τελευταία νέα σε τίτλους

Αύρα: η αιώνια μόδα της ελληνικής έντεχνης μουσικής

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,808 other followers

Γράφει ο Ε.Μ

Η μπουρζουαζία έχει αφαιρέσει το φωτοστέφανο από κάθε επιτήδευμα που μέχρι τώρα τιμούσε και κοίταζε με σεβασμό και δέος. Έχει μετατρέψει τον γιατρό, τον δικηγόρο, τον ιερέα, τον ποιητή, τον άνθρωπο της επιστήμης, σε μισθωτούς εργάτες της”.1

Ι. Είναι δεδομένο ότι οι φορείς της κυβερνητικής διαχείρισης και της εξουσίας έχουν αρχίσει και ψάχνονται αναφορικά με τα ζητήματα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Στην προσπάθειά τους αυτή, με θαυμασμό, αλλά συχνά και με πανικό ανακαλύπτουν τον Marx και το εννοιολογικό σύμπαν της εργατικής κριτικής στην πολιτική οικονομία. Όμως, σε κάθε περίπτωση, αυτό σηματοδοτεί προχώρημα.

Φυσικά, οι στοχεύσεις της εξουσίας εκδηλώνονται μέσα από μια εργαλειακή λογική, με τέτοιο τρόπο δηλαδή που συχνά η ανάγκη (της ίδιας της εξουσίας) συσκοτίζεται ως φιλοτιμία.

Από την άλλη, η αντίδραση των καθιερωμένων ομάδων και του κάθε “σιναφιού” στις συνολικότερες προωθητικές αλλαγές, δηλαδή στον μετασχηματισμό του ίδιου του κοινωνικού προτσές, είναι επίσης κάτι δεδομένο. Και, επειδή πρόκειται για ένα στόρι το οποίο στην Ελλάδα έχει παιχτεί πολλές φορές και πάλιωσε, πλέον δεν προσφέρεται για πολιτικοποίηση ή ένταξη στην αντιπαράθεση των επίσημων κομματικών οργανισμών.

Συνεπακόλουθα, η πρόσφατη μάχη που έδωσε ένα σημαντικό κομμάτι του ευρύτερου καλλιτεχνικού χώρου εις βάρος της κυβερνητικής διαχείρισης, αποτελεί δοκιμή για τα παραπάνω.

ΙΙ. Στο απομυστικοποιητικό τραγούδι των Dead Kennedys με τίτλο Holidays in Cambodia (1980) στο οποίο ασκείται κριτική ενάντια στην πολιτισμική χειραγώγηση των μαζών στους σκοπούς του αμερικανικού πολέμου, υπάρχει και ο στίχος “playing ethnicky jazz, to parade your snazz” (παίζοντας εθνικιστική τζαζ, ώστε να διασκεδάσεις την αηδία σου”). Ο χαρακτηρισμός της τζαζ ως εθνικιστική από το Καλιφορνέζικο συγκρότημα κουμπώνει αρμονικά με την σχετική κριτική του Adorno

εις βάρος της τζαζ:

Όμως, ακριβώς όπως δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η ύπαρξη των αφρικανών στοιχείων στην τζαζ, έτσι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί και το γεγονός ότι η τελευταία ήταν ενσωματωμένη από την αρχή σε ένα άκαμπτο σχήμα, ότι οι ανυπότακτες κινήσεις της συνοδεύονταν από μια τάση τυφλής υπακοής, που την κάνουν να μοιάζει με τον σαδομαζοχιστικό τύπο που έχει περιγραφεί από την αναλυτική ψυχολογία, με το πρόσωπο που ερεθίζεται με τη μορφή του πατέρα, ενώ κατά βάθος τον θαυμάζει, που προσπαθεί να τον συναγωνιστεί και, παράλληλα, αντλεί ηδονή από την υποταγή του σε αυτόν, υποταγή την οποία απεχθάνεται απροκάλυπτα. Αυτή η τάση επιταχύνει την εμπορευματοποίηση και την ακαμψία του μέσου καλλιτεχνικής έκφρασης”.2

Πρέπει να διευκρινίσουμε ότι τα όσα ο Adorno έγραψε, δεν αφορούσαν κύρια μια κριτική από την σκοπιά της αισθητικής θεωρίας, αλλά ήταν κριτική από την σκοπιά της κριτικής θεωρίας της κοινωνικής ολότητας. Δηλαδή η κριτική εις βάρος της τζαζ ως μια “αιώνια” διαδικασία κομφορμισμού της μαζικής κουλτούρας δεν αφορά το αν ένα μουσικό κομμάτι ή τραγούδι αυτού του είδους προσφέρει αισθητική απόλαυση, αλλά το πώς συναρθρώνεται το υπό διερεύνηση είδος μουσικής με το σύστημα και τους μηχανισμούς της Κυριαρχίας.

-Μα γιατί είστε τόσο αυστηροί και κακοί ρε παιδιά?

Διότι εκ των πραγμάτων σε έναν χώρο ο οποίος έχει κατασκευασθεί από την ίδια την Κυριαρχία ως ζούγκλα, ισχύει ο φυσικός νόμος του ζωικού βασιλείου

ο θάνατός τους η ζωή μας”.

Διότι, για κάθε σπιθαμή εδάφους που από απροσεξία μας παραχωρείται στους αντιπάλους, τα πνευμόνια μας γεμίζουν από το ανάλογο ποσοστό ασφυξίας, και αντίστροφα, για κάθε σπιθαμή εδάφους το οποίο επανακτούμε, όλο μας το είναι γεμίζει από επαναστατικό και εξεγερτικό βιταλισμό, από την εκρηκτικότητα του αυτόνομου προλεταριακού ανταγωνισμού.

ΙΙΙ. Ήλθε λοιπόν η ώρα, να προσδιορίσουμε τις βασικές ορίζουσες της ελληνικής έντεχνης3 μουσικής, όχι σε αισθητικό επίπεδο, ούτε σε κοινωνιολογικό (κοινωνιολόγοι ΔΕΝ είμαστε), αλλά σε σημειωτικό:

Η νοσταλγία για έναν Χαμένο Παράδεισο (συνήθως με σοσιαλίζουσα ή κρατικοκαπιταλιστική μορφή), ο στόχος κεντρικοποίησης του εθνικοθρησκευτικού κοινοτισμού, και η πικρία η οποία προέρχεται από την ματαίωση ή την διάψευση μιας μεσσιανικού τύπου επαγγελίας, είναι τα κυρίαρχα μοτίβα.

Φυσικά, είναι δεδομένο, ότι μέσα από αυτά τα μοτίβα βγήκαν διαμαντάκια, αλλά και βαθιά χασμουρητά, καθώς και κομμάτια που μοιάζουν με χωροφυλακίστικες αναφορές υπενωμοτάρχη της δεκαετίας του 1950.

Παράλληλα, πρέπει να πούμε, ότι η ειλικρινής προσπάθεια αυροποίησης (με την Μπενγιαμινική έννοια του όρου) της ζωντανής διαδικασίας παιξίματος της μουσικής (λχ. σε μια υπαίθρια συναυλία, ή σε μια μουσική σκηνή) (λαμπρό παράδειγμα οι συναυλίες του Θανάση Παπακωνσταντίνου κλπ.), συχνά παραπέμπει σε κάποια διαδικασία τελετουργίας, δηλαδή λίγο έως πολύ σε θρησκευτική μορφή τέχνης. Αλλά, αυτό είναι ένα παγκόσμιο διαχρονικό φαινόμενο, και ως εκ τούτου, απόλυτα σεβαστό. Πόσο μάλλον που στο λεκανοπέδιο της Αττικής είναι ιστορικά ριζωμένη –και ορθώς- η τραγική και κωμική δραματικότητα ως par excellence λειτουργία της πόλης.4

IV. Φυσικά υπάρχουν ράμματα και για την δική μας γούνα, αλλά τα έν οίκω μη εν δήμω. -Πάρτε μια τζούρα: https://www.youtube.com/watch?v=qPglD1tY56w

Επομένως, δεν πρόκειται για μια κατάσταση που χωράει διόρθωσης, αλλά για μια ενασχόληση η οποία συμπεριλαμβάνεται στην ατζέντα της κριτικής, από την σκοπιά της Εργατικής Αυτονομίας.

Όμως, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, έχοντας ήδη κάνει μια αναφορά, για το ζήτημα της μεθόδου του Arnold Schoenberg, έχοντας κατακτήσει μια διαυγή οπτική τόσο σε θεωρητικό, όσο και επί του πρακτέου, για τα Γερμανόφωνα Lied με κορυφαίο παράδειγμα αυτά του Franz Shubert, ένα ζήτημα έρευνας το οποίο μπορεί να τεθεί, είναι ποια ήταν η σκοπιμότητα σύνθεσης από τον Dmitri Shostakovich του πασίγνωστου Jazz Album (πριν την έναρξη του Β΄ΠΠ).

Υποθέσεις εργασίας έχουμε ήδη, αλλά επιτρέψτε μας, να τις παρουσιάσουμε μέσα στις ζέστες, μέσα από ένα ξεχωριστό κείμενο γι’ αυτό το ζήτημα.

Μέχρι τότε απολαύστε υπεύθυνα ή ταΐστε το μυαλό σας

https://www.youtube.com/watch?v=BWReGCOFCGo

1 Karl MarxFriedrich Engels, Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος (1848), Κεφάλαιο Α, Μπουρζουάδες και Προλετάριοι, απόσπασμα, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ch01.htm#007

2 Τέοντορ Αντόρνο, Τζαζ, η αιώνια μόδα, στο Αντόρνο, Λόβενταλ, Μαρκούζε, Χορκχάιμερ, Τέχνη και Μαζική Κουλτούρα, μτφ: Ζήσης Σαρίκας, εκδ. ύψιλον/βιβλία, Αθήνα, 1984 , σ. 124.

3 Για λόγους ευκολίας αποδεχόμεθα τον επίσημο συμβατικό ορισμό. Όμως, σε όλες τις οπτικές μας το έντεχνο είναι διαχωρισμένο από το urban λαϊκό τραγούδι (με ό,τι περιλαμβάνει).

4 Βλ. Μάθημα στη Λέσχη Κατασκόπων του 21ου Αιώνα: ΘΕΑΤΡΟ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Η κωμωδία και η τραγωδία στην Αθήνα του 5ου π.χ. αιώνα ως λειτουργίες της πόλης, Έκδοση της Λέσχης Κατασκόπων του 21ου Αιώνα, Μάιος 2016 (επανέκδοση)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: