our news

Σημειώσεις για την Φεντερασιόν

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,875 other followers

Στα πλαίσια της ενασχόλησης μας με το εργατικό κίνημα τις πρώτες δεκαετίες του 20αι, δημοσιεύουμε ακόμα ένα άρθρο του Αβραάμ Μπεναρόγια με σημειώσεις για την Φεντερασιόν. Το κείμενο περιλαμβάνεται στην ελληνική έκδοση με τίτλο “Ελπίδες και πλάνες”. Περισσότερες δημοσιεύσεις στο Shades για την Federation μπορείτε να βρείτε και εδώ 

Του Αβραάμ Μπεναρόγια

Το εβραϊκό εργατικό κίνημα Θεσσαλονίκης, για το οποίο λίγα ή τίποτε είναι γνωστά στον ευρύτερο εβραϊκό κόσμο, παρουσιάστηκε στους αναγνώστες αυτού του εντύπου το 1945.(2) Η έρευνα του Joshua Starr, όσο το επέτρεψαν οι διαθέσιμες πηγές, για τον πολιτικό ρόλο της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδίας αποτελεί μια αξιόλογη μελέτη ενός κινήματος, στην ηγεσία του οποίου κατείχα μία σημαντική θέση. Περισσότερες λεπτομέρειες  θα μπορούσαν να βρεθούν στη σειρά των 35 άρθρων, τα οποία δημοσιεύτηκαν σε μια ελληνική εφημερίδα (Ταχυδρόμος, 4 Μαΐου -8 Απριλίου, 1931), και τα οποία καταπιάνονται με την ιστορία του σοσιαλισμού στην Ελλάδα από το 1908 έως το 1928. Στη διάρκεια της δεύτερης απ’ αυτές δεκαετίας, η Σοσιαλιστική Ομοσπονδία συνέχισε να υπάρχει πάνω σε νέα βάση, σαν τοπικό τμήμα του ελληνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, με το οποίο συνδέθηκα σαν ιδρυτής μέχρι τη διαγραφή μου το 1924 από την διευθύνουσα κομμουνιστική ομάδα.

 Στα άρθρα μου δεν επεχείρησα να αναλύσω τη θέση της Ομοσπονδίας στα πλαίσια της τοπικής εβραϊκής κοινότητας, ούτε να περιγράψω διάφορες έξω από την πολιτική δραστηριότητες, τις οποίες υποστήριξε αυτή η οργάνωση. Το συνεργατικό κίνημα, η κοινωνική μέριμνα και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, που συνδέονταν με την Ομοσπονδία, δεν έχουν λιγότερο ενδιαφέρον από το πολιτικό της ιστορικό. Όλα αυτά δημιουργούν μια ιστορία, η οποία πρέπει πλέον να ειπωθεί, και ελπίζω να το κάνω σε μια μελλοντική ευκαιρία. Εν τω μεταξύ, υπάρχουν αρκετά σημεία σε συμφωνία με το σχέδιο που έκανε ο Starr, στο οποίο προσφέρω μερικές παρατηρήσεις.

1) Στις αρχές του 1910 ο Αλμπέρτο Αρδίτι, ήταν ένας από τους αγωνιστές της Ομοσπονδίας και μεταξύ των πιο δημοφιλών της προσωπικοτήτων, αλλά δεν ήταν Πρόεδρος, γιατί δεν υπήρχε τέτοιος τίτλος. Ο Αρδίτι ήταν απόφοιτος του λυκείου που διατηρούσε η Alliance Israélite Universelle, και μαθητής του Joshef Nehama . Θεωρώ τη είσοδό του στην Ομοσπονδία (1910) από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικές μου γνωριμίες΄προσχώρησε μόνον ύστερα από επανειλημμένες συναντήσεις μαζί μου. Έχοντας τον πιο δραστήριο ρόλο στο συνεργατικό κίνημα, σαν αποτέλεσμα, ο Αρδίτι ήταν ο συνδετικός κρίκος για μια ομάδα διανοουμένων στους οποίους συμπεριλαμβανόταν ο Δαβίδ Ρεκανάτι (E. Rod), o οποίος προσχώρησε νωρίτερα΄ και ο Ζοζέφ Χαζάν, ο οποίος ήρθε την ίδια περίοδο. Αρχίζοντας σαν υπάλληλος σε μια εμπορική εταιρεία, ο Αρδίτι, έγινε γρήγορα ανεξάρτητος έμπορος, ένας από τους σημαντικότερους στην Θεσσαλονίκη, αλλά δεν εγκατέλειψε ποτέ τις φιλελεύθερες αντιλήψεις του. Βρήκε το θάνατο στο Άουσβιτς.

2) Ο Ζοζέφ Χαζάν, γρήγορα ύστερα από την προσχώρηση του, έγινε δεύτερος γραμματέας και με διαδέχτηκε σαν γενικό γραμματέα όταν ήμουν στην εξορία το 1911. Ο Χαζάν ήταν ένας από τους ιδρυτές της Ομοσπονδίας και το ηγετικό πνεύμα στο συνεργατικό κίνημα. Ο Χαζάν ήταν διαφωνών ο οποίος επιχείρησε να προωθήσει μια οργάνωση, πιο μετριοπαθή από τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδία και μετά αφιερώθηκε στο συνεργατικό σαν μια πρακτική εναλλακτική λύση. Κι αυτός πέθανε στο Άουσβιτς.

3)Στην περίοδο της συγκέντρωσης διαμαρτυρίας για την υπόθεση Φερέρ (1909)κεντρική μορφή δεν ήταν ο Χαζάν αλλά ο Αβραάμ Χαασόν, ραφτεργάτης γεννημένος στην Στρουμνίτσα (Μακεδονία). Ο Χαασόν είχε μικρή μόρφωση και βρισκόταν κάτω από την επιρροή των σοσιαλιστών πολιτικών εξορίστων από τη Βουλγαρία΄ απ’ αυτό και η αντίθεσή του  στην ομοσπονδιακή αρχή και στην συνεργασία με τους ελεύθερους τέκτονες. Και εγώ ήμουν αντίθετος σε μια κοινή συγκέντρωση με τους ελεύθερους τέκτονες αλλά για άλλους λόγους΄ επικαλέστηκα μια ξεχωριστή σοσιαλιστική συγκέντρωση με την προοπτική να προωθηθεί η επιρροή της Ομοσπονδίας. Κατάκοιτος από ασθένεια, όμως, υποχώρησα σ’ εκείνους που υποστήριζαν μια κοινή συγκέντρωση και εκ μέρους της Ομοσπονδίας μίλησε ο Αλμπέρτο Ντάσσα.  Ο Ντάσσα ήταν μέλος της ομάδας διανοουμένων, η οποία ίδρυσε τον Εργατικό Σύνδεσμο, πρόδρομο της Ομοσπονδίας΄ στη συνέχεια μετανάστευσε στη Γαλλία. Δια μέσου του Χαασόν, ο σεκταρισμός ορισμένων Βουλγάρων σοσιαλιστών επηρέασε μερικά μέλη της Ομοσπονδίας και προκάλεσε εκτενείς συζητήσεις.

4) Είναι αναγκαίο να διορθώσω μερικές παρανοήσεις σχετικά με τα πρώτα μου χρόνια. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη και μυήθηκα στο σοσιαλισμό στη Βουλγαρία, προσχωρώντας στην ομάδα των «στενών». Το 1907 όταν η ομάδα αυτή έσπασε σε «φιλελεύθερους» ( ή δημοκράτες) και συντηρητικούς (ή κεντρώους) έγινα ένας από τους φιλελεύθερους αγωνιστές. Πρέπει παρ’ όλα αυτά, ν’ αναγνωρίσω ότι διατήρησα μεγάλο σεβασμό για τους «συντηρητικούς » σοσιαλιστές ηγέτες της Βουλγαρίας , τους πρώτους μου δασκάλους. Την ίδια περίοδο, το ανεξάρτητο πνεύμα της δουλειάς μου στην Θεσσαλονίκη, ιδιαίτερα μεταξύ  των εβραίων εργατών, προκάλεσε οξεία αντιπάθεια μεταξύ των συντηρητικών σοσιαλιστών της Βουλγαρίας, τόσο όσο και μεταξύ των τοπικών συμπατριωτών τους και των Ελλήνων σοσιαλιστών της Κωνσταντινούπολης . Κάθε άλλο παρά« συντηρητικός» καθοδηγούμουν μόνο από την σοσιαλιστική μου συνείδηση και την κατανόηση των τοπικών συνθηκών. Οι «συντηρητικοί», όπως ο Γιανιός, οι οποίοι μετακινήθηκαν από την Τουρκική πρωτεύουσα στην Αθήνα το 1910, και ο Στέφανος Παπαδόπουλος, ο οποίος ήρθε στην πρώτη από την Βουλγαρία, δεν με συγχώρησαν ποτέ για την ανεξάρτητη συμπεριφορά μου, ούτε για την επιμονή μου ότι έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές διαφορές.

Η αποτελεσματικότητα της αρχής της ενσωμάτωσης στην Σοσιαλιστική Ομοσπονδία αναπτύχθηκε στην Σοσιαλιστική Συνδιάσκεψη της Ευρωπαϊκής Τουρκίας (1911), η οποία έγινε στη Θεσσαλονίκη. Ο Παπαδόπουλος, αν θυμάμαι καλά, αντιπροσώπευσε τους Έλληνες Εβραίους της Κωνσταντινούπολης, και η συζήτηση επιδοκίμασε έμμεσα την αναγνώριση τοπικών συνθηκών και εθνικών ομάδων σαν τη βάση της σοσιαλιστικής δραστηριότητας στην Τουρκία. Οι Σέρβοι, Τούρκοι και Εβραίοι αντιπρόσωποι υποστήριξαν αυτή την αρχή, η οποία ήταν επίσης αποδεκτή από τους γεννημένους στην Τουρκία Βούλγαρους, και οι Έλληνες δεν ήταν απόλυτα αντίθετοι.

Το 1907-1908 δίδασκα σ’ ένα εβραϊκό σχολείο. Ακολουθώντας την επανάσταση του 1908 έγινα τυπογράφος με την προοπτική να προετοιμάσω τον εαυτό μου για να υπηρετήσω σαν εργατικός Οργανωτής. Ήταν ο ίδιος λόγος που με ανάγκασε αργότερα να εγκαταλείψω τις νομικές σπουδές. Χρόνια μετά παρατήρησα την ομοιότητα μεταξύ της πορείας μου κι εκείνης των Ισαάκ Μπεν-Τσβί  και Δαβίδ Μπεν-Γκουριόν, οι οποίοι σπούδασαν επίσης νομικά στην Κωνσταντινούπολη  και ήταν προσκεκλημένοι ομιλητές στην Ομοσπονδία. Ύστερα από μερικά χρόνια σαν τυπογράφος ήμουν εργάτης στα καπνά για δυο χρόνια, έτσι, αποκτώντας την εμπειρία που χρειαζόμουν σαν πρώτος και τελευταίος  γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας (1909-11 και 1917 και μετέπειτα). Θεωρώ  τυχερό τον εαυτό μου που κέρδισε στη σοσιαλιστική υπόθεση μερικούς αξιόλογους συνεργάτες όπως οι Δαβίδ Χαγουέλ (πέθανε στο Άουσβιτς), Α. Ντάσσα, Δαβίδ Μεναχέ (δραπέτευσε από το Άουσβιτς), Δ. Ρεκανάτι, Α. Αρδίτι, Ζ. Χαζάν, Χαΐμ Χαγουέλ (μετανάστευσε στη Γαλλία), Ζακ Αμαρίλιο ( διαδέχτηκε τον Χαζάν σαν γραμματέας), Χαΐμ Μπενρουμπί (σήμερα στην Αθήνα) και άλλους. Στην σοσιαλιστική οργάνωση νεολαίας και σε άλλα τμήματα, συνεισέφεραν οι Σαμουήλ Σααδί Λέβυ, Σαμουήλ Γιονά, Σαμπετάυ Λέβυ, Σαμουέλ Αμόν, Μωυσή Μοντιάνο και άλλοι εργάτες, οι περισσότεροι των οποίων πέθαναν στο Άουσβιτς.

5) Ο δρόμος για την ίδρυση της Ομοσπονδίας δεν προετοιμάστηκε μόνον από την βουλγαρική σοσιαλιστική ομάδα αλλά από μια «Λέσχη Σοσιαλιστικών Σπουδών»την οποία οργάνωσα μέσα στους Εβραίους.  Η πρώτη και τελευταία εμφάνισή της έγινε μόλις πριν την αντεπανάσταση του Χαμίντ  και διαλύθηκε τη στιγμή που έφυγα σαν εθελοντής στο στρατό. Το 1909 ύστερα από την επιστροφή μου στην Θεσσαλονίκη, ίδρυσα τον Εργατικό Σύνδεσμο, ο οποίος αργότερα εξελίχτηκε στη Σοσιαλιστική Ομοσπονδία. Όπως αναφέρθηκε από τον Στέφανο Παπαδόπουλο, κατατάχτηκα στον στρατό του Μαχμούτ Σεβκέτ Πασά, όχι για πολιτικούς αλλά για καθαρά προσωπικούς λόγους, και έγινα για την απόφασή μου, αντικείμενο υπερβολικής κριτικής από Βούλγαρους και Έλληνες σοσιαλιστές, και το ίδιο από ένα Σέρβο. Οι κριτικές αυτές παρέβλεπαν την ανάγκη νομιμοποίησης της κατάστασής μου στην Τουρκία ώστε να παίξω το ρόλο για τον οποίο προετοίμασα τον εαυτό μου.  Επιπλέον, δεν υπήρχε, όπως είπα. σοσιαλιστική οργάνωση στην Ευρωπαϊκή  Τουρκία με την οποία να συνταχθώ και αναγκαστικά έπρεπε να οδηγηθώ από τα προσωπικά μου συναισθήματα και κριτήρια. Ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί οποιουδήποτε είδους σοσιαλιστική ή δημοκρατική δράση εάν παλινορθωνόταν η απόλυτη μοναρχία. Εξ’ άλλου, εάν υπήρχε ένα σοσιαλιστικό κόμμα της Ευρωπαϊκής Τουρκίας, κάθε δημοκράτης θα έπρεπε να υποστηρίξει τους Νεότουρκους εναντίον των ανακλήσεων του συντάγματος από τον Σουλτάνο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι ήμουν θύμα οποιασδήποτε αυταπάτης σ’ ό,τι αφορά το καθεστώς των Νεοτούρκων.

 

Μετάφραση από τα αγγλικά: Θεόδ. Μπενάκης

σημειώσεις: 1 Υπογραφή Α. Benaroya, A note on « The Socialist Federation of Salonici »,

«Jewish Social Studies »,αρ. 1, 1949, σελ, 69-72.

2 J. Starr. The Socialist Federation of Salonici, στο Jewish Social Studies, vol. VII, 1945, pp. 323- 36

 

ΕΛΠΙΔΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΝΕΣ

ΑΒΡΑΑΜ ΜΠΕΝΑΡΟΓΙΑ

Εκδόσεις ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: