τελευταία νέα σε τίτλους

Presentation: Karl Marx, Σχέδιο ενός άρθρου για το βιβλίο του Friedrich List: Το Εθνικό Σύστημα Πολιτικής Οικονομίας”

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,698 other followers

Μάρτιος, 1845

MECW, Τόμος 4, σελ. 265, αρχικά δημοσιευθέν στην Ρωσική γλώσσα, στο περιοδικό Voprosy Istorii K.P.S.S. No. 12, 1971

(προτεινόμενο soundtrack για την μελέτη του κειμένου: https://www.youtube.com/watch?v=-aGEmhzQFr8&list=RDEMw3UkEDQ7SL5ntVeEd86GBA&start_radio=1)

Το κείμενο το οποίο έχουμε την τιμή να παρουσιάσουμε ( https://marxists.catbull.com/archive/marx/works/1845/03/list.htm), να μεταφράσουμε ένα απόσπασμά του, και να δημοσιεύσουμε, ανήκει στα καταχρηστικώς αποκαλούμενα “νεανικά” γραπτά του Marx. Αλλά, πριν δώσουμε κάποιες βασικές και κρίσιμες πληροφορίες, επιτρέψτε μας να αφηγηθούμε μία αληθινή ιστορία:

Πριν από κάποια χρόνια, κάποιοι λίγοι σύντροφοι και μία συντρόφισσα (με την συνεπικουρία συντρόφων από την Γερμανία), προερχόμενοι και ανήκοντες στον χώρο της Αυτονομίας, αποφασίσαμε να ασχοληθούμε, πιάνοντας το νήμα (αλλά πηγαίνοντας beyond ή behind), από την κριτική του Moishe Postone, των Anti-Deutche και του Adorno, με τις ρίζες της κριτικής του Marx στις “Γερμανικές συνθήκες” και στον φετιχιστικό αντικαπιταλισμό.

Σε ένα πιο φιλόδοξο πλαίσιο η επιδίωξή μας ίσως να ήταν η διαμόρφωση μιας διανοητικής γενεαλογίας. Μάλιστα, για καλή μας τύχη το εν λόγω εγχείρημα συνέπεσε χρονικά με την προβολή του κινηματογραφικού έργου “Le jeune Karl Marx” (Ο Νεαρός Καρλ Μαρξ). Με την συστηματική έννοια του όρου, προφανώς δεν τα καταφέραμε. Ωστόσο, καρπός του προβληματισμού, των συζητήσεων και των συναντήσεών μας, ήταν το κείμενο με τίτλο “Προκαταρκτικές σημειώσεις για την μελέτη του «Προλόγου» (1884) του Φρίντριχ Ένγκελς στη γερμανική έκδοση του έργου του Καρλ Μαρξ με τίτλο «Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας»” (https://theshadesmag.wordpress.com/2017/02/16/prokatarktikessimeioseisproudon/)

Το εγχείρημα διακόπηκε, μάλλον βίαια και κατασταλτικά, ενώ εδώ και πολλούς μήνες έχουμε χαθεί μεταξύ μας σε προσωπικό επίπεδο. Για να είμαστε, όμως, ειλικρινείς, πρέπει να πούμε ότι το μισό φταίξιμο είναι δικό μας, καθ’ όσον σε εκείνη την φάση, επιλέξαμε τους δρόμους των ατομικών περιπλανήσεων, από την αναγκαία (Γερμανικού τύπου) στοχοπροσήλωση την οποία απαιτούσε το εγχείρημα. Let it be.

Έχει, όμως, αξία να επιστρέφουμε με σκοπό κριτικής αντανάκλασης (reflektion) και κριτικής θεωρησιακής σκέψης (spekulation) στα παρελθόντα σφάλματά μας, όχι για να διδαχθούμε, αλλά για να εκπληρώνεται η προφητεία σύμφωνα με την οποία:
“Τι με κοιτάζεις Ρόζα μουδιασμένο?…από ήττα, σε ήττα, μέχρι την τελική νίκη”…

Επανερχόμενοι, όμως, λέμε:

Το κείμενο γράφηκε κατά την παραμονή του Marx στις Βρυξέλλες, ως αποτέλεσμα του ωστικού κύματος των στο Παρίσι συνταχθέντων Χειρογράφων του 1844, στα οποία ο Marx ολοκλήρωσε τις αδρές γραμμές της κριτικής σύλληψης της διαλεκτικής του Hegel, διαμόρφωσε κάποια πρώτα στοιχεία από τον ιστορικό υλισμό, και έτσι εισήλθε στην κριτική μελέτη της πολιτικής οικονομίας, και μετά στο Λονδίνο στην κριτική της.

Είναι, λοιπόν, εκείνη η φλογερή περίοδος κατά την οποία η Jenny, ο Marx, και η Helene “Lenchen” Demuth, έχουν πάρει ως διωχθέντες πολιτικοί πρόσφυγες τον δρόμο της περιπλάνησης στις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καχύποπτοι για τους κάθε είδους χαφιέδες που βρίσκονται στο κατόπι τους, με αγωνία υλικής επιβίωσης, αλλά γεμάτοι σεξουαλικό και αλκοολικό βιταλισμό, και γι’ αυτό ικανοί να αντιληφθούν τα υπόηχα σήματα της επαναστατικής καταιγίδας η οποία θα ξεσπάσει το 1848.

Κατά το ίδιο διάστημα ο Marx άρχισε να μελετά τα κείμενα του Σκωτικού Διαφωτισμού και της κλασικής Αγγλικής πολιτικής οικονομίας.
Συγχρόνως, όμως, ο Marx έχει ανοικτές διανοητικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις τόσο με το στρατόπεδο του Προυντόν, όσο και με τις (ημι-)φεουδαρχικού τύπου (μικρο-) αστικο-σοσιαλιστικες Γερμανικές τάσεις, δηλαδή με αυτό το οποίο περιγράφεται ως φετιχιστικός αντικαπιταλισμός και στην προπαγανδιστική του εκδοχή λαμβάνει την μορφή του δομικού αντισημιτισμού.

Πολλές φορές, η εν λόγω διαμάχη παρουσιάζεται από διάφορους καλοθελητές ως απόρροια της παραξενιάς και του δύστροπου και εριστικού χαρακτήρα του Marx. Τίποτα πιο ψευδές από αυτό. Δεν ήταν μόνο μια διαμάχη για τον πολιτικό προσανατολισμό του επαναστατικού ρεύματος, αλλά sine qua non για την ανάδειξη του κομμουνισμού ως πραγματικής κίνησης…

Μία από τις μεγαλύτερες ανεπάρκειες του ιστορικού κομμουνιστικού κινήματος και της αριστερής διανόησης στον 20ο αιώνα, σε χώρες με υστέρηση, ήταν ότι ουδέποτε αντελήφθησαν αυτό το κομβικό στοιχείο του έργου του Marx.

Ας δώσουμε, όμως, κάποια πραγματολογικά και διανοητικά δεδομένα και πληροφορίες για το context (συγκείμενο) του κειμένου:

Ο Georg Friedrich List (6 Αυγούστου 1789 – 30 Nοεμβρίου 1846) ήταν Γερμανο-Αμερικανός οικονομολόγος ο οποίος ανέπτυξε το “Εθνικό Σύστημα” πολιτικής οικονομίας. Θεωρείται προπάτορας της Γερμανικής Ιστορικής Σχολής Οικονομικών (στην οποία περιλαμβάνονται οι Gustav von Schmoller (1838–1917) και Max Weber (1864–1920) στην Γερμανία, και ο Joseph Schumpeter στην Αυστρία και τις Η.Π.Α.), και υποστήριξε το Zollverein (Γερμανική Τελωνειακή Ένωση, 1833-1888) από εθνικιστική σκοπιά. Συνηγόρησε υπέρ των δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα και υπέρ του ελεύθερου εμπορίου στα εγχώρια, επιχειρηματολογώντας ότι η τιμή του δασμού θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως μία επένδυση στην μελλοντική παραγωγικότητα του έθνους (κάτι μας θυμίζει). Από πολιτική σκοπιά υποστήριζε τον συνταγματικό φιλελευθερισμό. Ο Γάλλος διανοητής Emanuel Todd θεωρεί τον Keynes ως την λογική συνέχεια του List ως θεωρητικού του “μετριοπαθούς ή ρυθμισμένου/κανοναρχημένου καπιταλισμού” (κι αυτό κάτι μας θυμίζει).

Εδώ, να σημειώσουμε, ότι ουδείς δύναται να κατανοήσει την διανοητική και πολιτική κίνηση στον Γερμανικό χώρο του 19ου αιώνα, αν δεν ανατρέξει στα τέλη του 18ου αιώνα στο Ρομαντικό κίνημα, και δεν εννοούμε μόνο την τέχνη και την αισθητική, αλλά κυρίως την ιστορία της φιλοσοφίας του Herder. Εξ άλλου δεν είναι τυχαίο ότι πριν την Ιστορική Σχολή των Οικονομικών είχε διαμορφωθεί ο Γερμανικός ιστορικισμός και η Ιστορική Σχολή του Δικαίου, μάλιστα ο ιδρυτής της Friedrich Carl von Savigny ήταν πανεπιστημιακός δάσκαλος του Marx.

Βέβαια, δεν πρέπει κάποιος να σχηματίσει την εικόνα ότι υπήρχαν σινικά τείχη μεταξύ των διαφόρων διανοητικών ρευμάτων. Ο ίδιος ο Marx ενσωμάτωσε σημαντικά στοιχεία από την διδασκαλία του Savigny για την διαμόρφωση του ιστορικού υλισμού. Από αυτήν την σκοπιά ο Marx, απομακρυνθείς από την κουλτούρα της κλασικής Γερμανικής φιλοσοφίας και τους κύκλους των αριστερών νέο-Εγελιανών, ήταν ο πρώτος ο οποίος έκοψε τον δεσμό με τον νεωτερικό δυϊσμό και συνεπώς το επιχείρημα ότι ήταν πρώτος ο οποίος άσκησε μία θεμελιώδη κριτική στην ίδια την νεωτερική συνθήκη, κατά την ταπεινή μας γνώμη, ευσταθεί και τεκμηριώνεται.

Εκείνοι οι οποίοι νεκρανάστησαν με Μανιχαϊστικό τρόπο τον δυισμό υλισμός-ιδεαλισμός ήταν οι μετά τον Β΄Π.Π. Ακαδημαϊκοί. Ο μπροστάρης εκείνων οι οποίοι αντιστάθηκαν, ήταν ο Evald Ilienkov.

Όμως, αυτά είναι γνωστά, και δεν χρειάζεται κάποιος να παροικεί στην Ιερουσαλήμ για να τα μάθει. Πέρα, από την σκοπιά της κριτικής στην πολιτική οικονομία, το κείμενο έχει και μια διαχρονική πολιτική αξία, ενώ, όσο κι αν ακουσθεί ενοχλητικό, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα με την Μαρξική κριτική, ανοίγει δρόμους στην χοάνη των προβλημάτων της ανθρώπινης μετακίνησης, την οποία οι γνωστοί κύκλοι της Ε.Ε. ονομάζουν “προσφυγικό”. Απαντάει, επίσης, με αποστομωτικό μάλιστα τρόπο, σε όσους οπαδούς της ούτω καλούμενης «πατριωτικής αριστεράς» συνεχίζουν να μηρυκάζουν περί «ταξικού πατριωτισμού» και ότι δήθεν «το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα».

“[7] II. Η Θεωρία των Παραγωγικών Δυνάμεων και η Θεωρία των Συναλλακτικών Αξιών”

…Τι λοιπόν θέλει ο Γερμανός φιλισταίος; Θέλει να είναι αστός, ένας εκμεταλλευτής, εντός της χώρας, αλλά θέλει επίσης να μην είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης εκτός της χώρας. Υπερβάλλει τον εαυτό του όντας “έθνος” σε σχέση με τις ξένες χώρες, και λέει: Δεν υποτάσσομαι στους νόμους του ανταγωνισμού: αυτό είναι ενάντιο στην εθνική μου αξιοπρέπεια: όπως το έθνος, έτσι και εγώ είμαι ανώτερος από τα παζάρια.

Η εθνικότητα του εργάτη δεν είναι Γαλλική, ούτε Αγγλική, ούτε Γερμανική, είναι η ελεύθερη μισθωτή σκλαβιά, το αυτό-παζάρεμα. Η κυβέρνησή του δεν είναι Γαλλική, ούτε Αγγλική, ούτε Γερμανική, είναι το κεφάλαιο. Ο γενέθλιος αέρας του δεν είναι Γαλλικός, ούτε Αγγλικός, ούτε Γερμανικός, κείται λίγα πόδια κάτω από το έδαφος. Εντός της χώρας, το χρήμα είναι η πατρίδα του βιομήχανου. Έτσι, ο Γερμανός Φιλισταίος θέλει τους νόμους του ανταγωνισμού, της συναλλακτικής αξίας, του παζαρέματος, να απολέσουν την δύναμή τους στα συνοριακά φυλάκια της χώρας του! Είναι πρόθυμος να αναγνωρίσει την δύναμη της αστικής κοινωνίας, μόνο όσο αυτή τελεί σε συμφωνία με τα συμφέροντά του, με τα συμφέροντα της τάξης του! Δεν θέλει να πέσει θύμα σε μια δύναμη στην οποία θέλει να θυσιάσει άλλους, και στην οποία θυσιάζει τον εαυτό του εντός της χώρας του! Εκτός της χώρας θέλει να επιδεικνύει τον εαυτό του και να του συμπεριφέρονται ως ένα διαφορετικό ον από αυτό το οποίο είναι εντός της χώρας και από το πώς συμπεριφέρεται εντός της χώρας! Θέλει να κρατήσει την υπόθεση ζωντανή και να καταργήσει ένα από τα αποτελέσματά της! Θα αποδείξουμε σε αυτόν ότι το να πουλά ένας το εαυτό του μέσα στην χώρα, έχει ως αναγκαία συνέπεια να τον πουλάει και εκτός, ότι ο ανταγωνισμός ο οποίος του δίνει την εξουσία μέσα στην χώρα, δεν μπορεί να τον αποτρέψει από το να γίνεται ανίσχυρος εκτός της χώρας, ότι το κράτος, στο οποίο αυτός υπαγάγει την αστική κοινωνία εντός της χώρας, δεν μπορεί να τον προστατεύσει από την δράση της αστικής κοινωνίας εκτός της χώρας.

Όμως, παρόλο που οι μεμονωμένοι αστοί παλεύουν τόσο πολύ εναντίον των άλλων, ως τάξη, η αστική, έχει ένα κοινό συμφέρον, και η κοινότητα του συμφέροντος, η οποία κατευθύνεται ενάντια στο προλεταριάτο μέσα στην χώρα, κατευθύνεται εναντίον των αστών των άλλων εθνών εκτός της χώρας. Αυτό είναι εκείνο το οποίο ο αστός αποκαλεί εθνικότητά του”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: