα για τον τρόπο που το ελληνικό κράτος κατασκεύασε την απογραφή του 1928. Στο σύνολο των 287.407 κατοίκων εμφανίζεται ένα ποσοστό 80,9% ορθόδοξων ελληνοφώνων (232.469) άτομα, ενώ στην πραγματικότητα έχουμε 43,7% ορθόδοξων ελληνοφώνων προσφύγων (125.616 άτομα) και λίγες εκατοντάδες παλαιοελλαδίτες, που αποτελούν το διοικητικό μηχανισμό. Οι περίπου 78 χιλιάδες μη ελληνόφωνοι ντόπιοι, που βαπτίσθηκαν «ελληνόφωνοι» ή ένα 27% περίπου του πληθυσμού αυτών των επαρχιών, αποτελεί το μέγεθος της απάτης του ελληνικού κράτους. Μια απάτη που, τουλάχιστον στο εσωτερικό της χώρας, έγινε επιχείρημα από το σύνολο σχεδόν της ελληνικής διανόησης και συστατικό στοιχείο στην κατασκευή των νεότερων εκδοχών του ελληνικού εθνικού μύθου.

Το χαλκευμένο ποσοστό των «ελληνόφωνων», που εύκολα προσδιορίζεται στην περίπτωση των οκτώ επαρχιών, είναι πιο δύσκολο να ανιχνευθεί σε περιοχές όπου οι ελληνόφωνοι αποτελούσαν πριν τους βαλκανικούς πολέμους ένα πραγματικό ποσοστό στο σύνολο του πληθυσμού. Η προσέγγιση του αριθμού των υπαρκτών (και όχι κατασκευασμένων) γηγενών ελληνόφωνων, γίνεται εκεί ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Το ίδιο συμβαίνει και με τους άλλους μη ελληνόφωνους πληθυσμούς.

 

6. Το παράδειγμα της περιοχής Φλώρινας – Καστοριάς

 

Η μέθοδος που προτείνω εδώ για μια περιοχή της Μακεδονίας πλησιάζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τους αριθμούς που το ελληνικό κράτος (αν γνώριζε) δεν δημοσιοποίησε ποτέ. Ξεκινώντας από τη γλώσσα που μιλούσαν οι κάτοικοι κάθε χωριού αυτού του διαμερίσματος πριν τους βαλκανικούς πολέμους και υπολογίζοντας τον αριθμό των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν σε κάθε κοινότητα, μπορούμε να βρούμε τον αριθμό των ντόπιων και τα ποσοστά κατά γλώσσα.

 

α) Πηγές:

Κάντσεφ, Εθνογραφία και στατιστική της Μακεδονίας. Ο συγγραφέας (τα συγκεντρωτικά στοιχεία του οποίου ήδη χρησιμοποίησα) τολμά να δώσει τη μητρική γλώσσα κάθε χωριού της Μακεδονίας χωριστά, χωρίς ποτέ να αμφισβητηθεί από τους έλληνες ιστορικούς. Για τα χωριά που κατοικούνται αμιγώς από πληθυσμούς μίας γλώσσας, αν χρησιμοποιηθούν τα νούμερα της απογραφής του 1913, η εικόνα που σχηματίζεται ταυτίζεται με την ιστορική πραγματικότητα.

Τσόντου – Βάρδα, Ανέκδοτος κατάλογος [11]. Βρίσκεται στο αρχείο του μακεδονομάχου οπλαρχηγού και αναφέρει τη γλώσσα των κατοίκων 109 χωριών της δυτικής Μακεδονίας.

Κοντούλη, Μελά, Παπούλα, Κολοκοτρώνη, Ανέκδοτη έκθεση προς Γ. Θεοτόκη [12]. Είναι η αναφορά των τεσσάρων ελλήνων αξιωματικών για την κατάσταση στη δυτική Μακεδονία λίγο πριν την έναρξη του μακεδονικού αγώνα. Γραμμένη στο Βογατσικό στις 6/4/1904 και απευθυνόμενη προς τον πρωθυπουργό Θεοτόκη, δίνει το πλαίσιο με ορισμένες γενικές ιστορικές – γεωγραφικές αναφορές.

Ναταλία Μελά, Παύλος Μελάς [13]. Πρόκειται για το βιβλίο της γυναίκας του Μελά και κόρης του Στέφανου Δραγούμη. Μέσα από τα γράμματα του έλληνα μακεδονομάχου στην οικογένεια του, αντλούνται πολλά στοιχεία για τη γλώσσα των κατοίκων αρκετών χωριών της περιοχής.

Ο μακεδονικός αγώνας – Απομνημονεύματα [14]. Πληροφορίες που δίνουν στις αναμνήσεις τους οι έλληνες πρωταγωνιστές του μακεδονικού αγώνα Γερμανός Καραβαγγέλης, Γιώργος Δικώνυμος Μακρής και Ναούμ Σπανός.

Χαλκιόπουλου, Βιλαέτια Θεσσαλονίκης – Μοναστηρίου [15]. θεωρείται η ελληνική απάντηση στον Κάντσεφ και το Μπράνκοφ. Καθαρά προπαγανδιστική εργασία, μπορεί να θεωρηθεί βοήθημα, μέσα από μια αποκωδικοποιημένη ανάγνωση.

Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών [16]. Μια σπάνια, σχεδόν χαμένη έκδοση της επιτροπής αποκαταστάσεως προσφύγων, δίνει τον αριθμό των οικογενειών και των ατόμων που εγκαταστάθηκαν σε κάθε χωριό της Μακεδονίας.

 

β) Τα χωριά

Ο πίνακας που παραθέτω καταγράφει κατά κατηγορίες τα χωριά της περιοχής Φλώρινας – Καστοριάς και τον πληθυσμό τους στις απογραφές 1913, 1928, 1940, 1951. Η απογραφή του 1940 είναι ενδεικτική και όχι απολύτως συγκρίσιμη γιατί αρκετοί οικισμοί συγκεντρώνονται κάτω από το όνομα μίας κοινότητας [17].

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 9

Κατηγορία Α: σλαβόφωνα χωριά

[σημείωση ηλεκτρονικής έκδοσης: το σωστό είναι μακεδονικά χωριά]

 

α/α

 

νέα ονομασία

 

παλιά ονομασία

 

απογραφή

1951

απογραφή πληθυσμού 1940

 

απογραφή

1928

 

απογραφή

1913

πραγματικός

νόμιμος

1

Άγιος Νικόλαος Τσουρίλοβο

75

154

155

140

262

2

Βυσσινιά Βίσανι

472

684

669

642

960

3

Γάβρος Γκάμπρεσι

447

384

390

405

648

4

Δενδροχώρι Ντέμπενι

19

794

817

866

1.207

5

Δισπηλιό Ντουπιάκι

431

357

347

264

252

6

Λάγγα

361

561

618

399

473

7

Μακροχώρι Κονομπλάτι

438

946

988

802

1.202

8

Μαυρόκαμπος Τσερνόβιστα

199

332

340

328

207

9

Αμπελόκηποι Σδράλτσι

424

425

432

345

246

10

Οξυά Μπουλγκαρομπλάτσι

122

227

291

218

427

11

Πολυκέρσο Τσερέσνιτσα

87

397

403

328

660

12

Σιδηροχώρι Σίστεβο

315

609

679

628

602

13

Τοίχιο Τιχόλιστα

801

844

831

697

443

14

Χάλαρα Ποσδίβιστα

450

738

775

676

968

15

Χρυσή Σλάτινα

[σημείωση ηλεκτρονικής

έκδοσης: λάθος,

είναι ρομέικο χωριό]

385

507

526

383

349

16

Καστανόφυτο Οσνίτσανι

106

515

522

249

354

17

Άνω Περιβόλι Μαγγίλα

80

104

100

18

Κρανιώνας Ντρανόβενι

424

702

704

750

810

19

Μελάς Στάτιστα

329

603

697

564

609

20

Σπηλιά Ζούζελτσι

140

555

595

240

566

21

Ζευγοστάσι Ντόλιανι

87

207

344

22

Άνω Λεύκη Ζουπάνιστα

155

774

763

471

557

23

Κάτω Λεύκη Όρμαν

247

176

178

24

Λακκώματα Σταρίτσανι

201

976

991

290

340

25

Κρύα Νερά Λούτοβο

41

82

59

26

Λαχανόκηποι Γκόσνο

268

196

121

27

Υψηλό Ψόχωρι

142

121

108

28

Νεστόριο Νεστράμι

1.767

3.197

3.386

1.88

2.731

29

Αγία Άννα Ραδιγκόσδι

46

129

137

30

Στενά Στένσκο

25

148

145

31

Αρχάγγελος Τσούκα

152

164

32

Μελισσότοπος Χόλιστα

233

667

666

336

412

33

Σταυροπόταμος Μπομπόκι

125

220

228

34

Ποιμενικό Μπαψόρι

854

918

844

1.216

35

Ασπροκκλησιά Μπέλα Τσέρκβα

360

524

497

273

257

36

Ασπρονέρι Σκράπαρι

57

47

46

37

Γιαννοχώρι Γιανόβενι

678

674

481

436

38

Λιβαδότοπος Όμοτσκο

123

102

39

Άγιος Δημήτριος Λαμπάνιτσα

217

226

228

442

40

Καλή Βρύση Καλέβιστα

85

395

381

392

443

41

Μονόπυλο Πελκάτι

1

297

345

315

341

42

Αετός Αετόζι

1.056

1.189

1.190

941

830

43

Ακρίτας Μπούφι

766

1.989

2.027

1.760

2.288

44

Άλωνα Άρμενσκο

682

991

1.013

855

990

45

Άγιος Παντελεήμων Πάτελι

1.498

1.747

1.831

1.501

1.791

46

Αγία Παρασκευή Σφέτα Πέτκα

644

687

686

546

504

47

Ανταρτικό Ζέλοβο

1.047

1.345

1.387

1.136

1.415

48

Τρίγωνο Όστιμα

56

487

502

421

520

49

Περικοπή Πρεκοπάνα

545

566

423

542

50

Ατραπός Κραπέστινα

466

598

636

543

430

51

Αχλάδα Κρουσοράτι

361

967

962

690

606

52

Βαρικό Μόκρενι

798

1.133

1.137

924

764

53

Βατοχώρι Μπρένιτσα

232

770

610

605

761

54

Βεύη Μπάνιτσα

2.062

2.459

2.413

1.995

1.617

55

Βροντερό Γκράσδενι

591

617

418

363

56

Αγκαθωτό Τέρνοβο

404

508

57

Άγιος Γερμανός Γέρμαν

2.177

2.042

1.622

1.621

58

Κορυφή Τούρια

198

443

463

411

476

59

Κρατερό Ράκοβο

719

853

923

740

1.008

60

Κώτα Ρούλια

218

586

620

491

572

61

Λεπτοκαρυά Λέσκοβιτς

327

378

390

294

249

62

Εθνικό Οψίρινα

341

372

423

296

293

63

Λόφοι Ζαμπέρδανη

514

516

540

417

358

64

Μικρολίμνη Λαγκ

96

466

462

360

203

65

Παλαίστρα Μπορέσνιτσα

638

592

605

447

375

66

Παρόρι Μπίτουσα

491

556

593

490

482

67

Πέρασμα Κοτσόβιανι

783

878

840

645

566

68

Πολυπόταμο Νερέτι

1.046

1.535

1.896

1.697

2.075

69

Τριανταφυλλιά Λάγενι

265

468

458

492

560

70

Μεσονήσι Λάζενι

336

576

469

189

489

71

Πρώτη Καμπάσνιτσα

743

802

833

683

637

72

Κλαδορράχη Κλαντοράμπι

508

530

537

407

346

73

Τρίβουνο Τίρσια

99

629

761

611

902

74

Ξυνό Νερό Εξίσου

2.608

1.955

1.906

1.718

1.735

75

Κρυσταλοπηγή Σμάρδεσι

624

567

598

1.488

76

Κέλλα Γκορνίτσοβο

1.336

1.577

1.648

1.093

1.103

77

Ασπρόγεια Στρέμπενο

652

826

898

643

693

78

Ψαράδες Νίβιτσα

433

770

808

585

674

79

Σκοπός Σέτινα

1

1.421

1.517

849

575

80

Σιταριά Ρόσνα

805

805

778

590

552

81

Πράσινο Τίρνοβο

128

376

401

87

82

Σφήκα Μπέσφινα

294

304

322

431

83

Κλειδί Τσέροβο

636

620

647

492

402

84

Πυξός Ρέχοβα

489

494

431

363

85

Πεδινό Λιουμπέτινο

264

367

357

308

277

86

Καλλιθέα Ρούδαρι

379

389

370

266

87

Καρυές Όροβνικ

107

478

421

226

222

88

Οξυά Μπούκοβικ

133

151

89

Πλατύ Στέρκοβο

133

268

258

253

170

90

Καλύβια Παπαδιάς

208

189

91

Μεσοχώρι Χασάνοβο

787

871

857

639

562

92

Ελεούσα Ραχμανλή

59

123

93

Μαρίνα Σακούλεβο

370

488

472

329

230

94

Ιτιά Βίρμπενι

918

891

905

677

496

95

Μοσχοχώρι Βάμπελι

488

517

444

733

96

Τρίλοφο Σλίμνιτσα

7

343

389

366

567

97

Πορειά Ίζγλιμπι

188

271

256

206

218

98

Πετροπουλάκη Έζερετς

54

310

323

235

209

99

Σκιερό Λουβράδες

22

176

100

Μεταμόρφωση Κλαντορόπι

189

326

323

235

212

101

Υδρούσα Κότορι

1.642

1.500

1.521

1.162

1.180

102

Άνω Καλινίκη Γκόρνο Κάλενικ

551

500

504

423

326

σύνολο

38.744

64.041

65.518

53.217

59.700

103

Άγιος Αχίλλειος Άχιλ

33

113

92

104

Δασερή Δρομπίτιστα

67

50

105

Απόσκεπος Άποσκεπ

270

360

465

106

Αμμουδάρα Πισιάκι

232

174

148

107

Βέργα Μπόμπιστα

131

155

243

108

Κολοκυνθού Τίκβενι

204

220

207

109

Μανιάκι

285

112

113

110

Κρεμαστό Σέμασι

65

46

54

111

Κορφούλα Νοβόσελο

87

85

112

Φτελιά Γκρέντσι

83

333

318

114

Παπαδιά

135

73

σύνολο

40.047

 

 

55.180

61.678

 

 

Κατηγορία Β: σλαβόφωνα [: μακεδονικά] χωριά που εγκαταστάθηκαν και πρόσφυγες

 

α/α

νέο ονομασία

παλιά ονομασία

απογραφή

1951

απογραφή

1928

πρόσφυγες

1928

απογραφή (: απαρίθμηση)

1913

115 Βασιλειάδα Ζαγορίτσανι

720

735

112

2.320

116 Ιεροπηγή Κωστενέτσι

501

53

1.021

117 Αμπελοχώρι Μαρκόβιανι

183

135

51

178

118 Παπαγιάννη Βακούφκιοϊ

1.389

930

31

887

119 Τριπόταμα Πέτορακ

483

319

140

127

σύνολο

2.775

2.620

387

4.533

 

 

Κατηγορία Γ: μικτά χωριά που εγκαταστάθηκαν και πρόσφυγες

 

α/α

νέο ονομασία

παλιά ονομασία

απογραφή

1951

απογραφή

1928

πρόσφυγες

1928

120 Κεφαλάρι Σέτομα

311

371

104

121 Αυγή Μπρέστενι

271

265

143

122 Καλοχώρι Ντομπρόλιστα

585

455

139

123 Κορησσός Γκορέντσι

1.835

1.468

358

124 Λιθιά Κουμανίτσεβο

427

642

76

125 Μεσοποταμιά Τσετεράκι

1.271

1.083

594

126 Ομορφοκκλησιά Γκάλιστα

270

406

118

127 Κρανοχώρι Δρανίτσι

160

305

17

128 Πολυκάρπη Λίτσιστα

605

535

140

129 Φτεριά Πάπρατσκο

275

294

194

130 Χιλιόδενδρο Ζελίνι

511

440

140

131 Πεντάβρυσο Ζελεγκόστι

645

597

358

132 Αμμοχώρι Πεσόσνιτσα

1.582

1.092

195

133 Αρμενοχώρι Αρμένοβο

1.532

1.045

36

134 Λαιμός Ράμπι

466

547

99

135 Λευκώνας Πόπλι

196

310

129

136 Μελίτη Βοσταράνι

1.666

1.388

211

137 Νεοχωράκι Νεοκάζι

654

585

117

138 Σκήθρο Ζέλενιτς

1.153

1.347

379

139 Σκοπιά Γκόρνο Νεβόλιανι

1.522

1.478

121

140 Πέτρες Πέτερσκο

789

712

151

141 Κάτω Κλειναί Ντόλνο Κλέστινο

955

817

228

142 Ανάργυροι Ρούδνικ

466

341

214

143 Νίκη Νεγκότσανι

803

662

77

144 Πολυπλάτανο Κλαμπούτσιστα

932

742

128

145 Πολυάνεμο Κίρτσιστα

249

146 Τσάκονι

386

341

106

σύνολο

19.882

18.517

4.572

 

 

Κατηγορία Δ: προσφυγικά χωριά

 

α/α

νέο ονομασία

παλιά ονομασία

απογραφή

1951

απογραφή

1928

147 Βαλτόνερα Ντόλνο Νεβόλιανι

353

219

148 Άγιος Βαρθολομαίος Βάρθολομ

559

371

149 Σιδ. Σταθμός Βεύης

198

151

150 Βέγορα Νόβιγραντ

553

315

151 Κολχική Πλισέβιτσα

444

352

152 Λακιά Έλεβο

1.048

1.002

153 Μεσόκαμπος Ορτά Ομπά

312

179

154 Σιδ. Σταθμός Φλώρινας

232

167

155 Αγραπιδιές Γκόρισκο

190

102

156 Ροδώνας Γκιουλέντζα

220

110

157 Φανός Σπάντζα

165

122

158 Πύλη Βίσενι

173

159 Διποταμιά Ρέβανι

617

468

160 Κομνηνάδες Σιάκι

246

254

161 Κορομηλιά Σλίβενι

338

315

162 Μεσόβραχο Ζέλενγκραντ

55

93

163 Ακόντιο Τέρστικα

55

40

164 Φωτεινή Φωτίνιστα

184

119

165 Χιονάτο Γκέρλιανι

324

326

166 Μελάνθιο Ζαμπέρδανι

446

320

167 Νίκη Βίτσιστα

214

123

168 Άγιος Αντώνιος Ζέρβενι

20

185

169 Οινόη Όσιανη

1.003

602

170 Σωτήρ Σότερ

186

137

171 Τροπαιούχος Μαχαλάς

664

430

172 Άνω Κλειναί Γκόρνο Κλέστινο

743

584

173 Νέος Καύκασος

565

604

174 Κάτω Καλινίκι Ντόλνο Κάλενικ

315

253

175 Αγία Κυριακή Σφέτα Νεντέλια

450

264

176 Λιμνοχώρι Άγιοι Θεόδωροι

260

148

σύνολο

10.959

8.528

 

 

κατηγορία Ε: βλαχόφωνα χωριά

 

 

α/α

 

νέα ονομασία

 

παλιά ονομασία

 

απογραφή

1951

απογραφή πληθυσμού 1940

 

απογραφή

1928

 

απογραφή

1913

πραγματικός

νόμιμος

177

Κλεισούρα

750

1.204

1.659

1.346

3.200

178

Γράμμος Γράμοστα

55

183

13

179

Πισοδέρι

143

560

522

457

727

180

Νυμφαίο Νέβεσκα

360

929

1.333

1.241

1.857

σύνολο

1.253

2.748

3.697

3.057

5.784

 

Κατηγορία ΣΤ: αλβανόφωνα χωριά

181

Δροσοπηγή Μπελκαμένη

890

1.010

752

1.364

182

Λέχοβο

1.195

1.477

1.898

1.292

1.691

183

Φλάμπουρο Νεγκοβάνι

1.028

1.170

1.318

975

1.133

σύνολο

2.223

3.537

4.226

3.019

4.188

 

Κατηγορία Ζ: ελληνόφωνα χωριά

184

Βογατσικό

1.842

1.509

1.774

1.601

2.693

185

Κωσταράζι

941

956

1.079

798

941

186

Γέρμας Λόσνιτσα

1.032

1.186

1.235

1.024

903

187

Επταχώρι Βουρβούτσικο

595

947

903

732

869

188

Κυψέλη Ψέλτσκο

402

402

428

339

403

189

Κοτύλη Κοτέλτσι

364

340

190

Γλυκονέρι Δράνοβο

130

114

191

Ζούζουλη

399

423

474

351

305

192

Πευκόφυτο Βισάντσκο

196

322

308

231

174

193

Βράχος Σκούντσκο

200

285

307

231

150

194

Πεύκος Τούχουλη

264

470

470

372

334

195

Βοτάνι Βιτάνι

103

107

107

196

Λάγουρι

17

29

197

Κάτω Περιβόλι Μάρτσιστα

37

30

σύνολο

5.974

6.500

6.978

6.334

7.392

 

Στους χάρτες 7-11 σημειώνονται οι αριθμοί των χωριών του Πίνακα 9, τα οποία αναφέρονται με τις παλιές ονομασίες τους. Οι χάρτες τυπώθηκαν το 1912 στην Αθήνα και είχαν σχεδιαστεί από το αυστριακό Γενικό Επιτελείο. Το πρωτότυπο των χαρτών βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, με αριθμό GT 258.3.

[Σημείωση ηλεκτρονικής έκδοσης: Οι χάρτες αυτοί, έκδοση Κοντογόνη – Αθήνα 1910, παραλείπονται εδώ. Ο αναγνώστης μπορεί τώρα να ενημερωθεί καλύτερα με τον επόμενο  χάρτη]

Το συμπέρασμα που βγαίνει από τους πίνακες είναι ο ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός των σλαβόφωνων [σημείωση ηλεκτρονικής έκδοσης :διάβαζε Μακεδόνων]. Στην κατηγορία Α, στα 102 χωριά δηλαδή που ήταν καθαρά σλαβόφωνα [: Μακεδονικά] χριστιανικά επί οθωμανικής διοίκησης και παρέμειναν τέτοια μετά τους βαλκανικούς πολέμους και για τα οποία έχουμε απογραφικά στοιχεία για το 1940, παρατηρούμε ότι μεταξύ 1913-1928 σημειώνεται μικρή μείωση του πληθυσμού. Το γεγονός εξηγείται από την εθελούσια μετανάστευση ενός αριθμού βουλγαριζόντων, βάσει της σύμβασης της Νεϋγύ. Σύμφωνα με την έκθεση της ΚΤΕ έφυγαν από την Ελλάδα για τη Βουλγαρία 66.132 εξαρχικοί (:Φλώρινα 1.290, Καστοριά 4.090, Καϊλάρια 600, Έδεσσα 1.800, Ενωτία 106, Γιαννιτσά 6.670, Βέροια 30, Γουμένιτσα 7.500, Κιλκίς 5.000, Θεσσαλονίκη 2.590, Σιδηρόκαστρο 9.640, Σέρρες 10.400, Ζίχνη 175, Πράβι 20, Δράμα 16.050, Καβάλα 165). Επιπρόσθετα ένας αριθμός σλαβόφωνων [: Μακεδόνων] μεταναστεύει στο εσωτερικό της χώρας ή στην Αμερική.

Ανάμεσα στα έτη 1928-1940 παρατηρείται σημαντική αύξηση με αποτέλεσμα να ξεπεραστούν και τα μεγέθη του 1913. Ο νόμιμος με τον πραγματικό πληθυσμό του 1940 είναι σχεδόν στα ίδια επίπεδα. Ο σλαβόφωνος [: μακεδονικός] πληθυσμός παρά τη σκληρή στάση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου απέναντι του [18] παρουσιάζει αυξητική τάση.

Η συμμετοχή πολλών σλαβόφωνων [: Μακεδόνων] στον εμφύλιο πόλεμο μέσα από τις γραμμές του ΣΝΟΦ και η ήττα των κομμουνιστών, θα οδηγήσει ένα μεγάλο κομμάτι στην αναγκαστική προσφυγιά. Παρόλα αυτά ο αριθμός τους δεν μειώνεται τόσο όσο θέλει η ελληνική προπαγάνδα και οι έλληνες ιστορικοί.

Τα πρώτα 114 χωριά είναι τα αμιγώς σλαβόφωνα [: Μακεδονικά]. Ο συνολικός πληθυσμός τους προσφέρει και το αρχικό νούμερο για τους υπολογισμούς που ακολουθούν. Έχουμε έτσι 61.678 άτομα το 1913, 55.180 το 1928 και 40.007 το 1951.

Οι κατηγορίες Β [σλαβόφωνα (: μακεδονικά) χωριά στα οποία προστέθηκε ένας μικρός αριθμός προσφύγων] και Γ [μικτά χωριά από τα οποία έφυγαν οι μουσουλμάνοι κάτοικοι τους για την Τουρκία και τη θέση τους πήραν ως γείτονες των ντόπιων σλαβόφωνων (: Μακεδόνων) κυρίως πόντιοι πρόσφυγες], δηλαδή τα χωριά 115-146 του πίνακα, μας δίνουν το δεύτερο νούμερο. Αφαιρώντας τους πρόσφυγες, από το συνολικό πληθυσμό τους, έχουμε ένα υπόλοιπο 13.945 γηγενών σλαβόφωνων [: Μακεδόνων] για το 1928. Μαζί με τους κατοίκους των αμιγώς σλαβόφωνων [: μακεδονικών] χωριών φτάνουμε στους 69.125. Αν συνυπολογίσουμε 400 άτομα στην Καστοριά 1.000 στην Χρούπιστα (Αργός Ορεστικό) και το λιγότερο 3.000 στη Φλώρινα, οι σλαβόφωνοι [: Μακεδόνες] της περιοχής φτάνουν τους 73.500 περίπου. Αν τους συγκρίνουμε με τους 38.562 «μακεδονοσλαύους» των επαρχιών Καστοριάς – Φλώρινας της απογραφής του ’28, γίνεται φανερό ότι οι επίσημοι αριθμοί είναι το μισό του πραγματικού.

Τα χωριά 102 του πίνακα 9, για τα οποία υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία μεταξύ των απογραφών 1928 και 1940, εμφανίζουν μια αύξηση 22%. Με σταθερό αυτό το ποσοστό αύξησης για όλο το σλαβόφωνο πληθυσμό της περιοχής, πρέπει το 1940 ο αριθμός τους να πλησιάζει τις 90.000. Η απογραφή όμως του 1940 τους θέλει 39.242.

Το αποκορύφωμα όμως της απογραφικής απάτης του ελληνικού κράτους είναι τα στοιχεία του 1951. Σύμφωνα με αυτή την απογραφή η σλαβική αποτελεί τη μητρική γλώσσα μόνο 15.485 κατοίκων. Αν ωστόσο δεχθούμε, όπως προκύπτει από τη σύγκριση του πληθυσμού των 102 χωριών για τα έτη 1940 και 1951, ότι ο αριθμός των σλαβόφωνων [Μακεδόνων] των δύο νομών μειώνεται μετεμφυλιακά σε ποσοστό 40%, θα πρέπει να μιλήσουμε για 54.000 περίπου άτομα, 3 1/2 δηλαδή φορές περισσότερα από την «απογραφή».

Οι ελληνικές απογραφές εμφανίζουν για όλη την Ελλάδα: 81.984 σλαυόφωνους το 1928, 84.751 το 1940 και 41.017 το 1951. Οι πραγματικοί αριθμοί, αν αναλογιστούμε το μέγεθος της απάτης που βγαίνει από το παράδειγμα της περιοχής Φλώρινας – Καστοριάς, είναι αναμφίβολα κατά πολύ μεγαλύτεροι.

Το ελληνικό κράτος και οι εκπρόσωποι του μπορούν να ψελλίζουν σήμερα για «δίγλωσσα φαντάσματα», αλλά σε αυτόν το τόπο δεν είναι όλοι θύματα της προπαγάνδας. Μία έρευνα για τη μητρική γλώσσα των κατοίκων όλων των χωριών της χώρας, θα έδινε μια εικόνα εντελώς διαφορετική από αυτήν πού ο ελληνικός εθνικός μύθος παρουσιάζει. Οι ιστορικές πηγές μπορούν να αποκαλύψουν τα μυστικά τους στον ερευνητή που δεν είναι δέσμιος ιδεολογιών και συμφερόντων.

 

Σημειώσεις

 

[1] Βλ. Δημήτρη Λιθοξόου, Μακεδονικό – ζητήματα ιδεολογίας: η απογραφή του Χιλμή Πασά και οι περιπέτειες της στην ελληνική βιβλιογραφία (1905 – 1935), Τετράδια 21 (1988) και Μια άλλη προσέγγιση του μακεδονικού ζητήματος, Λεβιάθαν 4 (1989). Τα δύο κείμενα συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο Μειονοτικά ζητήματα και εθνική συνείδηση στην Ελλάδα που κυκλοφορεί σύντομα από τις εκδόσεις Λεβιάθαν.

[2] Οι χαλκευμένες απογραφές του ελληνικού κράτους, όσον αφορά τη μητρική γλώσσα των κατοίκων του, άρχισαν με τους Αρβανίτες. Σύμφωνα με ανέκδοτους υπολογισμούς μου για τρεις μόνο επαρχίες, το 1896 υπήρχαν: στην Αττική 64 χωριά με πληθυσμό 36 χιλιάδες, στη Θήβα 41 χωριά με 22 χιλιάδες και στη Μεγαρίδα 11 χωριά με 16 χιλιάδες. Η απογραφή του 1879 εμφάνισε: 15.839, 11.387 και 12.860 Αρβανίτες αντίστοιχα. Η απογραφή του 1907 θέλει: 6.509, 14.540 και 11.592. Η απογραφή του 1920 βρίσκει στην Αττική 4.940 άτομα και του 1928 μόνο 98 !

[3] Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αρχείο Στέφανου Δραγούμη, Μακεδονία – γενική διοίκηση (1913), περίθαλψη και εγκατάσταση προσφύγων 1, φακ. 4 (στατιστικά Μακεδονίας).

[4] Β. Κάντσεφ, Μακεδονία – εθνογραφία και στατιστική, Σόφια 1900 (στα βουλγάρικα).

[5] Ο πρύτανης του πανεπιστημίου Αθηνών Νεοκλής Καζάζης στο βιβλίο του Το μακεδονικόν πρόβλημα Αθήνα, (1907), αναφέρεται στον Κάντσεφ, αλλά δεν μπορεί να τον αντικρούσει επί της ουσίας.

[6] D. M. Brancoff, La Macedoine et sa Population Chretienne, Paris, 1905.

[7] Βλ. το εξαιρετικό έργο του H. R. Wilkinson, Maps and Politics – A Review of the Ethnographic Cartography of Macedonia, Liverpool, 1951.

[8] Στον πρώτο χάρτη (γράφει: ΧΑΡΤΗΣ 3) φαίνεται αυτή η κατά καζάδες, σαντζάκια και βιλαέτια διαίρεση. Πρόκειται για τον χάρτη που δημοσίευσε πρώτος ο V. Colokotronis στο βιβλίο του La Macedoine et L’ Hellenisme, Paris 1919.

[9] Το υπογράφει ο γενικός διευθυντής Ν. Πολίτης και βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.

[10] Η Μητρόπολις Νευροκοπίου 1900-1907: Εκθέσεις των μητροπολιτών Νικόδημου και θεοδωρήτου, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη, 1961.

[11] Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχείον Τσόντου Βάρδα, φακ. 3 (μακεδονικός άγων 1906-1910), έγγραφο 45.

[12] Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αρχείο Στέφανου Δραγούμη, υποφακ. 201.2

[13] Ναταλίας Π. Μελά, Παύλος Μελάς, Αθήνα 1964.

[14] Βλ. Γερμανού Καραβαγγέλη, Ο μακεδονικός άγων (απομνημονεύματα), Θεσσαλονίκη, 1959. Γεωργίου Δικωνύμου Μάκρη, Ο μακεδονικός άγων (απομνημονεύματα), Θεσσαλονίκη, 1959. Ναούμ Σπανού, Αναμνήσεις εκ του μακεδόνικου αγώνος, Θεσσαλονίκη, 1957.

[15] Αθανασίου Χαλκιοπούλου, Μακεδονία – βιλαέτια Θεσσαλονίκης Μοναστηρίου, 1910.

[16] Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων, Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών Μακεδονίας με τας νέας ονομασίας, Θεσσαλονίκη, 1928.

[17] Όπως φαίνεται στον πίνακα μεταξύ 1913 και 1928 έχουν αλλάξει τα ονόματα όλων σχεδόν των χωριών. Το έργο αυτό ανήκει στην Επιτροπή Μετονομασιών και στα μέλη της Ν. Πολίτη, Σπ. Λάμπρο, Γ. Χατζιδάκη, Λ. Καμπούρογλου, Μ. Χρυσοχόο, Χ. Τσούντα, Σ. Κουγέα, Σ. Κυριακίδη, Κ. Αμαντο, Ι. Βογιατζίδη. Η επιτροπή κατόρθωσε να κάνει πράξη τις κυβερνητικές αποφάσεις για «εκβολή όλων των ονομάτων των συνοικισμών και κοινοτήτων, τα οποία μολύνουσι και ασχημίζουσι την όψιν της ωραίας ημών πατρίδος, παρέχουσι δε και αφορμήν εις δυσμενή δια το ελληνικό έθνος συμπεράσματα τα οποία οι αντίπαλοι λαοί μεταχειρίζονται εναντίον ημών».

[18] Χαρακτηριστική μαρτυρία είναι το βιβλίο του Παύλου Κουφή, Άλωνα Φλώρινας, Αθήνα 1990.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: