our news

Το κίνημα του Χαρτισμού….

…και η εξέγερση στο ‘φιλανθρωπικό’ άσυλο του Μάντσεστερ

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,681 other followers

Άρθρο άποψης του Λ.

Πιάνομαι από την ευκαιρία των χριστιανικών γιορτών, που στην Ελλάδα χρωματίζονται με το αντιδραστικό χρώμα της εθνικοθρησκευτικής «παράδοσης» και λειτουργούν παράλληλα σαν φιλανθρωπική σαιζόν, βαμμένη με όλες τις αποχρώσεις της Υποκρισίας, βλέποντας τον πάσχοντα συνάνθρωπο σαν ευκαιριακό μέσο επίδειξης προσωπικής εορταστικής καλοσύνης. Αυτή είναι μια παγίδα στην οποία πέφτουν εθελούσια, με την πρόφαση του σεβασμού των λαϊκών εθίμων, ακόμη και άνθρωποι από τους οποίους δεν το περίμενες, που παίρνουν μέρος σε αυτό το καραγκιοζιλίκι. Αξίζει τον κόπο να δούμε μια σχετική σελίδα από το μεγάλο βιβλίο της Ιστορίας της παγκόσμιας πολύμορφης Αριστεράς, εστιάζοντας σε μια λεπτομέρειά της, δηλαδή σε μια μάχη της κατά της «φιλανθρωπίας». Θα ασχοληθώ όσο πιο συνοπτικά μπορώ με το κίνημα του Χαρτισμού με αφορμή την εξέγερση των τροφίμων ενός «φιλανθρωπικού» ασύλου-κολαστηρίου.

Ο Χαρτισμός ήταν κίνημα που εμφανίστηκε στην Μ. Βρετανία (1838-1857), την εποχή που ο Μαρξ είχε γνωρίσει τον Ένγκελς, για να παραφράσω τον ελληνικό τίτλο της καλής ταινίας που πρόσφατα παίχτηκε στη χώρα μας. Σύμφωνα με τον Λένιν ήταν το πρώτο μαζικό, προλεταριακό, επαναστατικό κίνημα. (WilliamZ. Foster “History of the Three Internationals”–2014). Το κίνημα των Χαρτιστών πήρε διεθνιστικό χαρακτήρα. Την ίδια εποχή έδρασαν και άλλες διεθνιστικές εργατικές ενώσεις, όπως η «Ενωση των Προγραμμένων 1834-1836», η «Ένωση των Δικαίων 1836-1839», οι «Αδελφωμένοι Δημοκράτες». Οι Μαρξ και Ενγκελς είχαν σχέσεις με τον Χαρτισμό , που θεωρείται από τους προδρόμους του διεθνιστικού προλεταριακού κινήματος. Η πρεμιέρα του εκδηλώθηκε με τη δημοσίευση του «Χάρτη του Λαού», που συντάχτηκε κυρίως από τον ριζοσπάστη ακτιβιστή William Lovett της «Ένωσης Εργαζομένων του Λονδίνου», έναν ανθρωπιστή που πίστευε σε μια Παιδεία που θα βασιζόταν στις αρχές της αλληλεγγύης και της ευγένειας. Επικεντρωνόταν σε 6 σημεία: Ψήφο για κάθε ενήλικα, μυστικότητα της ψηφοφορίας, ισότιμη αναλογικότητα της ψήφου σε όλη τη χώρα (κάτι που στην Ελλάδα των μονοεδρικών περιοχών δεν ίσχυσε σχεδόν ποτέ), εκλογιμότητα όλων των ενήλικων πολιτών, ακόμη και των ακτημόνων, πληρωμή ενός λογικού βουλευτικού μισθού που θα επέτρεπε και στον φτωχό να πολιτευτεί και τέλος ετήσιες εκλογές, που θα επείχαν την θέση της ανακλητότητας. Αυτή ήταν και η μόνη πρόταση που τελικά δεν υλοποιήθηκε, πράγμα που σηκώνει πολύ συζήτηση για το γιατί, όπως και για το αν ήταν κι αν είναι και σήμερα πρακτικά εφικτή και αποδοτική.

Πέρα από αυτές τις δημοκρατικές αρχές, που αποδείχτηκαν στη δοκιμασία του χρόνου ρεαλιστικές και γόνιμες, ιστορική στιγμή για το κίνημα ήταν η μεγάλη συγκέντρωση του Απρίλη του 1848 στο Κένσιγκτον του Λονδίνου, μια εκδήλωση που φαίνεται πως συγκέντρωσε κάπου ανάμεσα στις 100 έως 200 χιλιάδες πολίτες, αφοί οι εκτιμήσεις ποικίλουν. Η αντίδραση της κυβέρνησης θυμίζει τα δικά μας Δεκεμβριανά, μόνο που εκείνη δεν χρειάστηκε να καταλήξει σε τόση βία. Η εξουσία, που στα 1834 είχε ψηφίσει προκλητικά το ‘Δρακόντειο Νόμο’ για τους φτωχούς, προσποιήθηκε ότι οσμίστηκε εξέγερση. Η αλήθεια είναι πως ήταν μια εποχή πολλαπλών εργατικών ξεσηκωμών στη Δύση. Το Φλεβάρη του 1848 ένα ανατρεπτικό κίνημα εκθρόνισε το Γάλλο βασιλιάς Λουδοβίκο Φίλιππο, ενώ μια χρονιά πριν οι Χαρτιστές είδαν να εκλέγεται στη Βουλή ένας από τους δημοφιλέστερους αρχηγούς τους, ο χαρισματικός Feargus O’Connor. Όπως ήταν φυσικό, κάθε εξουσία που ήθελε να κρατηθεί θα αντιδρούσε το λιγότερο με επίδειξη αστυνομικής δύναμης, πράγμα που έγινε με την επιστράτευση πάνω από 90.000 αστυφυλάκων. H βασίλισσα μεταφέρθηκε για ασφάλεια στο νησάκι του Wight στο Hampshire και ο Δούκας του Ουέλλιγκτον με χιλιάδες στρατιώτες έσπευσε στο Λονδίνο. Οι Χαρτιστές ήταν σε επαφή με τους Μαρξ και Ένγκελς (σώζονται δεκάδες επιστολές της αλληλογραφίας μιας ηγετικής μορφής τους, του συγγραφέα και ποιητή Ερνέστου Jones, ανάμεσα στα 1851 και 1868), αλλά δεν ήταν κομμουνιστικό κόμμα, δεν είχαν πειθαρχία και στρατιωτική οργάνωση, δεν ήταν καν ένα ομογενοποιημένο σύνολο. Η όποια εξέγερσή τους ήταν δύσκολο να πετύχει, αν και οι στόχοι ήταν πολύ σαφείς, λόγω της χαλαρότητας των δεσμών των οπαδών και της ποικιλότητας των απόψεων και του σκεπτικού τους. Ανάμεσά τους υπήρχαν και Χριστιανοί με κοινωνικές αντιλήψεις, που είχαν κόψει τους δεσμούς τους με την κρατούσα Επισκοπική Εκκλησία και με την Καθολική. Αυτό το κίνημα δεν πρέπει να μας ξενίζει, αφού η Αγγλία διαθέτει μια αξιοσημείωτη παράδοση σοσιαλιστικού ακόμη και «αθεϊστικού» Χριστιανισμού (βλ. «Ο Λένιν στην Εκκλησία ….»). Μια από τις μορφές πάλης που είχαν επιλέξει ήταν η συλλογή υπογραφών (1839, 1842, 1848) κάτω από κείμενα αιτημάτων-προτάσεων, που απευθύνονταν στο Κοινοβούλιο, που έφτασαν το 1842 στα 3,3 εκατομμύρια και το 1848 στα έξι, με κάποιες αναπόφευκτες αμφισβητήσεις εγκυρότητας, όπως υπογραφές του ειρωνικού στυλ ‘Victoria Rex’, που μαζεύτηκαν πολύ βιαστικά από εθελοντές αριθμητικά πολύ λίγους για τόσο φιλόδοξους στόχους.

Στα 1845 ο Ένγκελς έγραψε πως το Μάντσεστερ ήταν η πόλη με τα μεγαλύτερα συνδικάτα, με τους περισσότερους σοσιαλιστές (Fall 1998. «The Historical Background of the Communist Manifesto». George R. Boyer, Cornell University). Πράγματι εκεί και στο γειτονικό Σάλφορντ είχαμε και την πιο περίεργη εξέγερση, μια άγνωστη ιστορική λεπτομέρεια μιας καταγγελίας κατά της «φιλανθρωπίας», που νομίζω πως έχει διαχρονική και συμβολική σημασία.

Στην πόλη αυτή, όπου οι εργατικές κατοικίες ήταν αποκλεισμένες σε ανήλιες, βρώμικες και ανθυγιεινές περιοχές, επίτηδες “αποξενωμένες” και κρυμμένες κατά τον Ένγκελς (που ήξερε καλά την περιοχή) από τον κοινωνικό ιστό, υψωνόταν το μουντό κτίριο του κολαστηρίου που είχε το ρόλο Πτωχοκομείου, χτισμένο στα 1792 κοντά στη συμβολή των δυο κυριότερων ποταμών της πόλης, των Irwell και Ιrk, που τα νερά τους ήταν μαύρα από τη μόλυνση. To άσυλο περιλαμβάνοντας μεγάλους κήπους και ήταν περικυκλωμένο από ψηλούς τοίχους. Όσοι δεν είχαν τον κίνδυνο να ‘φιλοξενηθούν’ εκεί το εύρισκαν αξιόλογο και επιβλητικό. Η φτωχολογιά και οι εργάτες της βιομηχανικής πόλης το έβαλαν στο στόχαστρο oργανώνοντας στα 1848 πορεία διαμαρτυρίας. Mεταξύ των διαδηλωτών ξεχώριζε ο πολυσχιδής ακτιβιστής Elijah Dixon, που είχε δει την οικογένειά του να φυλακίζεται εκεί μέσα. Η αστυνομία το υπερασπίστηκε και οι μάχες μαίνονταν για 3 μέρες μεταφερμένες στους δρόμους της πόλης (P. Pickering «Chartism and the Chartists in Manchester and Salford»-Palgrave Macmillan, 1995, σελ.11-12). Μπαίνω στον πειρασμό της αντιπαραβολής άνισων καταστάσεων, θυμίζοντας πως και στην Ελλάδα είχαμε το 1976 μια εξέγερση σε φιλανθρωπικό κολαστήριο («Τριλογία κατά του φασισμού -2». «Η εξέγερση των τυφλών κατά της κρατικής Εκκλησίας & τα ανθρωποφάγα σκυλιά ενός τυραννικού παπά»), η οποία είχε προκαλέσει πανευρωπαϊκή συγκίνηση και απαθανατίστηκε σε μαυρόασπρο ντοκυμανταίρ (Μαρία Χατζημιχάλη-Παπαλιού).

Στην Αγγλία και στην Ουαλία, με τον όρο ‘workhouse’ (εργοτάξιο, σπίτι εργασίας) ονομαζόταν (από τα 1631) ένα μέρος όπου προσφερόταν διαμονή και απασχόληση, σε όσους δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με δικά τους μέσα. Μετά το τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων το 1815, η νέα τεχνολογία στη γεωργία και η συγκυρία συσσώρευσης προβλημάτων στην αγροτική παραγωγή, οδήγησε χιλιάδες αγρότες στην εξαθλίωση. Στα 1834 ψηφίστηκε Νόμος που δυσκόλευε τη ζωή όσων φτωχών αρνούνταν να αυτοπεριοριστούν στα φιλανθρωπικά εργοτάξια, που αποδείχτηκαν ένας παραγωγικός τρόπος εξαντλητικής αξιοποίησης των περιθωριακών και ταυτόχρονου μαντρώματός τους, αποφεύγοντας έτσι πολλούς κινδύνους, ανάμεσά τους και τη δημόσια αποκάλυψη της έκτασης της δυστυχίας. Οι περισσότεροι εργάζονταν σε εργασίες όπως σπάσιμο λίθων, σύνθλιψη οστών για την παραγωγή λιπασμάτων, με κύριο εργαλείο ένα μεγάλο μεταλλικό καρφί (spike), που έδωσε και το εναλλακτικό παρατσούκλι αυτών των συγκαλυμμένων κάτεργων.

Η ζωή σε ένα εργοστάσιο ήταν επίτηδες πολύ σκληρή, έτσι ώστε να αποτρέψει όσους είχαν κάποιο τρόπο επιβίωσης να καταφύγουν εκεί, στέλνοντας στις δαγκάνες του μόνο τους απόλυτα άπορους. Όμως, σε τομείς όπως η παροχή δωρεάν ιατρικής περίθαλψης και εκπαίδευσης για παιδιά, καμία από τις οποίες δεν ήταν διαθέσιμη για τους φτωχούς στην Αγγλία της εποχής, οι τρόφιμοι είχαν ευνοηθεί έναντι του γενικού πληθυσμού, πράγμα που λειτουργούσε ως ανταποδοτικό κίνητρο αποδοχής μιας άδικης φυλάκισης. Παρόλο που τα εργοτάξια καταργήθηκαν επίσημα το 1930, αρκετά από αυτά συνέχισαν με τη νέα ονομασία τους, ως ιδρύματα δημόσιας συνδρομής της τοπικής αυτοδιοίκησης, μέχρι την ψήφιση του Εθνικού Νόμου ‘Κρατικής Βοήθειας’ του 1948, που εξαφάνισε αυτά τα μισητά άσυλα (Βλ. και «Before welfare: True stories of life in the workhouse» καθώς και μια συλλογή σχετικών φωτογραφιών με θέμα την παιδική εργασία σε αυτά τα πτωχοκομεία: «victorian workhouses, Children in the Workhouse»).

23 αγόρια στο Crumpsall Workhouse, γύρω στο 1895-1897 (φωτ. Wikimedia Commons).

κρατική Eκκλησία, που αρχηγό της, από την εποχή του Ερρίκου του 8ου, είχε και έχει το βασιλιά (!), δεν μπορούσε να είναι απούσα από αυτό το όργιο της φιλανθρωπίας. Κάθε εργοτάξιο είχε δικό του ιερέα της επίσημης «Εκκλησίας της Αγγλίας» (Αγγλικανικής), ο οποίος λειτουργούσε στην τραπεζαρία αν δεν υπήρχε κάποιο παρεκκλήσι. Στην Κορνουάλη και στη Β. Αγγλία όπου πλειοψηφούσαν οι προσκείμενοι στην Καθολική ή σε άλλη προτεσταντική ομολογία, οι εργάτες έπαιρναν άδεια εξόδου την Κυριακή να παρακολουθήσουν τη δική τους λειτουργία, αρκεί να επέστρεφαν με βεβαίωση υπογραμμένη από τον ιερέα. Η δυσανεξία στη θρησκευτική διαφορετικότητα έφτανε μέχρι την προβολή εμποδίων στην επίσκεψη Λατίνου ιερωμένου την Κυριακή στο εργοτάξιο, ακόμη και τον 19ο αιώνα, ακόμη και στο ισχυρά Καθολικό Λίβερπουλ (“Religion in Workhouses).

Ο καθένας μπορεί να κάνει τις αναγωγές αυτών των μνημείων της υποκρισίας και της σκληρότητας, μιας κοινωνίας που περνούσε σταδιακά στη βιομηχανοποίηση και στον καπιταλισμό, προβάλλοντας τις σκέψεις του στη σημερινή πτωχευμένη Ελλάδα της αποβιομηχανοποίησης και της εισροής απελπισμένων προσφύγων. Κοινός παρανομαστής η βαρβαρότητα Κράτους και Κοινωνίας απέναντι στους ανυπεράσπιστους αδύναμους. Ο κρατικός Αρχιεπίσκοπος υποδέχεται τον Φύρερ σε γιορτή της Αρχιεπισκοπής χωρίς να ακουστεί μία διαμαρτυρία, ενώ εκτεταμένα στρώματα του χριστιανικού πληθυσμού και ευσεβείς δημοσιογραφικοί παράγοντες, συμπεριφέρονται συχνά με απίστευτη κακότητα δαιμονοποιώντας τους πρόσφυγες με κινδυνολογίες, με εσκεμμένη «αφέλεια» και με ψέματα: «2174 ευρώ επίδομα το μήνα για τον «μετανάστη» Αχμέτ;» , «Η σταύρωση της γάτας και ισλαμοφοβικό like-farming», «Χιλιάδες αλλοδαποί εισέπραξαν το κοινωνικό μέρισμα». Θα έλεγε κανείς πως η φιλανθρωπική βιομηχανία στη χώρα μας ασαφαλώς δεν είναι τόσο σκληρόκαρδη όσο στην Αγγλία του 19ου αιώνα, αν δεν υπήρχαν περιστατικά όπως αυτό στο για 40 χρόνια κολαστήριο του Πειραιώτη Θεολόγου, που αντιμετωπίστηκε με γενική απάθεια και με σιωπή των αρμοδίων, στο σκέλος των ευθυνών του εξομολόγου ιερέα:  (40 χρόνια στον πρώην πρόεδρο Οικοτροφείου Παιδικό Σπίτι”) “….όταν ένα από τα κακοποιημένα παιδιά είχε εξομολογηθεί σε ιερέα όσα του είχαν συμβεί, εκείνος είχε σπεύσει να …ενημερώσει τον δράστη!” (Κατερίνα Κατή, documento-23.8.2017).

Advertisements

2 Comments on Το κίνημα του Χαρτισμού….


  1. Ο ποταμός Irwell στο Μάντσεστερ με νερά μαύρα από τα εργοστασιακά απόβλητα

    Like


  2. Chartist demonstration, Kennington Common, 1848; illustration from The Life and Times of Queen Victoria (1900) by Robert Wilson.





    Like

1 Trackback / Pingback

  1. Λόγος: Ο ριζοσπαστικός ‘Χαρτισμός’ του 1838 | Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: