τελευταία νέα σε τίτλους

Προβληματισμοί και Μαθήματα από το κείμενο του Evald Ilyenkov “Τα σχολειά μας πρέπει να διδάσκουν πώς να σκεφτόμαστε” (1979)

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,861 other followers

Στην ταπεινή μας γνώμη, ο Evald Ilyenkov (1924-1979) είναι η πιο σημαντική διανοητική (intellectual) φιγούρα και φορέας ευφυΐας (intelligence), μεταπολεμικά, εντός της Σοβιετικής Ένωσης.

Έγραψε και δίδαξε Μαρξιστική φιλοσοφία, ψυχολογία και παιδαγωγική. Ωστόσο, το νήμα το οποίο διατρέχει το έργο του σε όλες τις πτυχές του, είναι το ζήτημα της Intelligence, και από αυτήν την σκοπιά συντείνει προς την διαμόρφωση ενός (μη Ακαδημαϊστικού) ευφυούς υλισμού (Intelligent Materialism) (βλ. https://brill.com/view/title/21911).

Η ιδιότητα της politicalintelligent militancy (μαχητικότητας) είναι αυτή η οποία ξεχωρίζει τον Ilyenkov μέσα στην “ελίτ” των Σοβιετικών διανοητών της περιόδου. Αρκεί να αναφέρουμε, για να πάρουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες μια γεύση, ότι το 1942 κατατάχθηκε στον Κόκκινο Στρατό, εκπαιδεύθηκε στο Πυροβολικό και το 1943 απεστάλη στο Δυτικό Μέτωπο ως Λοχαγός Πυροβολικού. To 1945, ως διοικητής διμοιρίας, η μονάδα του εισέβαλε στο Βερολίνο μαζί με τα υπόλοιπα απελευθερωτικά στρατεύματα. Η θητεία του στο Βερολίνο συνεχίσθηκε και μετά την απελευθέρωση έως τον Αύγουστο του 1945, και μετά επέστρεψε στην Μόσχα, όπου τον Φεβρουάριο του 1946 άρχισε να δουλεύει στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας στο Τμήμα Φιλοσοφίας, από όπου εκδιώχθηκε τον Μάιο του 1955.

O χαρακτήρας και ηθικοπολιτική ακεραιότητα του Iliyenkov αποδεικνύονται και ακτινοβολούν από το γεγονός ότι ασχολήθηκε με την μελέτη και την ανάπτυξη της ψυχολογίας, προκειμένου αρχικά να βοηθήσει τους συμπολεμιστές και συμμαχητές του, όπως και τον ίδιον του τον εαυτό, επειδή υπέφεραν από το λεγόμενο PostTraumatic Stress Disorder (Μετα-Τραυματική Διαταραχή Άγχους), κάτι το οποίο υφίστανται όλοι και όλες οι οποίοι και οι οποίες έχουν βιώσει ή/και έχουν εμπλακεί σε πράξεις βίας και πολέμου.

Στην συνέχεια, ασχολήθηκε με την παιδική ψυχολογία, δουλειά η οποία εξυπηρετούσε την προαγωγή του πρέποντος Σοβιετικού συστήματος εκπαίδευσης. Προς τούτο έλεγε ότι: “Ούτε για ένα λεπτό να μην ξεχνάτε ότι είναι ακριβώς οι άνθρωποι του κομμουνιστικού μέλλοντος που κάθονται πίσω από τα σχολικά θρανία του σήμερα” (E.V. Iliyenkov, Our Schools must teach how to think!, Journal of Russian and East European Psychology, vol. 45, no. 4, July–August 2007, σ. 12.).

Η μελέτη του έργου του Ilyenkov καταδεικνύει και φανερώνει τα επιτεύγματα της προσπάθειας οικοδόμησης σοσιαλισμού/κομμουνισμού στην Σοβιετική Ένωση, αποτυπώνει την ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και της κοινωνικής συνείδησης, αλλά και τις ίδιες τις αντιφάσεις και τις αντιθέσεις (ανταγωνιστικές) και τις μορφές τις οποίες έλαβαν μεταπολεμικά, ιδιαίτερα μετά το 20ο Συνέδριο (1956), και την περίοδο της στασιμότητας.

Στις ακόλουθες γραμμές, ως τροφή για σκέψη, βρίσκονται μεταφρασμένα μικρά αποσπάσματα από το προαναφερόμενο κείμενο. Αρκούμαστε να πούμε ότι το απόσπασμα αγγίζει τον πυρήνα του σύγχρονου θεωρητικού πλαισίου για την κυβερνητική (cybernetics):

Είναι αληθές ότι η ικανότητα (ή δεξιότητα) του σκέπτεσθαι δεν δύναται να “εμβολιασθεί” στον εγκέφαλο στην μορφή μιας συλλογής από “κανόνες”, φόρμουλες, και –όπως αρέσει στους ανθρώπους να λένε σήμερα- “αλγορίθμους”. Ένα ανθρώπινο ον είναι ακόμα ένα ανθρώπινο ον, όσο κι αν μερικοί θα ήθελαν να τον μετατρέψουν σε μια “μηχανή”. Στην μορφή των “αλγορίθμων” μπορείς να “εισαγάγεις” στο κρανίο μόνο ένα μηχανικό, το οποίο είναι ένας πολύ ηλίθιος “νους” –τον νου ενός ταμία, αλλά όχι τον νου ενός μαθηματικού… Ο νους, η ικανότητα να σκέφτεσαι ανεξάρτητα, λαμβάνει μορφή και αναπτύσσεται μόνο εντός της διαδρομής της αδιαίρετης αφομοίωσης της αδιαίρετης κουλτούρας της εποχής. Ορθώς μιλώντας, το μυαλό δεν είναι άλλο από αυτήν την διανοητική κουλτούρα, μεταμορφωμένη σε μια προσωπική νομή και κληρονομιά, στην θεμελιώδη αρχή της δραστηριότητας ενός προσώπου. To “μυαλό” δεν είναι φτιαγμένο από τίποτε άλλο, παρά από αυτό. Η χρήση της υψιπετούς γλώσσας της φιλοσοφίας, είναι ο αδιαιρετικοποιημένος πλούτος της κοινωνίας”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: