τελευταία άρθρα σε τίτλους

«Χρονικά Αντισημιτισμού #23» Σύντομο ιστορικό της Εβραϊκής κοινότητας Κομοτηνής

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 6,072 other followers

Αφιέρωμα στην 3/3/1943, ημερομηνία της σύλληψης και εκτόπισης των Εβραίων της Κομοτηνής Φωτογραφία 5η Τη νύχτα που μεταφέρονταν οι Εβραίοι της Κομοτηνής στο σιδηροδρομικό σταθμό, το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο για τους χριστιανούς της πόλης. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Χρ. Αποστολίδου, οι συλληφθέντες «…Πεινούσαν, διψούσαν, έκλαιγαν, φώναζαν τα μικρά παιδιά. Κανείς δεν μπορούσε να πλησιάσει για να τους βοηθήσει. Εκείνη τη νύχτα οι μεγαλύτεροι, οι γονείς μας δεν κοιμήθηκαν. Άκουγαν τα αυτοκίνητα που περνούσαν, την κίνηση που υπήρχε, τα ουρλιαχτά, τις φωνές, τις τσιρίδες που ακούγονταν σε αρκετή απόσταση από το Σταθμό, αλλά δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι συνέβαινε. Τα έμαθαν και μας τα είπαν την άλλη μέρα. Λυπηθήκαμε για τη Ζουμπουλίκα, το Βαλεντίνο, τραγικές φιγούρες που τους είχαμε γνωρίσει και συνηθίσαμε να τους βλέπουμε κάθε μέρα, επειδή περνούσαν για το Σταθμό, ψάχνοντας να αγοράσουν κάτι φαγώσιμο…». Βλ. Χρυσοθέα Αποστολίδου, «Ο συνοικισμός του σταθμού», Ο ΧΡΟΝΟΣ, φ. 11612, Κομοτηνή 20-1-2007

Στην Κομοτηνή υπήρχε εβραϊκή κοινότητα περίπου από το 1500, μέχρι και το 1943, όταν Εξοντώθηκε λόγω των ναζιστικών διώξεων στην περίοδο της Κατοχής. Η κοινότητα αποτελούνταν από Σεφαραδίτες Εβραίους, δηλαδή Εβραίους που κατάγονταν από την Ιβηρική Χερσόνησο που εκδιώχτηκαν από την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα. Οι εβραίοι αυτοί εγκαταστάθηκαν μέσα στο χώρο του βυζαντινού φρουρίου, σε μια δική τους συνοικία που λεγόταν εβραγιά, και μέσα σε αυτή τη συνοικία ανέπτυξαν το δικό τους τοπικό ισπανοεβραϊκό πολιτισμό Εκεί βρισκόταν η συναγωγή, που ήταν το κέντρο της εβραϊκής ζωής, και ήταν μια παραδοσιακή εβραϊκή κοινότητα, που ασχολούνταν με το εμπόριο, το μικρεμπόριο, με τραπεζικές εργασίες. Παρόλα αυτά είχε μια ιδιαιτερότητα, αφού στην Κομοτηνή υπήρχαν εβραίοι αγρότες και κτηματίες, κάτι που δεν συναντάται σε καμία άλλη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Η μεγάλη αλλαγή στην κοινότητα έγινε στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν εγκαταστάθηκαν στην Κομοτηνή Εβραίοι από τη Θεσσαλονίκη και την Αδριανούπολη, οι οποίο έφεραν μαζί τους ένα πιο εξελιγμένο πολιτισμό, αφού η ενασχόληση τους με το μεγάλο εμπόριο, το εισαγωγικό και το εξαγωγικό, καπνών, σιτηρών, καθώς και με μεγαλύτερες τραπεζικές εργασίες έφερε ένα καινούριο αέρα και πνεύμα στην κοινότητα. Tο Μάρτιο του ‘43 η κοινότητα εκτοπίστηκε, με όλα της τα μέλη που είχαν ελληνική υπηκοότητα, που ήταν η συντριπτική πλειοψηφία, στην Τρεμπλίνκα της Πολωνίας όπου εξοντώθηκαν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα στο τέλος του πολέμου να μην υπάρχει εβραϊκή κοινότητα στην Κομοτηνή.

Αποσπάσματα ομιλίας από τον εκπαιδευτικό και ιστορικό κ. Βασίλη Ριτζαλέο. (το απόσπασμα βρίσκεται και εδώ)

 

Το βράδυ της 3ης Μαρτίου του 1943, μεταξύ 4 και 7:30 το πρωί, οι Εβραίοι της Κομοτηνής μεταφέρθηκαν διά της βίας στην καπναποθήκη πίσω από το ταχυδρομείο, και μετά από δύο ημέρες από το σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης ξεκίνησε το ταξίδι προς την Πολωνία, όπου εξοντώθηκαν.

O Ζοζέφ Λεβή, ήταν Ελληνοεβραίος φαρμακοποιός της Κομοτηνής. Ο Ζοζέφ, η γυναίκα του Φορτουνέ (νοικοκυρά) και τα παιδιά τους Αρμάνδο (μαθητής Γυμνασίου) και Μαίρη (νήπιο) συνελήφθησαν κυριολεκτικά στον ύπνο τους στις 4 το πρωί της 4ης Μαρτίου 1943 στο σπίτι τους στην παλιά οδό Ξάνθης-Κομοτηνής, εκτοπίστηκαν και εξοντώθηκαν στην Τρεμπλίνκα της Πολωνίας στο τέλος του ίδιου μήνα του 1943.

Αυτή είναι η ιστορία της οικογένειας Λεβή και οι φωτογραφίες τους με το κίτρινο άστρο είναι μοναδικό ντοκουμέντο της τύχης των 864 Εβραίων, που εκτοπίστηκαν από την Κομοτηνή..

Η ΕΞΟΝΤΩΣΗ 4.250 ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

Στην περιοχή που ήταν η βουλγάρικη ζώνη κατοχής, από τον Στρυμόνα μέχρι και το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, στα αστικά κέντρα υπήρχαν εβραϊκές κοινότητες. Ενδεικτικά η περίπτωση της Κομοτηνής, των Σερρών, της Δράμας, της Καβάλας όπου στον μεσοπόλεμο υπήρχαν 2.500 Εβραίοι. Συνολικά εκτοπίστηκαν και εξοντώθηκαν περίπου 4.250 Έλληνες Εβραίοι από όλη αυτή την περιοχή. Από την πόλη της Κομοτηνής εκτοπίστηκαν και εξοντώθηκαν 864 άνθρωποι, πάνω από 200 οικογένειες».

Με το αστέρι του Δαυίβ, το γνωστό σημάδι διακρίσεως των Εβραίων, αναρτημένο πάνω τους, άρχισε η εξόντωση των Εβραίων της Αν. Μακεδονίας και Θράκης, με τον Βασίλη Ριτζαλέο να κάνει γνωστό πως «από την έναρξη της βουλγαρικής κατοχής άρχισαν να εφαρμόζονται νόμοι, διαταγές και αποφάσεις της βουλγαρικής κυβέρνησης εις βάρος των Εβραίων. Αυτές είχαν σαν στόχο πρώτα να τους εξουθενώσουν οικονομικά, μετά κοινωνικά και στην συνέχεια να στρέψουν εναντίον τους κυρίως τους Βούλγαρους έποικους που είχαν έρθει κατά χιλιάδες σε αυτή την περιοχή, έτσι ώστε να δικαιώσουν και να δικαιολογήσουν τον εκτοπισμό των Εβραίων από την περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης».

Η ΑΠΟΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΚΑΠΝΕΡΓΑΤΩΝ

Ο διωγμός των Εβραίων της Αν. Μακεδονίας και Θράκης έγινε ανήμερα της εθνικής γιορτής της Βουλγαρίας δηλαδή στις 3 Μαρτίου. Τότε, όπως λέει ο κ. Ριτζαλέος, «ξεκίνησε η επιχείρηση εκδίωξης των Εβραίων. Με αυτόν τον τρόπο ήθελαν οι ναζί και το φασιστικό καθεστώς της Βουλγαρίας στην Σόφια να δώσει ένα μήνυμα ότι έρχονται να εκδιώξουν τους εχθρούς του έθνους». Σύμφωνα με τον ίδιο το αστέρι του Δαυίβ ήταν μόνο ένα από τα μέτρα που εφαρμόστηκαν, «θα μπορούσα να σας αναφέρω πάρα πολλούς επαγγελματικούς κλάδους, από όπου διώχθηκαν οι Εβραίοι. Για παράδειγμα οι καπνεργάτες απολύθηκαν όλοι μέχρι τον Δεκέμβριο του 1941 και αυτό ήταν ένα πολύ μεγάλο πλήγμα για τους Εβραίους. Υπάρχει η εντύπωση ότι ήταν επιχειρηματική η δραστηριότητά τους, αλλά δεν ήταν ακριβώς έτσι τα πράγματα. Υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων που ήταν εξαρτημένοι από την καπνεργασία στις αποθήκες. Επομένως ο αποκλεισμός από αυτά τα επαγγέλματα δημιουργούσε οικονομική ασφυξία σε μια περίοδο που οι Βούλγαροι είχαν φροντίσει να εξουθενώσουν οικονομικά και τις κοινότητες και δεν μπορούσαν να βοηθήσουν τους φτωχότερους Εβραίους. Απέκλεισαν από πάρα πολλά επαγγέλματα τους Εβραίους που ήταν ελεύθεροι επαγγελματίες, έμποροι. Επέβαλαν έναν συνέταιρο Βούλγαρο, όπως έκαναν σε όλα τα καταστήματα της πόλης όπου υπήρχαν Έλληνες επαγγελματίες. Επίσης επέβαλαν ένα διακριτό σήμα μπροστά στις τζαμαρίες και στις εξώπορτες, τόσο των εβραϊκών σπιτιών όσο και των καταστημάτων, δηλωνόταν η εβραϊκή ταυτότητα του ιδιοκτήτη και του ενοικιαστή. Το αστέρι ήταν αυτό που ξεχώρισε, μπορούσε ο καθένας μέσα στην πόλη της Κομοτηνής να καταλάβει ότι ένας Εβραίος ή κάποια Εβραία που ήταν πάνω από 10 ετών κυκλοφορούσε στον δρόμο της πόλης με ένα διακριτό σήμα».

Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

Η Εβραϊκή συναγωγή της Κομοτηνής διατηρείτο μέχρι το 1994, όταν πάρθηκε η απόφαση να κατεδαφιστεί . Το κτήριο της συναγωγής είχε μοναδική αρχιτεκτονική στο χώρο των Βαλκανίων. Είχε κεντρικό τρούλο όπου από κάτω βρισκόταν τοποθετημένο το Βήμα. Στο εσωτερικό περιείχε μια σειρά από κίονες οι οποίοι κυκλικά στήριζαν την οροφή. Το Ιερό “Εχάλ” βρισκόταν στο ανατολικό τοίχο.
πηγή: Κομοτηνή Παλιές φωτογραφίες (facebook)

Ρίζες ισπανικές έχει η Εβραϊκή κοινότητα της Κομοτηνής, όπως τουλάχιστον αποκαλύπτει η έρευνα του Βασίλη Ριτζαλέου. Σύμφωνα με τον ερευνητή «η εβραϊκή κοινότητα της Κομοτηνής ήταν ισπανοεβραίοι, από την περίοδο που οι Εβραίοι διώχθηκαν από την Ισπανία. Οι ισπανοεβραίοι εγκαταστάθηκαν επί οθωμανικής αυτοκρατορίας, κυρίως στην Θεσσαλονίκη και σε άλλα αστικά κέντρα και στην συνέχεια μοιράστηκαν σε όλη την έκταση της αυτοκρατορίας. Η Κομοτηνή βρισκόταν σε ένα εμπορικό δρόμο που συνέδεε την Θεσσαλονίκη με την Κωνσταντινούπολη, οπότε δημιουργήθηκε μια κοινότητα μέσα στο βυζαντινό φρούριο και εκεί παρέμεινε ο ιστορικός πυρήνας αυτής της κοινότητας, μέχρι και τον β’ παγκόσμιο πόλεμο, αφού εκεί βρίσκονταν και ο λατρευτικός τους χώρος, η συναγωγή. Ήταν μια κοινότητα 1.000 με 1.200 ανθρώπων από το 1900 μέχρι το 1930. Με την μεγάλη οικονομική κρίση, υπήρξε μετανάστευση, έφυγαν από την Κομοτηνή και εκτός Ελλάδος αναζητώντας καλύτερη τύχη σε διάφορες χώρες. Έτσι όταν ξέσπασε ο β’ παγκόσμιος πόλεμος η κοινότητα Εβραίων στην Κομοτηνή αριθμούσε περίπου 860 με 900 άτομα». Όσον αφορά την εξόντωσή της, αυτό που ξέρουμε, λέει ο κ. Ριτζαλέος, «είναι ότι όσοι είχαν ελληνική υπηκοότητα συνελήφθησαν το βράδυ της 3ης Μαρτίου του 1943, κυριολεκτικά οι άνθρωποι πιάστηκαν στον ύπνο τους και η χαρακτηριστική έκφραση της εποχής ήταν σήκωσαν ή πήραν τους Εβραίους, δεν έλεγαν συνέλαβαν. Ήταν κάτι το οποίο δεν το περίμενε κανείς, μια αιφνιδιαστική αστυνομική και στρατιωτική επιχείρηση που έγινε στην πόλη της Κομοτηνής από τον βουλγαρικό στρατό και την αστυνομία, άλλωστε δεν υπήρχαν ελληνικές αρχές τότε. Αποκλείστηκε η πόλη και οι γειτονιές που είχαν Εβραίους. Αυτή η μεγάλη τραγωδία εξελίχθηκε από τις 4 τα ξημερώματα μέχρι τις 7:30 το πρωί. Σήκωσαν κυριολεκτικά από το κρεβάτι τους ανθρώπους, τους μετέφεραν στην καπναποθήκη πίσω από το ταχυδρομείο της Κομοτηνής και μετά από δύο ημέρες από τον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης ξεκίνησε το ταξίδι προς την Πολωνία κάτω από άθλιες συνθήκες».

Ελάχιστα είναι όσα έχουν απομείνει σήμερα για να θυμίσουν την παρουσία της Εβραϊκής Κοινότητας στην Κομοτηνή. Η καπναποθήκη, ορισμένα καταστήματα που είχαν Εβραίους ιδιοκτήτες και ελάχιστα σπίτια. Όσον αφορά στο σημείο που ήταν η συναγωγή, εκεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης προσπαθεί να το αναδείξει, μαζί με τον χώρο του Βυζαντινού Φρουρίου για να δείξει προς την κοινωνία της Κομοτηνής και προς τους επισκέπτες τους την πολυπολιτισμικότητα της πόλης ανά τους αιώνες.

Ακαδημαϊκοί από πανεπιστήμια της Γερμανίας, του Ισραήλ, της Βουλγαρίας και της Ελλάδας θα αναπτύξουν στην αυριανή ημερίδα στην Κομοτηνή ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με το ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

πηγή http://www.xronos.gr/reportaz/i-istoria-ton-864-evraion-poy-ektopistikan-apo-tin-komotini

1 Comment on «Χρονικά Αντισημιτισμού #23» Σύντομο ιστορικό της Εβραϊκής κοινότητας Κομοτηνής

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: