τελευταία νέα σε τίτλους

Φλώρα Τριστάν: ριζοσπάστρια του σοσιαλισμού, του φεμινισμού και του πρώτου διεθνισμού

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,693 other followers

*Το κείμενο αποτελεί μεταφραστική απόπειρα του πρωτότυπου άρθρου «Flora Tristan: Radical Socialist, Feminist, and First Internationalist», του Kevin Duong, επίκουρου καθηγητή πολιτικών επιστημών στο Bard College, δημοσιευμένο από τις 17/06/2019 στο Age of Revolutions. To link για το πρωτότυπο άρθρο βρίσκεται στο τέλος του κειμένου* Την μετάφραση έκαναν ο Γιώργος και ο Σταμάτης. Όποια υπογράμμιση με έντονα γράμματα είναι δική μας.

Το καλοκαίρι του 1843, η γαλλικής καταγωγής, ακτιβίστρια και φεμινίστρια Flora Tristan εξέδωσε ένα μικρής έκτασης βιβλίο με τίτλο: Η ένωση των εργαζόμενων (L’ Union ouvrière). Προοδευτικοί εκδότες σχολίασαν το κείμενο, του οποίου τα επιχειρήματα σχολίασαν θετικά αλλά προέβλεψαν πως δεν θα αποκτήσει κοινωνική αναγνώριση, πρόβλεψη στην οποία έπεσαν έξω. Τα έξοδα της έκδοσης του βιβλίου πληρώθηκαν από την ίδια και με την οικονομική ενίσχυση από ζωγράφους, ποιητές, τεχνίτες, μάστορες κτλ. Το βιβλίο μάλιστα, επανεκδόθηκε μέσα στα επόμενα χρόνια αρκετές φορές από την συνδρομή κιόλας, των ίδιων των εργατών.

Τα επιχειρήματα αυτού του κειμένου ήταν απλά και τολμηρά: οι συνθήκες εργασίας των γυναικών και των ανδρών μοιάζουν με δουλεία. Έχει πλέον φτάσει η ώρα να δημιουργηθεί μια παγκόσμια ένωση εργατών/εργατριών: «Στο όνομα μιας παγκόσμιας ενότητας, δεν θα πρέπει να υπάρξουν εθνικές ή έμφυλες διακρίσεις εργατών/εργατριών σε όποιο έθνος και αν ανήκουν» [1]. Ενώνοντας τις ατομικές δυνάμεις τους, εργάτες και εργάτριες, θα μπορούσαν να συγκροτήσουν μια δύναμη την οποία κανείς δεν θα μπορούσε να διασπάσει: η έκφραση της διεθνής ενότητας γίνεται μέσο της «καθολικής ένωσης των εργατών και εργατριών» [2]. Οι εργάτες/τριες, συγκροτώντας αυτή την δύναμη, θα μπορούσαν να βελτιώσουν την κοινωνική τους κατάσταση και ίσως ακόμη και να απελευθερωθούν από την αιώνια οικονομική τους υποδούλωση. Στο ίσως πιο οξύ σημείο του κειμένου της, η Tristan ισχυρίζεται ότι οι εργάτες θα μπορούσαν να κτίσουν τα δικά τους παλάτια με τον συλλογικό πλούτο που θα κατείχαν. Αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν πολυτελή κτήρια για συνταξιοδοτημένα άτομα αλλά και κοινόχρηστους χώρους. Εκεί θα μπορούσε η εργατική τάξη να παρακολουθεί μαθήματα, να οργανώνεται, αλλά ακόμα και να περνάει τα τελευταία χρόνια της ζωής της. Ήταν απαράδεκτο οι άνθρωποι της εργατικής τάξης να αφήνουν τον κόσμο ως ανώνυμα γρανάζια της καπιταλιστικής μηχανής σαν ένα κομμάτι αξίας χρήσης που αχρηστεύτηκε, γι’ αυτό και εκεί θα μπορούσαν να του αποδίδονται οι ανάλογες τιμές.

Με το βιβλίο της, η Tristan κατάφερε να εισέλθει στην ευρωπαϊκή ιστορία της Πολιτικής Θεωρίας ως η πρώτη εργατίστρια – διεθνίστρια [3]. Τα επιχειρήματά της διέλυσαν τις αστικές αφηγήσεις που ήταν κυρίαρχες στην πολιτική θεωρία της αριστεράς. Για παράδειγμα, οι ελίτ βιοτέχνες εκείνη την εποχή, φαντάζονταν ότι βασική μονάδα σύνδεσης των εργαζομένων θα μπορούσε να αποτελέσει το παραδοσιακό συνεργείο, οι συντεχνίες ακόμα και μερικές φορές οι τοπικές εκκλησίες. Από την άλλη, οι ουτοπιστές σοσιαλιστές – αυτό το σύμπλεγμα ετερόδοξων κινήσεων και απόψεων που έγινε γνωστό υπερασπιζόμενο τον ελεύθερο έρωτα και την βιομηχανική πρόοδο, είχαν ως βασική θέση τους την δημιουργία μικρών κοινοτήτων. Όταν κάποιοι από αυτούς προσπάθησαν να προσεγγίσουν τον διεθνισμό, για παράδειγμα οι Σαιν-Σιμωνιστές, κατέληξαν σε προτάσεις που υποστήριζαν τον εκσυγχρονισμό των υπανάπτυκτων χωρών, όπως της Βόρειας Αφρικής, της Μέσης ανατολής, αλλά και την προώθηση διάφορων βιομηχανικών έργων, σαν αυτό της διώρυγας του Σουέζ [4].

Το βιβλίο της Tristan, υποστήριξε ότι τέτοιου είδους φιλοσυστημικές τοποθετήσεις θα διασπούσαν την εργατική τάξη και αντίτεινε την ενοποίηση των ανδρών και γυναικών σε όλα τα σημεία του κόσμου, σε μια ένωση εργαζομένων, με σκοπό την δημιουργία μιας νεας προοπτικής στην ιστορία.

Οι εμπειρίες της Tristan ήταν που την οδήγησαν να κατανοήσει τις σχέσεις και τα συμφέροντα των εργαζομένων ανδρών και γυναικών ως αλληλένδετα. Γεννημένη το 1803 από Γαλλίδα μητέρα και ισπανόφωνο πατέρα από το Περού, μεγάλωσε λίγο έξω από το Παρίσι, σε ένα σπίτι που το επισκεπτόταν συχνά ο νεαρός, τότε, Simon Bolivar, στενός φίλος του πατέρα της. Στην ηλικία των 17 ετών παντρεύτηκε τον ζωγράφο – χαράκτη André Chazal, ο οποίος την κακοποιούσε. Πολλές φορές προσπάθησε να πάρει διαζύγιο και να διατηρήσει την επιμέλεια των παιδιών της, αλλά απέτυχε. Το 1833, το ταξίδι της στο Περού, παρόλο που απέτυχε το σκοπό του, ο οποίος ήταν η απόκτηση κληρονομιάς από τον θείο της, συντέλεσε στην ριζοσπαστικοποίηση της χάρη στην επαφή που απέκτησε συναναστρεφόμενη με διάφορες γυναίκες ανά την υφήλιο που αντιμετώπιζαν παρόμοια συζυγική κατάσταση. Όπως είπε, παραπονούμενη στον ξάδελφό της πως «Στην Ευρώπη οι γυναίκες είναι σκλάβοι των ανδρών, όπως ακριβώς και εδώ» [5]. Όταν επέστρεψε στην Γαλλία πυροβολήθηκε από τον άνδρα της, αλλά επέζησε και έτσι κατάφερε να πάρει το διαζύγιο. Κακόφημη πια (λόγω του διαζυγίου της) στα τέλη της δεκαετίας του 1830, άρχισε να συναναστρέφεται με τους κορυφαίους προοδευτικούς διανοούμενους του ουτοπικού σοσιαλισμού, όπως είναι οι Charles Fourier, Victor Considerant, Robert Owen, και George Sand.

Η ζωή της, με άλλα λόγια, ήταν μια εκτεταμένη αναζήτηση της ανεξαρτησίας: από τον σύζυγό της, από τη φτώχεια, από τις συμβατικές ιδέες για τη γυναικεία και κοινωνική οργάνωση. Αυτή η δια βίου επιδίωξη της ανεξαρτησίας είναι αυτό που της επέτρεψε να φτάσει σε ένα βαθύ φιλοσοφικό έδαφος. Ήταν πρωτοπόρα σε ό,τι αφορούσε την σοσιαλιστική σκέψη, επειδή λειτούργησε με μια ευρεία κατανόηση του τι θεωρούνταν εργασία και την εργατική τάξη: «Εργαζόμενο άνδρα ή γυναίκα, εννοούμε οποιοδήποτε άτομο εργάζεται με τα χέρια του με οποιονδήποτε τρόπο. Έτσι, οι εργαζόμενοι, οι αχθοφόροι, οι αγγελιοφόροι, οι εργάτες και όλοι οι λεγόμενοι περίεργοι εργάτες θα θεωρούνται εργαζόμενοι» [6]. Ο ορισμός αυτός οδήγησε πέρα ​​από τις περιοριστικές αντιλήψεις της “εργατικής τάξης” που περιλάμβανε μόνο όσους εργαζόταν, ήταν «εξειδικευμένοι» ή ήταν γενικά άνδρες εργαζόμενοι. Πρωτοπόρησε ακόμη και στον φεμινισμό, επειδή ήταν σε θέση να δείξει ότι η εργατική τάξη στο σύνολό της ήταν αποδυναμωμένη από τον πατριαρχικό καταμερισμό της εργασίας. Αυτός ο καταμερισμός της εργασίας χωρίζει τους άνδρες και τις γυναίκες σε ξεχωριστές σφαίρες, όπως το σπίτι και το χώρο εργασίας. Ως αποτέλεσμα, ο καταμερισμός της εργασίας όχι μόνο δικαιολόγησε την υποταγή των γυναικών στους άνδρες μέσα στην οικογένεια, αλλά κατάφερε να διαιρεθεί η εργατική τάξη από τον εαυτό της, ληστεύοντας την τελευταία από τη συλλογική δύναμή της. Ως εκ τούτου, προέκυψαν και οι κατευθυντήριες οδοί από την Tristan για την ίδρυση μιας σειράς τοπικών συνδικάτων που σχημάτισαν συλλογικά ένα ανώτερο ενιαίο σώμα και όχι μια συνομοσπονδία ξεχωριστών σωμάτων. Η ενότητα ήταν καίριας σημασίας, διότι εξέφραζε το γεγονός ότι όλοι οι εργαζόμενοι -άνδρες και γυναίκες – μοιράζονταν κοινό συμφέρον και συνδεόταν με τη μοίρα. Κανείς τους δεν μπορούσε να κερδίσει την ανεξαρτησία του χωρίς το άλλο.

Βεβαίως, η Tristan δεν ήταν μόνη της στην διαδικασία δημιουργίας νέων εικόνων του διεθνισμού στο κλίμα του ουτοπικού σοσιαλισμού. Ανήκε σε ένα διαφορετικό τοπίο ριζοσπαστικών σοσιαλιστών γυναικών (“femmes prolétaires”) που αγωνίστηκαν μέσα στα προοδευτικά ρεύματα της εποχής για να ριζοσπαστικοποιήσουν τις φεμινιστικές δυνατότητες. Το τοπίο αυτό περιλάμβανε γυναίκες όπως η Claire Bazard, η πρώτη γυναίκα μέλος του Saint-Simonian “Tribune”. Η Désirée Véret, οπαδός του Enfantin, του Fourier και του Owen που θα συνέχιζαν να βοηθήσουν στην ίδρυση της πρώτης Διεθνούς. Η Suzanne Volquin, η οποία με την Véret και τη Marie-Reine Guindorf βοήθησαν να βρεθεί το La Femme libre, το πρώτο προλεταριακό φεμινιστικό περιοδικό στη Γαλλία. Η Jeanne Deroin, μεταξύ των πρώτων ακτιβιστών που προτείνουν μια ομοσπονδία συνδικάτων και η Clair Demar, μια ισχυρή εσωτερική κριτικός του Σαιν-Σιμονισμού και υπερασπίστρια της ελεύθερης αγάπης. Αυτές οι γυναίκες φεμινίστριες έλαβαν σοβαρά – πιο σοβαρά από ότι πολλοί από τους άνδρες ομολόγους τους -τη πρόταση του Fourier ότι «η κοινωνική πρόοδος και οι αλλαγές της ιστορικής περιόδου οφείλονται στην πρόοδο των γυναικών προς την ελευθερία», επειδή «η επέκταση των προνομίων των γυναικών είναι η βασική αρχή κάθε κοινωνικής προόδου”[7].

Ωστόσο, η Τριστάν ξεχωρίζει ως εξαιρετική διεθνίστρια της γενιάς της, διότι, με πιο αυστηρούς τρόπους από οποιονδήποτε άλλο, έκανε τον διεθνισμό να είναι το κρίσιμο συστατικό στοιχείο για την επίλυση του κοινωνικού ζητήματος. Όπως και οι μετέπειτα σοσιαλιστές, επέμεινε ότι τα ζητήματα της υποτέλειας και της ελευθερίας, της εξάρτησης και της αυτονομίας, ήταν καλύτερα να εργαστούν σε διεθνές επίπεδο. Κατάλαβε ότι, όταν πρόκειται για απελευθέρωση, πρέπει να εστιάσουμε μακροσκοπικά κοιτώντας παγκόσμια και όχι να περιοριστούμε στην κοινότητα ή το φαλανστήριο. Έτσι, τα γραπτά της προσφέρουν μια φεμινιστική προέλευση για τις μεταγενέστερες μορφές διεθνοποίησης. Επίσης, το έργο της προσβλέπει στην Διεθνή Ένωσης Εργαζομένων του Μαρξ και υπάρχει η εικασία μεταξύ των βιογράφων της ότι ο Μαρξ μπορεί να άκουσε τη διάλεξή της στο Παρίσι στις αρχές της δεκαετίας του 1840 [8]. Επισημαίνουν επίσης μια εκπληκτική γενεαλογία για τη φεμινιστική-σοσιαλιστική σκέψη: παρά το γεγονός της έκρηξης των εσωτερικών διαφορών μέσα στον «επιστημονικό» σοσιαλισμό, η σοσιαλιστικός φεμινισμός είχε τις ρίζες του στην αποφασιστικά μη επιστημονική, «ουτοπική» φάση του σοσιαλισμού.

Τα ανταγωνιστικά όνειρα του διεθνισμού διαμορφώνουν την ιστορία της πολιτικής σκέψης μετά την Tristan. Ορισμένοι, όπως οι φιλελεύθεροι διεθνιστές του εικοστού αιώνα, θα διαμορφωθούν μέσω θεσμών όπως ο ΟΗΕ ή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου. Τα παραπάνω δεν ήταν παρά όνειρα ισορροπίας και τάξης, ανθρωπιστικής παρέμβασης και εξισορρόπησης των μεγάλων δυνάμεων και της ελεύθερης ροής κεφαλαίων. Άλλοι θα είναι έχουν ως όνειρο την χειραφέτηση και τη παγκόσμια αλληλεγγύη, τη καθολική απελευθέρωση από την καταπίεση. Οι Παναφρικανικοί στον εικοστό αιώνα θα ονειρευτούν έναν κόσμο αυτοπροσδιοριζόμενων λαών και μιας νέας διεθνούς οικονομικής τάξης που θα βασίζεται στην ανακατανομή κλεμμένων πλούτων από τις αυτοκρατορίες στις πρόσφατα απελευθερωμένες αποικίες [9].

Η Tristan, ωστόσο, μας υπενθυμίζει ότι η Εποχή των Επαναστάσεων δημιούργησε τα όνειρά της για διεθνισμό. Η ζωή της μας καλεί να κατοικήσουμε για μια στιγμή στην ιστορία της Αριστεράς, όταν οι τροχιές του σοσιαλισμού, του φεμινισμού και του ρεπουμπλικανισμού δεν είχαν ακόμη ξεπερασθεί. Πίστευε, ως κοινή λογική, ότι ο σοσιαλισμός και ο φεμινισμός μοιράστηκαν μια κοινή επιδίωξη της πολιτικής ελευθερίας ως συλλογική ανεξαρτησία. Με αυτόν τον τρόπο, διατύπωσε έναν ορίζοντα που εμείς, σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, αγωνιζόμαστε ακόμα για να προστατεύσουμε: ένα διεθνές κίνημα γυναικών και ανδρών που εργάζονται. https://ageofrevolutions.com/2019/06/17/flora-tristan-radical-socialist-feminist-and-first-internationalist/?fbclid=IwAR3JzlaE53VtOBMSLaySuaBccQsPJlJtVat5N3PIX_0PR63b2luue64SBfA

Σημειώσεις

  1. Flora Tristan, The Workers’ Union, trans. Beverly Livingston (Chicago, IL: University of Illinois Press, 2007 [1843]), 125
  2. Τristan, The Workers’ Union, 88.

  3. G. D. H. Cole, A History of Socialist Thought, Vol. 1: The Forerunners, 1789- 1850 (New York: St. Martin’s Press, 1953), 188.

  4. Osama Abi-Mershed, Apostles of Modernity Saint-Simonians and the Civilizing Mission in Algeria (Stanford, CA: Stanford University Press, 2010.)

  5. Tristan, The Workers’ Union, 106.

  6. Tristan, The Workers’ Union, 101.

  7. Charles Fourier, The Theory of the Four Movements, ed. Gareth Stedman Jones and Ian Patterson (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), 132.

  8. Maximilien Rubel, “Flora Tristan et Karl Marx,” La Nef 14 (1946).

  9. Adom Getachew, Worldmaking After Empire: The Rise and Fall of Self-Determination (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2019

 

About furdenkommunismus (58 Articles)
για τον κομμουνισμό

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: