our news

Επιδόματα-μερίσματα, κρατική στρατηγική, αποδιάρθρωση της εργατικής τάξης και φασισμός

Γράφει ο Θανάσης Πάνος

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,684 other followers

«Κι όπως ήταν ανα­μενόμενο, μια ανεργία τέτοιας κλίμακας προκάλεσε βαθιά ρήγματα στην τεχνική σύνθεση της εργατικής τάξης και επηρέασε εξίσου βαθιά τις ιδέες και την πο­λιτική συμπεριφορά της. Το πρώτο ρήγμα ήταν μετα­ξύ εργαζομένων και ανέργων, και κατά συνέπεια ανά­μεσα στη βάση του Σοσιαλδημοκρατικού και του Κομ­μουνιστικού Κόμματος, ενώ το δεύτερο ήταν μεταξύ α­νέργων που έπαιρναν το επίδομα, ανέργων που δεν έ­παιρναν το επίδομα, αλλά είχαν κάποιου είδους προσωπική στήριξη και ανέργων που δεν είχαν καμία στή­ριξη. Η ανεργία εξασθένησε το θεσμό του συνδικάτου και το ρόλο του επί του κοινωνικού ελέγχου, μέσω του οποίου δημιουργούσε ένα συνεκτικό κοινωνικό ιστό, μία μεσολάβηση ανάμεσα στα σχετικά εξασφαλισμένα κοινωνικά στρώματα και τα αντίστοιχα περιθωριακά. Βρισκόμαστε, λοιπόν, μπροστά σε μια κατάσταση κατά την οποία τόσο το Κομμουνιστικό όσο και το Σο­σιαλδημοκρατικό Κόμμα είχαν βαθύτατα χτυπηθεί από τη μαζική ανεργία, γεγονός που επηρέαζε την ικανότητα παρέμβασής τους μέσα στην κοινωνία».

Σέρτζιο Μπολόνια, Ναζισμός και Εργατική Τάξη. Κρίση, Κράτος Πρόνοιας και Αντιφασιστική Βία στην Γερμανία του Μεσοπολέμου, εκδ-μτφ. antifa scripta, Αθήνα 2011, σ. 71-72.

Στα πλαίσια της αντιφασιστικής πολιτικής και πρακτικής του κομμουνιστικού κινήματος του Μεσοπολέμου το οποίο είχε ως βασικό σημείο αναφοράς την Γ΄ Διεθνή, έγινε σχετικά νωρίς αντιληπτό, ότι ο φασισμός στοχοποιούσε την «οργανικότητα» -το «οργανικό οικοδόμημα» του προλεταριάτου. Ο Γκράμσι πολύ πρώιμα, στα 1924, στο κείμενό του με τίτλο «Φασισμός και Δημοκρατία» το οποίο δημοσιεύθηκε στην «Ordine Nuovo», επισήμανε και ανέλυσε την παραπάνω φασιστική στρατηγική η οποία συγχρονιζόταν με αντίστοιχες κρατικές πολιτικές του αστισμού οι οποίες όλες είχαν ως βασικό στόχο τη μετατροπή του προλεταριάτου από «τάξη» σε «μάζα εργασίας».

Επρόκειτο για μία στρατηγική η οποία σε πρώτο χρόνο εκδιπλωνόταν εντός και επί της διαλεκτικής μεταξύ της αστικής δημοκρατίας και του φασισμού και είχε ως αποτέλεσμα τη συγχώνευση και ενσωμάτωση του μέχρι τότε εξεγερμένου και σε κάθε περίπτωση ανήσυχου και επικίνδυνου προλεταριάτου σε μία ομοιογενοποιημένη και ισοπεδωμένη έννοια «λαού-έθνους» και στη συνέχεια «εθνικο-λαϊκής κοινότητας».

Ο στόχος δεν ήταν άλλος από το να παύσει να υπάρχει το προλεταριάτο όχι μόνο ως τάξη δι’ εαυτή, αλλά και ως τάξη καθ’ εαυτή. Ο στόχος αυτός, μετά την φασιστική επικράτηση και όσο η Ευρώπη όδευε προς τον πόλεμο, εξυπηρετήθηκε με τον καλύτερο τρόπο από τον εξαναγκασμό σε εργασία και τη μαζική στρατιωτικοποίηση της τελευταίας, δηλαδή από την μερική μετατροπή της εργατικής δύναμης από ελεύθερο εμπόρευμα σύμφωνα με τον αφηρημένο νόμο της αξίας, σε μία κοινωνική πρακτική/μηχανική η οποία επιβάλλεται με τη βία και την επιβολή. Σε αυτή την κατεύθυνση αφενός ο τρόπος με τον οποίο ανα-συγκροτήθηκε η πολεμική βιομηχανία και αφετέρου σχεδιάσθηκε η κατασκευή των «autobahn» στην Γερμανία και των «autostrada» στην Ιταλία, αποτέλεσε το πιο λαμπρό και επιτυχημένο δείγμα της φασιστικής στρατηγικής αποδιάρθρωσης του προλεταριάτου ως τάξης.

Το μάθημα το οποίο κληροδότησε ο φασισμός στο αστικό κράτος και το κεφάλαιο συνίστατο στην αποδιάρθρωση του προλεταριάτου όχι μόνο ως ιστορικο-πολιτικής δυναμικής (ως πολιτικής σύνθεσης), αλλά πολύ πιο βαθιά ως τεχνικής σύνθεσης (του ειδικού τρόπου με τον οποίο εντάσσεται το προλεταριάτο στο σύστημα κοινωνικής παραγωγής-αναπαραγωγής). Από αυτήν την άποψη ο φασισμός στάθηκε πρωτοπόρος όσον αφορά την ένταση με την οποία στα πλαίσια της κοινωνικής σχέσης κεφάλαιο η νεκρή εργασία επιτίθεται στην ζωντανή, με στόχο όχι μόνο την εντατικοποίηση της τυπικής υπαγωγής της εργασίας στο κεφάλαιο, αλλά την πλήρη υποβάθμιση της πρωταρχικότητας και υπεροχής της ζωντανής εργασίας στο σύστημα κοινωνικής παραγωγής:

Αν στα ίδια χρόνια με τον φασισμό στον αγγλοσαξονικό κόσμο ο φορντισμός και ο τεϊλορισμός συμπυκωμένοι πολιτικά σε μεγάλο βαθμό στον κεϋνσιανισμό αναγκάζονταν να αναγνωρίσουν τον εργατικό ανταγωνισμό, ούτως ώστε να τεθούν σε κίνηση οι μηχανισμοί της πραγματικής υπαγωγής και της τεχνολογικής επίθεσης στην εργασία, την ίδια στιγμή το κεφάλαιο και το αστικό κράτος κληρονομούσαν από τον φασισμό ένα ακόμη όπλο του οποίου οι στοχεύσεις κείνται παραπλεύρως της αξίας ως μίας αφηρημένης κατηγορίας της πολιτικής οικονομίας, έτσι όπως της άσκησε κριτική ο Μαρξ. Σε αντίθεση έτσι, με ό,τι θεωρεί (ή θεωρούσε) η υπεραισιόδοξη μετα-«αυτόνομη» αντίληψη περί «άυλης εργασίας», στη φαρέτρα της σύγχρονης καπιταλιστικής στρατηγικής βρίσκονται (προφανώς βρικολακιασμένες) μορφές επίθεσης στην εργατική δύναμη οι οποίες δύνανται να οδηγούν στην περιθωριοποίηση της ζωντανής εργασίας με εργαλεία και πολιτικές οι οποίες ανασύρονται έξω από τις λογικές οι οποίες διέπουν το κύκλωμα κεφαλαίου ως έναν ειδικό τρόπο κοινωνικής παραγωγής και αναπαραγωγής.

Το βασικό του οποίου το κεφάλαιο αποζητά την υποβάθμιση και υποτίμηση, είναι η κοινωνική κεντρικότητα της εργατικής δύναμης. Mέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να επιτευχθεί η ανασυγκρότηση του κεφαλαίου ως μίας κοινωνικής σχέσης η οποία φαντάζει ότι μπορεί να υπάρξει, χωρίς ζωντανή εργασία:

Ας φανταστούμε λοιπόν μία στα όρια του δυστοπικού συνθήκη σύμφωνα με την οποία η εργατική τάξη ακόμα και ως κατηγορία της κοινωνιολογίας είναι δυσδιάκριτη, κατατεμαχισμένη και κατακερματισμένη στις πολλαπλές κατηγοριοποιήσεις της στατιστικής και της κρατικής γραφειοκρατίας…Ας φανταστούμε Χριστούγεννα, χωρίς εργατική τάξη, αλλά με ένα χαώδες σύνολο από φυτοζωούντες άνεργους, ημι-άνεργους, ημι-εργαζόμενους, οι οποίοι δεν «κυνηγάνε» μεγαλύτερο μισθό και μικρότερο ωράριο (το διακύβευμα της ταξικής πάλης σε ένα πρωτόλειο επίπεδο), αλλά στήνονται με τις ώρες στις οθόνες των υπολογιστών με την ελπίδα ότι θα συμπεριλαμβάνονται στους δικαιούχους των μερισμάτων και επιδομάτων της Αχτσιόγλου…welcome to Christmas Greece 2017.

Η διαχείριση της εξαθλίωσης και στη συνέχεια της ανεργίας συνιστούν τις βασικές προμετωπίδες της «εργατικής πολιτικής» του καπιταλιστικού κράτους σε συνθήκες κρίσης. Από αυτήν την άποψη η στρατηγική του «κοινωνικού μερίσματος» σηματοδοτεί την καπιταλιστική στόχευση περί αντικατάστασης της εργατικής δύναμης από μία «μάζα εργασίας», του «εργατικού μισθού» από περιοδικές ή έκτακτες κρατικές παροχές (στη μορφή των επιδομάτων και μερισμάτων), ενώ την ίδια στιγμή, επειδή ακριβώς μέσα στην κρατική παροχή μυστικοποιείται ο ίδιος ο φετιχισμός του χρήματος, το τελευταίο δεν προβάλλει πλέον (έστω και ρεφορμιστικά) ως η υλική αποτύπωση της έκβασης του ταξικού ανταγωνισμού, αλλά ως ένα χαρισμένο «κουπόνι» για να εξοφλήσουμε τις οφειλές μας και αν περισσέψει τίποτα να καταναλώσουμε.

Για να μην παρεξηγηθούμε, δεν ισχυριζόμαστε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι φασιστικός, αλλά αυτό στο οποίο ασκούμε κριτική, είναι οι δοσμένες με βάση την ίδια την ιστορική εμπειρία μορφές καπιταλιστικής επιθετικότητας απέναντι στο προλεταριάτο. Από αυτή τη σκοπιά το ερώτημα «τι να κάνουμε τον λαό, να τον αφήσουμε να πεινάσει;» είναι ένα ερώτημα το οποίο έχει αξία χρήσης μόνο για την διάχυση της καπιταλιστικής προπαγάνδας. Από την σκοπιά του κριτικού μαρξισμού και της εργατικής αυτονομίας και επί του προκειμένου το μόνο ερώτημα το οποίο έχει αξία, είναι: «προλεταριάτο ή τί;»

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Gramsci Antonio, Democracy and fascism, URL: http://marxism.halkcephesi.net/Antonio%20Gramsci/1924/11/democracy_fascism.htm

Negri Antonio, Keynes and the Capitalist Theory of the State post-1929, (1967), URL: https://libcom.org/library/keynes-capitalist-theory-state-post-1929

Μαρξ Καρλ, Το Κεφάλαιο, Α΄ Τόμος, μτφ. Παναγιώτης Μαυρομάτης, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2011.

Μπολόνια Σέρτζιο, Ναζισμός και Εργατική Τάξη. Κρίση, Κράτος Πρόνοιας και Αντιφασιστική Βία στην Γερμανία του Μεσοπολέμου, εκδ-μτφ. antifa scripta, Αθήνα 2011

Advertisements

2 Comments on Επιδόματα-μερίσματα, κρατική στρατηγική, αποδιάρθρωση της εργατικής τάξης και φασισμός

  1. Νίκος // June 18, 2018 at 5:42 pm // Reply

    Η αποδοχή της ύπαρξης του προλεταριάτου κατ’ εμε θεμελιώνει, υπαγορεύει και την ταυτόχρονη ύπαρξη μιας άρχουσας τάξης, με μεταβαλλόμενα χαρακτηριστικά (ποιοτικά και ποσοτικά) ανά την ιστορία. Για εμένα η σύντομη και ουδόλως ουτοπική απάντηση θα έπρεπε να είναι “ούτε προλεταριάτο ούτε τίποτα”. Οι άνθρωποι που απαρτίζουν το προλεταριάτο σε έναν ιδανικό κόσμο δεν είναι προλετάριοι. Είναι απλά άνθρωποι. Ίσοι μεταξύ ίσων. Όπως η δημιουργία ενός κράτους-έθνους σε ένα μέρος του κόσμου συνεπάγεται την δημιουργία ενός άλλου, σε ένα πιθανώς αντιδιαμετρικά μέρος, έτσι και η δημιουργία, θεμελίωση και δράση του προλεταριάτου ως αυτόνομης μονάδας δίχως προσπάθεια κατάλυσης κάθε “αντίπαλης” ταξικής ύπαρξης και όχι ως μονάδας αυτο- και ετερο-κατάλυσης κάθε τρόπου και μέσου διαχωρισμού των ανθρώπων, καθιστά την δράση του περιορισμένη και καταδικασμένη εν τέλει να αποτύχει τον απώτερο σκοπό του.

    Liked by 1 person

    • Στην οπτική του κριτικού μαρξισμού, αλλά και στην ίδια την μαρξική κριτική της πολιτικής οικονομίας η ζωντανή εργασία έχει οντολογική υπεροχή και προτεραιότητα έναντι της νεκρής (του κεφαλαίου). Η σχέση η οποία διέπει την αφηρημένη κοινωνική εργασία έναντι της αντικειμενοποίησής της, είναι αυτή της αρνητικότητας. Συνεπώς, το προλεταριάτο ως η ιστορικά προσδιορισμένη μορφή της ζωντανής εργασίας μέσα στην καπιταλιστική ολότητα αποτελεί την άρνηση του κεφαλαίου ως κοινωνικής σχέσης. Αυτή η ιστορική ιδιοτυπία του προλεταριάτου ως ιστορικο-λογικής κατηγορίας το διακρίνει από όλες τις υπόλοιπες μορφές εργασίες στις προγενέστερες ταξικές κοινωνίες. Από εδώ απορρέει ότι η ολοκλήρωση της διαλεκτικής του προλεταριάτου προϋποθέτει και ταυτόχρονα συνεπάγεται τον επαναστατικό μετασχηματισμό της καπιταλιστικής κοινωνίας σε αταξική-κομμουνιστική.

      Να έχεις μια όμορφη μέρα εκεί.

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: