τελευταία νέα σε τίτλους

Κορωνοϊός: Αποφάσεις χωρίς ασφαλή δεδομένα

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,698 other followers

Jeff Wall, After "Invisible Man" by Ralph Ellison, the Prologue (2000)

του Γιάννη-Παναγιώτη Βούλγαρη*

Με εκτενή αποσπάσματα από το κείμενο «A fiasco in the making? As the coronavirus pandemic takes hold, we are making decisions without reliable data» του Π.Α. Ιωαννίδη, καθηγητή Ιατρικής, Επιδημιολογίας και Πληθυσμιακής Υγείας, Βιοϊατρικής Επιστήμης Δεδομένων, και Στατιστικής στο Stanford University που δημοσιεύτηκε στο statnews.com στις 17/3/20.

Οι κυβερνητικές αποφάσεις για τον κορωνοϊό είναι ένα πρόσχημα για την κήρυξη κατάστασης εξαίρεσης ή κινήσεις προς την σωστή κατεύθυνση με επιστημονικό υπόβαθρο; Η πρώτη άποψη ανήκει στον Agamben, ενώ η δεύτερη είναι κοινωνικά και πολιτικά διάχυτη. Η άποψη του Agamben θα πρέπει να τοποθετηθεί από άποψη του επιπέδου ανάγνωσης της πολιτικής πραγματικότητας, στο επίπεδο των θεωριών συνωμοσίας. Δεν ανήκει , όμως, στο ίδιο επίπεδο με τις θεωρίες συνωμοσίας, όσον αφορά το περιεχόμενό της: Οι θεωρίες συνομωσίας είναι παράλογες, συνονθύλευμα ασυναρτησιών· η άποψη του Agamben είναι απλώς λανθασμένη. Και γιατί είναι λανθασμένη; Επειδή προϋποθέτει ότι όχι απλώς υπάρχει μια συγκεκριμένη επιστημονική άποψη περί του τί πρέπει να γίνει για την αντιμετώπιση του ιού, αλλά και ότι αυτή είναι συνυφασμένη εκ των προτέρων με την κυρίαρχα ασκούμενη πολιτική.

Το άρθρο του Π.Α. Ιωαννίδη, καθηγητή επιδημιολογίας στο Stanford University της Καλιφόρνια, με τίτλο «A fiasco in the making? As the coronavirus pandemic takes hold, we are making decisions without reliable data» (17/3/20, statnews.com) υποστηρίζει ότι η λεγόμενη «επιστημονική κοινότητα» κυριολεκτικά δεν έχει ιδέα για το ποια είναι η αναγκαία πολιτική αντιμετώπισης του ιού, δείχνοντας την αφερεγγυότητα των υπαρχόντων στοιχείων, και εξηγώντας γιατί οι ειδικοί δεν έχουν τα απαραίτητα δεδομένα. Δηλαδή, δείχνει εμμέσως γιατί οποιαδήποτε κυβερνητική πολιτική για την αντιμετώπιση του ιού αυτή την στιγμή, δεν έχει καμία επιστημονική νομιμοποίηση.

Αναφέρει: «Η πιο πολύτιμη πληροφορία […] θα ήταν να ξέρουμε τον τρέχοντα βαθμό διάδοσης [current prevalence] της μόλυνσης σε ένα τυχαίο δείγμα πληθυσμού και να επαναλαμβάνουμε αυτή τη διαδικασία ανά φυσιολογικά διαστήματα χρόνου για να εκτιμήσουμε την συχνότητα εμφάνισης νέων κρουσμάτων [incidence]. Δυστυχώς, αυτή είναι ακριβώς η πληροφορία που δεν έχουμε στα χέρια μας».

Η υπόθεση ότι υπάρχει κάποια και συνήθως μία, συγκεκριμένη επιστημονική άποψη πίσω από τις κυβερνητικές αποφάσεις για την αντιμετώπιση της επιδημίας, είναι προϋπόθεση και όλων των αντιπολιτευόμενων φωνών που δεν ταυτίζονται με την θέση του Agamben:

Η επιστημονική θέση υπάρχει, αλλά δεν «μεταφράζεται» ορθά από την κυβέρνηση· η ασκούμενη πολιτική θεωρείται υπερβολική, υποτονική ή αποκαλυπτική όσον αφορά την γενικότερη ανεπάρκεια της κυβερνητικής πολιτικής. Τί γίνεται όμως όταν δεν μπορεί να υπάρξει μια συγκεκριμένη επιστημονική άποψη περί του «τί πρέπει να γίνει» και, σύμφωνα με τον Ιωαννίδη, τα στοιχεία για την θνησιμότητα του ιού που παραθέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν έχουν καμία βάση;

Το λάθος έγκειται στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει να σκέφτεται κανείς πολιτικά, σαν να μπορεί να μπει για λίγο στην θέση του «κυβερνήτη». Αυτή η πολιτική ψευδαίσθηση, μας οδηγεί να απαντούμε σε λάθος ερώτημα. Το ερώτημα δεν είναι «Τί πρέπει να γίνει για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού;», αλλά «Τί πρέπει να κάνουμε, ο καθένας σε επίπεδο καθημερινότητας, σε μια συνθήκη που καθορίζεται απόλυτα από τα μέτρα κατά του κορωνοϊού;», με δεδομένο ότι μια κυβερνητική πολιτική διαχείρισης της κατάστασης θα υπάρξει ούτως ή άλλως, είτε έχει νόημα είτε όχι.

Αυτό το δεύτερο ερώτημα μας βγάζει από το αδιέξοδο της «τοποθέτησης» υπέρ ή κατά της ασκούμενης πολιτικής ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα, το οποίο είναι απλώς αδιάφορο. Το ζήτημα είναι αν είναι έστω επιστημονικά βάσιμη η ασκούμενη πολιτική ακόμη κι αν είναι λανθασμένη από κει και πέρα(1ο σκέλος) και αν υπάρχουν κριτήρια για να αποφανθούμε αν υφίσταται όντως σοβαρό επιδημιολογικό ζήτημα ή όχι (2ο σκέλος).

Η ασκούμενη πολιτική δεν είναι βάσιμη εκ των πραγμάτων, αφού δεν έχει ασφαλή δεδομένα, όπως θα δούμε και στην συνέχεια. Άρα, με ποια κριτήρια θα αποφανθούμε για το ζήτημα, αν όχι με τα επιστημονικά, τα οποία απουσιάζουν; Κάποια κριτήρια υπάρχουν, αλλά μόνο όταν τα αναζητούμε για την σωστή ερώτηση.

Ο Ιωαννίδης δείχνει στο κείμενο του γιατί οι «εύλογες εκτιμήσεις του ποσοστού θνησιμότητας γενικό αμερικανικό πληθυσμό κυμαίνονται μεταξύ 0.05% και 1%». Και συνεχίζει: «Αυτή η τεράστια διακύμανση επηρεάζει το πόσο σοβαρή είναι η επιδημία και τί θα έπρεπε να γίνει. Ένα ποσοστό θνησιμότητας σε κλίμακα γενικού πληθυσμού της τάξης του 0.05% είναι μικρότερο από αυτό της εποχιακής γρίπης».

Σε ένα μέσο σενάριο, το οποίο παραθέτει ο Ιωαννίδης, όπου το ποσοστό θνησιμότητας του πληθυσμού των ασθενών είναι της τάξης του 0.3% -εκτίμηση μέσης τιμής από τον Ιωαννίδη, με βάση την ανάλυση προβολής του πληθυσμού επιβατών τού πλοίου Diamond Princess στον γενικό πληθυσμό- και μολύνεται με τον ιό το 1% του αμερικανικού πληθυσμού (περίπου 3.3 εκατομμύρια άνθρωποι), τότε αυτό θα σήμαινε 10.000 θανάτους στην Αμερική. Λέει ο Ιωαννίδης: «Αυτός ο αριθμός φαντάζει τεράστιος, αλλά θα χανόταν μέσα στον θόρυβο των αναμενόμενων θανάτων από ασθένειες που προσιδιάζουν στην εποχιακή γρίπη» [σ.μ.: χρησιμοποιεί τον όρο influenza-like illness].

Σε μια τέτοια περίπτωση, «οι θάνατοι που αποδίδονται σε influenza-like illness δεν θα φαίνονταν ασυνήθιστοι για φέτος. Στη χειρότερη, θα λέγαμε σε χαλαρό τόνο ότι αυτή η εποχιακή γρίπη είναι ελαφρώς χειρότερη από τον μέσο όρο».

Και τί γίνεται στο χειρότερο σενάριο; «Στο πιο απαισιόδοξο σενάριο, το οποίο δεν ενστερνίζομαι, αν ο νέος κορωνοϊός μεταδοθεί στο 60% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 1% των νοσούντων πεθαίνει, αυτό μεταφράζεται σε περισσότερους από 40 εκατομμύρια νεκρούς παγκοσμίως, φθάνοντας την πανδημική γρίπη του 1918» [σ.μ.: Σε αριθμό θυμάτων επί του παγκόσμιου πληθυσμού, και όχι σε ποσοστό θνησιμότητας].

Όμως ο αναγνώστης σκέφτεται: Ακόμη κι αν το χειρότερο σενάριο δεν είναι το πιο πιθανό, γιατί να μην ετοιμαστούμε γι’ αυτό; Ο Ιωαννίδης δείχνει ότι, μακροπρόθεσμα, δεν γνωρίζουμε πώς θα επιδράσουν τα μέτρα περιορισμού κοινωνικών συναναστροφών, δηλαδή δεν γνωρίζουμε αν μπορούν να καλυτερεύσουν την κατάσταση, ή να την επιδεινώσουν μέσω ενδεχόμενης «ανατίναξης» του συστήματος υγείας και της συνακόλουθης αλματώδους αύξησης των θυμάτων από άλλες ασθένειες.

Και πάλι ο αναγνώστης σκέφτεται: «Γιατί να μην το ρισκάρουμε;». Να θέσουμε τα νοσοκομεία σε κατάσταση διάλυσης για χρονικό διάστημα μηνών αντί για ένα πολύ μικρότερο, χωρίς να ξέρουμε που θα τα οδηγήσει μια παρατεταμένη κρίση; Η σημαντική διαφορά που αναδεικνύει ο Ιωαννίδης είναι ότι η ζωή μετά από ένα μικρό διάστημα με τα νοσοκομεία σε κρίση είναι διαχειρίσιμη· η ζωή κατά την διάρκεια ενός παρατεταμένου διαστήματος κρίσης της δημόσιας υγείας, και κυρίως μετά από αυτό, δεν είναι απαραίτητα διαχειρίσιμη.

Το χειρότερο και ελάχιστα πιθανό σενάριο για την επιδημία το ξέρουμε, ενώ ακολουθώντας το άλλο πιθανό σενάριο με το οποίο θέλετε να ξετυλιχτεί το φιλμ του μέλλοντος, δεν υπάρχει προβλεπόμενο τέλος: ίσως να είναι χειρότερο. Αλλά ο μέσος αναγνώστης, μέσα σε λίγες παραγράφους έχει περάσει από την φαντασίωση του χημικού εργαστηρίου, που βγάζει τα επιστημονικά πορίσματα και καθορίζει την κυβερνητική πολιτική, στον ιππόδρομο της πολιτικής που όντως ασκείται αυτό το διάστημα: για να μην πουληθεί ένα χωράφι, οι κυβερνήσεις προτιμούν να τα βάλουν όλα υποθήκη και να τα παίξουν στο χρηματιστήριο.

Ο μέσος αναγνώστης ίσως αναζητήσει ακόμη μια δίοδο διαφυγής: «Αυτά που λέτε δεν τα κάνει καμία χώρα». Το πολιτικό κόστος των θυμάτων είναι ο λόγος που οι περισσότερες χώρες προβαίνουν σε περιοριστικά μέτρα, όχι κάποια νέα στοιχεία. Η κυβερνητική πολιτική είναι προϊόν στοιχηματισμού, επειδή δεν γνωρίζει κάτι παραπάνω. Γι’ αυτό δεν αφορά κανέναν το τί κάνουν κάποιες ή οι περισσότερες χώρες αυτή τη στιγμή.

Ο αριθμός των θυμάτων σοκάρει αυτόν αρνείται να σκεφτεί, δηλαδή σχεδόν όλους αυτήν την περίοδο: Με ποιον άλλο αριθμό νεκρών τον συγκρίνετε και σοκάρεστε; Οι νεκροί από την εποχιακή γρίπη, κάθε χρόνο, δεν μετρούν; Μετρούν, απλώς δεν καταμετρούνται δημοσίως. Γι’ αυτό δεν προκαλούν τρόμο.

Με λίγα λόγια, η ασκούμενη κυβερνητική πολιτική στις περισσότερες χώρες, παρότι δίνει την εντύπωση ότι η κάθε κυβέρνηση κάνει θυσίες, επειδή ο δρόμος που διαλέγει είναι πιο επώδυνος οικονομικά, η ίδια λύση είναι πιο συμφέρουσα για την ίδια, σε πολιτικό επίπεδο. Με αυτή την λύση δίνει την εντύπωση πως «έκανε ό,τι μπορούσε», και μετακυλά την ευθύνη. Το βασικό ζήτημα είναι, όμως, ότι αυτή η λύση που ακολουθείται τώρα περιέχει το μεγαλύτερο ρίσκο από όλες τις άλλες, μακροπρόθεσμα.

Η πρόσφατη επιστολή Κουρέτα, καθηγητής Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και προέδρου της Ελληνικής Εταιρείας Τοξικολογίας, μαζί με την στήριξη των διδασκόντων του ΕΚΠΑ είναι ενδεικτική για να πειστεί κανείς ακόμη περισσότερο, περί του γιατί δεν υπάρχουν τα απαραίτητα στοιχεία, ανεξάρτητα από την υποστήριξη ή μη των λύσεων που προτείνει ο Κουρέτας.

Ας επιστρέψουμε στο ζήτημα του καθεστώτος εξαίρεσης. Δεν μπορούν να αναχθούν όλα σε αυτό, με όποιον τρόπο κι αν οριστεί και σε όποιον βαθμό ισχύει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο κρατικός μηχανισμός και η όποια κυβέρνηση δεν θα χρησιμοποιήσει την κρίση ως ευκαιρία. Μπορεί να έχουμε, για να παράδειγμα, απαγόρευση απεργιών και συγκεντρώσεων σε κάποιους μήνες, μέχρι να επανέλθει η οικονομία στα «επιθυμητά επίπεδα ανάπτυξης», επειδή οι εργαζόμενοι θα έχουν «ξεκουραστεί» αυτή την περίοδο.

Προφανώς και η λύση των περιοριστικών μέτρων προσφέρει σταθερότητα σε οποιαδήποτε κυβέρνηση, και επικοινωνιακό άλλοθι ότι «έκανε κάτι», ακόμα κι όταν δεν ξέρει τι κάνει, και δεν θα μπορούσε να ξέρει. Όλα αυτά όμως δεν σημαίνουν ότι εξαρχής και συνολικά έχουμε να κάνουμε σχεδιασμό που προωθεί το όποιο καθεστώτος εξαίρεσης. Ούτε σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις είναι «θλιβεροί διαχειριστές» της κατάστασης, όπως υποστήριξε ο Jean-Luc Nancy. Είναι μη γνωρίζοντες διαχειριστές, η διαφορά είναι χαώδης.

Αυτό που θα μπορούσε να κάνει κανείς, σε κάθε περίπτωση, είναι να μην επιβαρύνει τα νοσοκομεία χωρίς λόγο, σε τομείς που πλήττονται, και να προωθήσει την κανονική επαναλειτουργία όλων οι ιατρικών δομών που δεν πλήττονται άμεσα από την υφιστάμενη συνθήκη (συναντήσεις με ψυχοθεραπευτές, ψυχιάτρους κλπ) και είναι απολύτως αναγκαίες για την διαβίωση, έως και για την επιβίωση κάποιων ανθρώπων. Δεν θα περιμένουν την επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία μετά από κάποιους μήνες κάποιοι «ασθενείς» των συγκεκριμένων ιατρικών δομών, και πολύ καλά θα κάνουν. Αν κάποιος δρα «παράλογα» ή «άλογα» στο συγκεκριμένο ζήτημα, είναι η όποια κυβέρνηση.

Αφού δεν υπάρχει η δυνατότητα ουσιώδους συλλογικής διεκδίκησης αυτό το διάστημα, μπορεί ο καθένας να εναντιώνεται στους επιβαλλόμενους περιορισμούς μόνο για σοβαρά θέματα, για να αποφύγει και αναίτιες συλλήψεις. Με το να κάνει κανείς πορεία «ενάντια στο καθεστώς εξαίρεσης» ιδίως σήμερα, αύριο, αυτές τις μέρες, δεν κάνει κάτι πολιτικό, νομίζει ότι βλέπει πιο μακριά, αλλά δεν ξέρει που πατάει, σε τι βασίζεται. Αν επιβληθεί πιο ισχυρή απαγόρευση και για μεγάλο διάστημα, με «αναπτυξιακές ενέσεις» και σφοδρή επίθεση στα εργασιακά δικαιώματα που δεν δικαιολογείται σε καμία περίπτωση, το ξανασυζητάμε.

Συμπέρασμα δεν θα βγάλει κανείς μας πάντως , είτε κοιτά τηλεόραση, είτε social media, είτε κάνει κάτι πιο ενδιαφέρον. Συμπέρασμα θα βγάλουν οι επιδημιολόγοι σε κάποιες εβδομάδες ή μήνες, όταν θα έχουν επαρκές δείγμα, δηλαδή, κατά πάσα πιθανότητα, εκ των υστέρων. Μέχρι τότε, διαλέγετε και παίρνετε: «Υγειένετε», «με τις υγείες σας», ή «στην υγεία μας».

* Ο Γιάννης-Παναγιώτης Βούλγαρης είναι φοιτητής στο Μαθηματικό Πάτρας

 

 

Βιβλιογραφία-Αρθρογραφία

1. John P.A. Ioannidis, A fiasco in the making? As the coronavirus pandemic takes hold, we are making decisions without reliable data, statnews.com, 17/3/20

2. Φόρουμ Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής, Λεξικό όρων Υγιεινής και Επιδημολογίας, εκδ. Κάλλιπος (2015). Χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα για τους ειδικούς όρους incidence, prevalence και case fatality ratio.

3. Giorgio Agamben, The state of exception provoked by an unmotivated emergency, positionswebsite.org [Το πρωτότυπο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα il manifesto στις 26/2/2020 και με τον τίτλο Linvenzione di unepidemia στο quodlibet.it την ίδια μέρα].

4. Jean-Luc Nancy, Eccezione virale, antinomie.it, 27/02/2020

5. Επιστολή Κουρέτα σε Μητσοτάκη, ethnos.gr, 17/3/20

6. Ανακοίνωση του Συλλόγου Διδασκόντων της Σχολής Θετικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, βλ. και το άρθρο: Κορονοϊός: Διδάσκοντες ΕΚΠΑ κατά Τσιόδρα: «Απαράδεκτες οι θέσεις του», ethnos.gr, 20/3/20

1 Comment on Κορωνοϊός: Αποφάσεις χωρίς ασφαλή δεδομένα

  1. Παίδες, εγώ πάλι νομίζω ότι ο Agamben έχει ξεφύγει εδώ και κάποιον καιρό. Είναι αυτό που λένε “το τζίνι έχει βγει από το μπουκάλι”…

    Like

2 Trackbacks / Pingbacks

  1. Κορωνοϊός: Αποφάσεις χωρίς ασφαλή δεδομένα | Ώρα Κοινής Ανησυχίας
  2. Κορωνοϊός: Αποφάσεις χωρίς ασφαλή δεδομένα – info newstime

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: