our news

«Βιβλιοαναγνώσεις #23» Η πάπισσα Ιωάννα, σε κόμικ του Δ. Χαντζόπουλου…

...ως επίκαιρη απάντηση και στο ευσεβέστατο Συμβούλιο της Επικρατείας

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,921 other followers

Άρθρο άποψης του Λ

Εκδόθηκε από την ‘Athens Review of Books’, με σκίτσα του Δημήτρη Χαντζόπουλου, η Πάπισσα Ιωάννα του Εμμανουήλ Ροϊδη, διασκευασμένη σε μορφή κόμικ 208 σελίδων. To έργο πρωτοεκδόθηκε στα 1866 στην Αθήνα προκαλώντας σάλο. Επικεφαλής των επιθέσεων εναντίον του πνευματώδη και φλεγματικού Ροΐδη, είχε μπει ο υστερικός Επίσκοπος Καρυστίας Μακάριος (Καλλιάρχης), ένας παλιός διώκτης του καϊρισμού ως ιεροκήρυκας στην Άνδρο, υπερσυντηρητικός φανατικός και υποκριτής, που κατσικώθηκε στο θρόνο της επαρχίας του και στο σβέρκο των πιστών του, από το 1852 για 44 χρόνια. Τις εχθροπραξίες συνέχισε η τότε πενταμελής Ιερά Σύνοδος με επικεφαλής τον μητροπολίτη Αθηνών Βλαχοπαπαδόπουλο (Θεόφιλο Α΄), που εξέδωσε μια φλύαρη και ανόητη απανταχούσα «Περί αποκηρύξεως Βλάσφημου και Κακοήθους Βιβλίου», ζητώντας από την κυβέρνηση και τον Εισαγγελέα να ενεργήσουν τα δέοντα και απειλώντας τους αναγνώστες με αφορισμό, προειδοποιώντας τους πως κινδυνεύουν να «βλαβώσιν ηθικώς και σωματικώς»! Στην εγκύκλιο τονίζονταν πως ο συγγραφέας «ου μόνον δόγματα και μυστήρια, και ιεράς τελετάς, και ήθη και έθιμα και παραδόσεις χλευάζει ασεβώς, διακωμωδών, σκώπτων και κατειρωνευόμενος διά της συνεχούς παραβολής των ιερωτάτων προς τα βέβηλα, αλλά και τα χρηστά ήθη προσβάλλει, ποιούμενος περιγραφάς και διηγήσεις ασεμνοτάτας». Οι πιστοί καλούνταν σχετικά με το βιβλίο, να «αποστρέφωνται τούτο ως αποκύημα και μιασματικόν νόσημα, ου μην αλλά και τω πυρί παραδίδωσιν, όπου αν αυτό ευρίσκωσιν, ίνα μη ποτέ αυτοί εις πειρασμόν εμπέσωσι και ένοχοι τον αιωνίου πυρός γένωνται».

Οι επιθέσεις λειτούργησαν διαφημιστικά, το έργο διαβάστηκε μανιωδώς ακόμη και από απλούς ανθρώπους, που χωρίς τις εκκλησιαστικές κατάρες δεν θα το έπαιρναν χαμπάρι και συνάντησε μια τεράστια αναγνωστική επιτυχία ακόμη και στο ξένο κοινό, μεταφραζόμενο στα Γαλλικά το 1878 και κάνοντας μέσα σε τρία χρόνια επτά εκδόσεις. Στα Αγγλικά μεταφράστηκε δυο φορές (1886 και 1900), ενώ πολύ αργότερα το μετέφρασε ο διάσημος όσο και περιπετειώδης κοσμοπολίτης Lawrence Durell (1912-1990) που το διασκεύασε στα αγγλικά, με δικό του προσωπικό τόνο, έτσι που θεωρήθηκε δικό του έργο.

Ο Ροϊδης απάντησε στην Εκκλησία δηκτικότατα, με μια ενυπόγραφη επιστολή του και αμέσως μετά με τέσσερα εμπεριστατωμένα και πλούσια σε επιχειρηματολογία και σε λεπτό χιούμορ γράμματα, με το ψευδώνυμο του Αγρινιώτη γιατρού Διονυσίου Σουρλή. Ταυτόχρονα τα πυρά του πλήττουν όχι μόνο τη Σύνοδο αλλά και τον εσμό των δημοσιογράφων που την υποστήριξαν: «Ήνοιξα τον “Εθνοφύλακα”, ο οποίος εύχεται να “επανέλθη η Εκκλησία εις την εποχήν των μαρτύρων”! Τούτο το νομίζω οπωσούν δυσκολοκατόρθωτον’…» («Επιστολαί ενός Αγρινιώτου», «Aγρίνι 1 Μαΐου 1866». «Αξιότιμε κ. Εκδότα της ‘Αυγής’, κλπ»). Η Σύνοδος, σωστά δεν εξέλαβε το έργο ως σάτιρα του Καθολικισμού, αλλά ως εμπαιγμό της σχισματικής θυγατέρας του της Ορθοδοξίας, αφού ο βαθύς γνώστης της Θεολογίας της Ροϊδης, με συνεχείς περιπαικτικές παρεκβολές και αντιπαραβολές παρμένες από «ιερά» κείμενα έμπαινε, στα χωρικά ύδατα της Ανατολικής Εκκλησίας, διακωμωδώντας τον Ορθόδοξο κλήρο, την σκανδαλώδη διαφθορά, αμάθεια, αρπακτικότητα και υποκρισία του. Στις αποκρίσεις του περιπαίζει με ψύχραιμο και αφ’υψηλού ύφος την αμάθεια των διωκτών του: «Ούτω π.χ. ο ‘Χάρτης’ (σημ.Λ.: εφημερίδα της εποχής) αφού ανύψωσεν έως εις τα άστρα την ευφυίαν, την γλαφυρότητα, την αττικήν χάριν, και τ’ άλλα προτερήματα του συγγραφέως της «Ιωάννας», κατηγορεί έπειτα αυτόν διότι εισήγαγεν εις την Ελλάδα τον άσεμνον ρωμαντισμόν των Φράγκων, του οποίου ιδρυταί είναι, κατά τον ‘Χάρτην’ ο ‘Πιρόν και ο Παρνύ’, ενώ οι άνθρωποι αυτοί ήσαν αποθαμμένοι προ πολλού, όταν ο Ουγκώ και οι σύντροφοί του εφευρή­καν τον ρωμαντισμόν…..».

Καταλήγοντας την Απόκρισή του ο Ροϊδης εκφράζει την απολύτως επίκαιρη και σήμερα ευχή και πρόβλεψη: «Ο καιρός ίσως δεν είναι μακράν ότε θα είπωσι και οι Έλληνες: Δεν θέλομεν πλέον να ήμεθα Βυζαντινοί αλλά Χριστιανοί! και τότε άγιοι μου Πατέρες, όταν η ηώς αυτή και εφ’ ημάς ανατείλη, αν επιμένετε ακόμη θεωρούντες ως καταχθόνιον δαίμονα τον συγγραφέα της Ιωάννας, θέλετε αναγκασθή τουλάχιστον αντί Σατανά ονομάσετε αυτόν Εωσφόρον», κάνοντας λογοπαίγνιο με την ευφημιστική ονομασία του Διαβόλου, Εωσφόρος, που σημαίνει αυτός που φέρνει το φως, την αυγή.

Η πάπισσα, που υποτίθεται πως αρχιεράτευσε ανάμεσα στα 855 και 857, αναφέρεται στη νόθα κόρη μιας χηνοβοσκού και ενός Άγγλου καλόγερου που αναρριχήθηκε μέσα από μυθιστορηματικές καταστάσεις στο ύπατο αξίωμα της Καθολικής εκκλησίας. Γίνεται Πάπας, κρύβοντας το φύλο της, και πεθαίνει μπροστά στο ποίμνιό της σκανδαλίζοντάς το με τη δημόσια γέννηση του παιδιού του εραστή της, ενώ ετοιμαζόταν να αναθεματίσει τα σμήνη των ακρίδων που συγκυριακά σκοτείνιασαν τον ουρανό της Αιώνιας Πόλης. Μερικοί την ταυτίζουν με τον πάπα Ιωάννη 8ο τον Αγγελικό (872-882), αλλά τίποτα δεν είναι βέβαιο γύρω από την ύπαρξη ή μη μιας Πάπισσας.

Γερμανική ξυλογραφία (1474). Βρετανικό Μουσείο.

Ο Ροΐδης είχε ακούσει μικρός στη Γένοβα για πρώτη φορά την ιστορία ή καλύτερα την απαγορευμένη αυτή παράδοση που καταγράφηκε σε χρονικά του 13ου αιώνα και κάνοντας εμπεριστατωμένες έρευνες σε αθηναϊκές και γερμανικές βιβλιοθήκες που καρποφόρησαν όχι μόνο στην ακρίβεια και στη λεπτομέρεια των περιγραφών, αλλά στη μεταφορά του κλίματος της εποχής και κυρίως στην παραγωγή μιας εξαιρετικά ευφυούς και λεπτολόγου σάτιρας, που αποπνέει τη σιγουριά της γνώσης, την επιμονή μιας ενσυνείδητης διαφωτιστικής Αποστολής και την αυτοπεποίθηση του ταλέντου του δημιουργού της.

Το κόμικ συνιστά κατά τη γνώμη μου ένα μικρό έργο τέχνης. Το σκίτσο δεν λειτουργεί απλά ως υποστηρηκτικό του κειμένου. Προχωράει πολύ πιο πέρα σε ευρηματικές συμβολικές συνθέσεις, που από μόνες τους αποτελούν ομιλούσες εικόνες, διατηρώντας μια δημιουργική αυτονομία που λειτουργεί ως παράλληλο κείμενο, εκπλήσσοντας με τις αλλεπάλληλες εμπνεύσεις του δημιουργού του.

Νομίζω πως κάτω από το φως (το σκότος καλύτερα) της αστείας απόφασης για τα Θρησκευτικά, του προεδρευόμενου από τον «Αρχοντα Μεγάλο Νομοφύλακα της Αγίας του Χριστού Εκκλησίας» κ. Νικόλαο Σακελλαρίου (επιλογή του κ.Τσίπρα) Συμβουλίου Επικρατείας, η οποία συνιστά μια απολύτως αντιδραστική και μεροληπτική ανάγνωση του, πράγματι εγγενώς αντιφατικού στο θρησκευτικό πρόβλημα, Καταστατικού Χάρτη της χώρας, κάτω από τον απόηχο της ηχορύπανσης των αφορισμών του Ναζιστή Αμβρόσιου και των κραυγών των κιτς μακεδονομαχικών συλλαλητηρίων, κάτω από την επαπειλούμενη επετειακή μεταφορά της φωτιάς των σαλτιμπάγκων των Ιεροσολύμων με το πρωθυπουργικό αεροπλάνο, η έκδοση του κόμικ αυτήν την χρονική περίοδο αποτελεί μια εμβληματική απάντηση στην ασχήμια που μας πολιορκεί και μια ντοστογιεφσκική υπόμνηση πως τελικά η Ομορφιά θα σώσει τον κόσμο.

Η Σύνοδος εξέφραζε τη βεβαιότητα πως «οι Ορθόδοξοι Έλληνες, εδραίοι επί την πέτραν της πίστεως ιστάμενοι, ουδόλως πτοούνται τας τοιαύτας κενοφωνίας, τας υπό των εχθρών αυτής προερχομένας, απρίξ κατέχοντες όσα παρά των μακαρίων αυτών πατέρων και προγόνων ως πολύτιμον κληρονομίαν παρέλαβον…» και νομίζω πως χρέος κάθε προοδευτικού ανθρώπου, που θέλει να δει τους πολίτες αυτής της χώρας ευτυχισμένους μέσα σε κλίμα Δημοκρατίας, πολιτισμού, ελευθερίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων, είναι να τη διαψεύσει καιν να βοηθήσει τους ανθρώπους να πετάξουν από πάνω τους τα δεσμά και τα βαρίδια αυτού του τυφλοσούρτη, που η συντήρηση τον ονομάζει «Παράδοση».

Advertisements

1 Comment on «Βιβλιοαναγνώσεις #23» Η πάπισσα Ιωάννα, σε κόμικ του Δ. Χαντζόπουλου…

  1. laskaratos // March 28, 2018 at 9:23 pm // Reply

    Like

1 Trackback / Pingback

  1. Η Πάπισσα Ιωάννα, σε κόμικ του Δ. Χαντζόπουλου… | Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: