τελευταία νέα σε τίτλους

Συνηγορία υπέρ του κειμένου του Adorno με τίτλο Παραίτηση

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 3,808 other followers

Γράφει ο ΕΜ

Κατά την διάρκεια της ύστερης πορείας διδασκαλίας του Adorno στo Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης πράγματι έγιναν επεισόδια τα οποία σήμερα προβάλλουν σχεδόν θρυλικά.

Λ.χ. η συστατική επιστολή του Adorno για την “Δεσποινίδα” (Miss) Angela Davis.

Βεβαίως, το πιο θρυλικό, αλλά αληθινό, ήταν κατά το 1968, όταν ο Adorno μίλησε στο κατειλημμένο αμφιθέατρο, και αίφνης εμφανίσθηκε μπροστά του μια νεαρά σπουδάστρια με γυμνά τα στήθη.

Πώς ένας δάσκαλος χειρίζεται ένα τέτοιο σκηνικό?

Στην “παιδαγωγική” της διδασκαλίας της Τορά σε ανηλίκους (και σε ανήλικες), ο δάσκαλος ευθύνεται για τους μαθητές, με τέτοιο τρόπο, ώστε οι μαθητές να προβάλλουν ως ο πόλος της εξουσίας, και έτσι ο δάσκαλος αναλαμβάνει τον ρόλο του οργανωτή ή του συντονιστή. Σε αυτό το πλαίσιο είναι επιβεβλημένη και πάγια η πρακτική, όταν πχ. μια τάξη βαριέται να κάνει το τάδε μάθημα, ο δάσκαλος να κεντρίσει τα παιδιά, ώστε να αντιληφθεί ποιό μάθημα από την “ύλη” θα φανεί στα παιδιά ενδιαφέρον, ή, αν τα παιδιά βαριούνται εντελώς ή απλά θέλουν να παίξουν, να τα πάει για βόλτα, για περίπατο, ή απλά να τους δώσει μια μπάλα.

Όμως, στο πανεπιστήμιο έχεις να κάνεις με τυπικά ενήλικα άτομα. Δηλαδή με υποκείμενα δικαίου με πλήρη και απεριόριστη ικανότητα δικαίου. Συνεπώς, η παιδαγωγική (με την κυριολεκτική της σημασία) εντός πανεπιστημίου είναι κενή νοήματος. Επομένως, το αμφιθέατρο καλύτερα θα πρέπει να εκληφθεί ως ένα field (πεδίο), όπου οι ρόλοι είναι εντελώς ρευστοί, όπως επίσης οι δυναμικές του εν λόγω συστήματος είναι εντελώς ανοιχτές. Με αυτήν την έννοια το ex cathedra είναι απλά ένα αισθητικό στοιχείο, μια προϋπόθεση σκηνογραφίας.

Το ότι είμαστε σε θέση σήμερα να γράφουμε αυτά, είναι αποτέλεσμα και του ότι κάποια στιγμή στο Πανεπιστήμιο μια σπουδάστρια προέταξε τα γυμνά της στήθη μπροστά στον Adorno. Η σημειολογία της κίνησής της, προφανώς, αντλεί έμπνευση από τον γνωστό πίνακα του Delacroix. Θα είναι λοιπόν χρήσιμο, το εν λόγω επεισόδιο να υπαχθεί σε μια έννοια πανουργίας του Λόγου (Cunning of the Reason). Από την άλλη στο ζήτημα της σεξουαλικής επανάστασης, ο “παγκόσμιος Μάης”, και δη στην Ευρώπη, ήταν “η εποχή που τα κορίτσια έκαιγαν τα σουτιέν τους”, όπως είπε κάποια.

Σε ένα συνολικότερο επίπεδο και από επιχειρησιακή (operational) άποψη η επέμβαση του Adorno στην κατάληψη ήταν σωτήρια για τους σπουδαστές και τις σπουδάστριες, διότι απέτρεψε την άσκηση αστυνομικής καταστολής εκ μέρους των αρχών. Αυτό δείχνει ότι ο Adorno κατά την δραστηριότητα της διδασκαλίας του δεν ήταν μακιαβελικός, δηλαδή δεν ασκούσε ηγεμονικές μεθόδους πολιτικής διείσδυσης και επηρεασμού. Ως δάσκαλος ήταν ανθρώπινος, αγαπούσε τους φοιτητές και τις φοιτήτριές του.

Όμως, η ταξική πάλη, ιδιαίτερα σε περιόδους όξυνσης, αποκτά μια αντικειμενικότητα, δηλαδή συνεχίζει να εκτυλίσσεται ανεξάρτητα από τον βολουνταρισμό οποιουδήποτε και οποιασδήποτε.

Μόνο σε έναν ορίζοντα ταξικο-πολιτικής σύγκρουσης μπορεί να κατανοηθεί επαρκώς το κείμενο “Παραίτηση” το οποίο εκφώνησε στο ραδιόφωνο ο Adorno στα τέλη του 1968, ως θεωρητικο-πολιτικό καταστάλαγμα των αντιπαραθέσεων εκείνου του έτους.

Δεν επρόκειτο λοιπόν για δήλωση του Adorno ότι ο ίδιος δήθεν παραιτείτο, αλλά για εν-κλησή εις βάρος τρίτων να παραιτηθούν από αξιώσεις και οφίτσια.

Εδώ, να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα:

Το φοιτητικό κίνημα ως κοινωνικοπολιτική και πολιτισμική διαδικασία, αλλά κυρίαρχα ως βιοπολιτικό προτσές δεν έχει ιστορικο-πολιτικό χαρακτήρα, διότι αντικειμενικά δεν μπορεί να είναι ταξικό, ούτε να έχει ταξικό προσανατολισμό:

Το εργατικό κίνημα είναι πάντα κάτι εξωτερικό προς το φοιτητικό. Αυτή η πικρή αλήθεια δοκιμάσθηκε και τεκμηριώθηκε στο Θερμό Φθινόπωρο του 1969 στην Ιταλία, δηλαδή στο κύμα της εργατικής εξέγερσης η οποία εκδηλώθηκε τότε. Οι δυνάμεις του “Operaismo” (Εργατισμού) και της Εργατικής Αυτονομίας, με κύρια έκφραση την οργάνωση “Potere Operaio” (Εργατική Δύναμη/Εξουσία) πήραν την απόφαση κυριαρχικής επέμβασης στα κατειλημμένα αμφιθέατρα και στις φοιτητικές συνελεύσεις, όπου ηγεμόνευε η φοιτητική οργάνωση ευρω-μαοϊκής κατεύθυνσης “Movimento Studentesco” (Σπουδαστικό Κίνημα). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την υπαγωγή του φοιτητικού ρεύματος στις ανάγκες και τις επιθυμίες του αυτόνομου ταξικού κινήματος, στις ανάγκες και τις επιθυμίες της ίδιας της ταξικής πάλης. Συχνά, αυτή η αντιπαράθεση ελάμβανε από τα ίδια τα πράγματα και βίαιη μορφή.

Και τούτο διότι το φοιτητικό κίνημα per se είναι ο προνομιακός χώρος γέννησης ιδεών, δηλαδή εκ των πραγμάτων βασικός φορέας ιδεολογίας, η οποία στο ακαδημαϊκό συγκείμενο αναπόδραστα λαμβάνει εθνική μορφή, δηλαδή γεννάει εθνικισμό, ο οποίος εκείνα τα χρόνια έπαιρνε την μορφή του αντιϊμπεριαλισμού.

Στην Γαλλία και στις λοιπές χώρες, παρενέβησαν τα εργατικά κράτη με πολυσχιδείς έως σχιζοειδείς μορφές και μεθόδους. Τα παραδείγματα φερ’ ειπείν του Daniel Cohn-Bendit και της Julia Kristeva και η δράση τους μέσα στα πανεπιστήμια, στην Ακαδημία και στα φοιτητικά κινήματα μόνο έτσι μπορούν να ερμηνευθούν και να ακτινοβολήσουν.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω το κείμενο του Adorno εντός της συγκυρίας στην οποία γράφηκε, συνιστά ένα Μπενγιαμινικής έννοιας προμήνυμα κινδύνου προς το ίδιο το Γερμανικό κράτος για αυτό που επακολούθησε: δηλαδή για την έκρηξη πολιτικής βίας και την υποτροπή της Γερμανικής κοινωνίας σε μια κατάσταση ηθικοπολιτισμικής παρακμής, το είδος της οποίας πχ. στηλιτεύεται στην νουβέλα “Η Χαμένη Τιμή της Katharina Blum” του Heinrich Boll. Όμως, φυσικά η κορυφή του παγόβουνου ήταν οι με υποστήριξη από τα ναζιστικά στοιχεία μέσα στις Γερμανικές αρχές δολοφονίες εις βάρος των αθλητών της αποστολής του Ισραήλ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μόναχο την 5η Σεπτεμβρίου του 1972.

Αν λοιπόν, ως γνωστό, οι εθνικές ιδέες γεννούν νεκροταφεία, εμείς χτίζουμε τα νεκροταφεία των εθνικών ιδεών, με τον ίδιο τρόπο που η εργατική τάξη είναι ο νεκροθάφτης του καπιταλισμού.

Σε αυτό το χτίσιμο το κείμενο του Adorno είναι αγκωνάρι.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: