our news

Walter Benjamin: Θεωρία της Κριτικής

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,779 other followers

Απόσπασμα γραμμένο το 1919 – 1920· αδημοσίευτο κατά την διάρκεια της ζωής του συγγραφέα

Η ενότητα της φιλοσοφίας – η συνοχή της – είναι, ως απάντηση, μιας υψηλότερης κατηγορίας από τον άπειρο αριθμό πεπερασμένων ερωτημάτων που μπορούν να τεθούν. Είναι ενός υψηλότερου είδους και μιας υψηλότερης κατηγορίας από εκείνο [το είδος] που η πεμπτουσία όλων αυτών των ερωτημάτων μπορεί να αξιώσει, επειδή η ενότητα της απάντησης δεν μπορεί να αποκτηθεί μέσω οποιασδήποτε διερώτησης. Η ενότητα της φιλοσοφίας ανήκει κατά συνέπεια σε μια υψηλότερη κατηγορία από ο,τι οποιοδήποτε φιλοσοφικό ερώτημα ή πρόβλημα μπορεί να αξιώσει.- Εάν υπήρχαν ερωτήματα τα οποία ζητούσαν παρ’ όλα αυτά κάποια ενοποιητική απάντηση, η σχέση τους με την φιλοσοφία θα ήταν θεμελιωδώς διαφορετική από εκείνη των φιλοσοφικών προβλημάτων γενικά. Στις απαντήσεις σε τέτοια προβλήματα, υπάρχει μια διαρκής τάση να διατυπωθούν και άλλα ερωτήματα – μια τάση που έχει οδηγήσει στην επιφανειακή κουβέντα που συμπεραίνει ότι η φιλοσοφία αποτελεί έναν σκοπό χωρίς τέλος. Η λαχτάρα για μια ενότητα που δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω ερωτημάτων στρέφεται, στην απογοήτευση της, στην εναλλακτική που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί  αντερώτηση. Η αντερώτηση αυτή επιδιώκει τότε την απολεσθείσα ενότητα της ερώτησης, ή αναζητεί κάποια υψηλότερη ερώτηση, η οποία ταυτόχρονα θα αποτελούσε αναζήτηση κάποιας ενοποιητικής απάντησης.- Εάν οι ερωτήσεις αυτές – ερωτήσεις που αναζητούν κάποια ενότητα – υπήρχαν πράγματι, οι απαντήσεις σε αυτές δεν θα επέτρεπαν ούτε την περαιτέρω διερώτηση ούτε την αντερώτηση.

Αλλά τέτοιες ερωτήσεις δεν υπάρχουν· η συνοχή της φιλοσοφίας ως τέτοια δεν μπορεί να ανακριθεί. Και στην πλασματική αυτή ερώτηση (η οποία μπορεί να συναχθεί μόνο από την απάντηση) θα μπορούσε προφανώς να υπάρχει μια μόνο απάντηση: η συνοχή της φιλοσοφίας καθαυτή. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κατασκευές που διατηρούν την βαθύτερη συγγένεια με την φιλοσοφία, ή μάλλον με την ιδανική μορφή του προβλήματος της, χωρίς να είναι αυτές που συγκροτούν την φιλοσοφία – παρά το γεγονός ότι δεν αποτελούν απάντηση στην υποθετική εκείνη ερώτηση, ή στην υπόθεση, ή έστω στην ερώτηση. Οι κατασκευές αυτές, οι οποίες είναι έτσι κυριολεκτικές, όχι πλασματικές, και δεν είναι ούτε ερωτήσεις ούτε απαντήσεις, είναι έργα τέχνης.

Τα έργα τέχνης δεν ανταγωνίζονται την φιλοσοφία ως τέτοια. Αυτό που κάνουν, ωστόσο, είναι να εισέρχονται στην προφανέστερη σχέση με αυτήν μέσω της συγγένειας τους με το ιδανικό του προβλήματος της. Το ιδανικό του φιλοσοφικού προβλήματος είναι μια ιδέα που μπορεί να χαρακτηριστεί ιδεώδης, επειδή δεν αναφέρεται στην εγγενή μορφή του προβλήματος αλλά στο υπερβατικό περιεχόμενο της λύσης του, αν και μόνο μέσω της έννοιας του προβλήματος και έτσι μέσω της έννοιας που κατέχει μια ενοποιητική απάντηση στο πρόβλημα.

Σύμφωνα λοιπόν με μια νομιμοφροσύνη που ίσως να βασίζεται στην ουσία του ιδανικού ως τέτοιου, το ιδανικό του φιλοσοφικού προβλήματος μπορεί να αναπαρασταθεί μόνο σε μια πολλαπλότητα (με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το ιδανικό του αυθεντικού περιεχομένου στην τέχνη μπορεί να βρεθεί στις Μούσες). Κατά συνέπεια, η ενότητα της φιλοσοφίας, μπορεί βάσει αρχής να εξερευνηθεί μόνο στον πλουραλισμό ή στην πολλαπλότητα των πλασματικών [η λέξη αυτή είχε διαγράφει στο πρωτότυπο] ερωτήσεων. Η πολλαπλότητα αυτή βρίσκεται εγκλεισμένη στην πολλαπλότητα των αληθινών έργων τέχνης, και η διάδοση της αποτελεί έργο της κριτικής. Αυτό που η κριτική βασικά επιδιώκει να αποδείξει σχετικά με κάποιο έργο τέχνης είναι η πλασματική πιθανότητα της διαμόρφωσης των περιεχομένων του ως φιλοσοφικό πρόβλημα, και αυτό που την αναγκάζει να φρενάρει – με δέος, τρόπον τινά, απέναντι στο έργο τέχνης καθαυτό, αλλά εξίσου με δέος για την φιλοσοφία – είναι η κυριολεκτική διατύπωση του προβλήματος. Γιατί η κριτική καταφθάνει στην διατύπωση της βασιζόμενη στην υπόθεση (η οποία δεν αποδεικνύεται ποτέ) ότι η διερεύνηση της φιλοσοφικής συνοχής ως τέτοιας είναι εφικτή. Με άλλα λόγια, η κριτική ισχυρίζεται ότι, εάν η συνοχή ήταν ενιαία, θα αποδεικνύονταν πως έχει διερευνηθεί κατά την διάρκεια της έρευνας του ενός ή του άλλου προβλήματος. Η κριτική καθιστά το ιδανικό του φιλοσοφικού προβλήματος εκφράσιμο στο έργο τέχνης, ή εισέρχεται σε κάποια από τις εκφράσεις του· εάν, ωστόσο, η κριτική εύχεται να μιλήσει για το έργο τέχνης καθαυτό, μπορεί μόνο να πει ότι το έργο τέχνης συμβολίζει το ιδεώδες. Η πολλαπλότητα των έργων τέχνης είναι αρμονική, όπως οι Ρομαντικοί αντιλήφθηκαν, και, όπως οι ίδιοι υποπτεύθηκαν, η αρμονία αυτή δεν προκύπτει από κάποια αόριστη αρχή ειδική της τέχνης και υπονοούμενη στην τέχνη αποκλειστικά. Αντίθετα, αναδύεται από το γεγονός ότι τα έργα τέχνης αποτελούν τρόπους με τους οποίους το ιδεώδες του φιλοσοφικού προβλήματος εκφράζει τον εαυτό του.

Όταν ισχυριζόμαστε λοιπόν ότι καθετί όμορφο σχετίζεται κάπως με το αληθινό και ότι η πλασματική θέση του στην φιλοσοφία είναι καθοριζόμενη, αυτό σημαίνει ότι η έκφραση του ιδεώδους του φιλοσοφικού προβλήματος μπορεί να ανακαλυφθεί σε κάθε έργο τέχνης. Και πρέπει να προσθέσουμε ότι μια τέτοια έκφραση μπορεί να αποδοθεί σε κάθε φιλοσοφικό πρόβλημα ως η αύρα του [Stahlenkreis], τρόπον τινά. Σε κάθε σημείο η θεωρητική προσέγγιση της υπό διερεύνηση ενότητας είναι διαθέσιμη, και το έργο τέχνης στο οποίο εμπεριέχεται σχετίζεται κατά συνέπεια με συγκεκριμένα αυθεντικά φιλοσοφικά προβλήματα, παρά το γεγονός ότι μπορεί να διακριθεί με ακρίβεια από αυτά.

Η αντιστοιχία σε αυτή την έκφραση του αληθινού καθώς και της ατομικής αλήθειας στο ατομικό έργο τέχνης αποτελεί μια ακόμη έκφραση του όμορφου στο αληθινό. Αυτή είναι η έκφραση της σαφούς, αρμονικής ολότητας του όμορφου στην ενότητα του αληθινού. Το Συμπόσιο του Πλάτωνα, στην κορύφωση του, ασχολείται με το θέμα αυτό. Το μήνυμα του είναι ότι το όμορφο επιτυγχάνει την πλασματική αυτή έκφραση μόνο στο εσωτερικό της αλήθειας στο σύνολο της.

Αυτό που απομένει να διερευνηθεί είναι το κοινό έδαφος των δυο αυτών σχέσεων μεταξύ της τέχνης και της φιλοσοφίας.

(Το αληθινό: ενότητα.

Το όμορφο: πολλαπλότητα συγκροτημένη σε ολότητα).

(Ίσως να υπάρχει μια πλασματική σχέση μεταξύ άλλων πεδίων, επίσης. Δεν μπορεί η ηθική να φανερωθεί κυριολεκτικά στην ελευθεριά;).

Σύγκριση: Φαντάσου ότι γνωρίζεις κάποιον νέο άνθρωπο που είναι όμορφος και ελκυστικός, αλλά φαίνεται ότι κρύβει κάποιο μυστικό. Θα ήταν αγενές και επιλήψιμο να προσπαθήσεις να ανακαλύψεις το μυστικό του και να το αποσπάσεις από αυτόν. Αλλά είναι αναμφίβολα θεμιτό να ρωτήσεις εάν έχει αδέλφια, ώστε να διαπιστώσεις εάν η φύση τους θα μπορούσε ίσως κάπως να εξηγήσει τον αινιγματικό χαρακτήρα του άγνωστου. Αυτός είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο ο αληθινός κριτικός διερευνά τα αδέρφια του έργου τέχνης. Και κάθε σπουδαίο έργο τέχνης έχει τα αδέρφια του (αδερφό ή αδερφή;) στο πεδίο της φιλοσοφίας.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η φιλοσοφία χρησιμοποιεί τις συμβολικές έννοιες για να έλξει την ηθική και την γλώσσα στο πεδίο της θεωρίας, με τον ίδιο τρόπο είναι εφικτό για την θεωρία (την λογική) να ενσωματωθεί στην ηθική και στην γλώσσα σε συμβολική μορφή. Διαπιστώνουμε τότε την ανάδυση της ηθικής και αισθητικής κριτικής.

Advertisements

1 Trackback / Pingback

  1. Walter Benjamin: Θεωρία της Κριτικής – diktuo.gr

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: