τελευταία νέα σε τίτλους

«Βιβλιοαναγνώσεις #59» ΓΚΡΑΝΤΟΒΣΚΙ ΖΑΛΜΑΝ “Στην Καρδιά της Κόλασης”

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΓΡΑΜΜΕΝΟ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΖΟΝΤΕΡΚΟΜΑΝΤΟ ΤΟΥ ΑΟΥΣΒΙΤΣ 1944

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 5,706 other followers

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καμιονέτα. Η παρακάτω εισήγηση παρουσίασης του βιβλίου έγινε στην κατάληψη του Ευαγγελισμού από τον μεταφραστή της έκδοσης και στενό φίλο του εγχειρήματος μας, Φίλιππα Κυρίτση

Σας ζητάω συγγνώμη αν δεν προχωράω άμεσα στην παρουσίαση του βιβλίου για την οποία βρίσκομαι εδώ. Πριν από αυτήν θεωρώ όχι απλά καλό αλλά ηθικά επιβεβλημένο να κάνω μια μικρή αναφορά στον νεαρό σύντροφο που έχασε πρόσφατα την ζωή του, μετά από άγρια κακοποίηση από την αστυνομία του Βόλου, τον Βασίλη Μάγγο. Το θεωρώ ηθικά επιβεβλημένο, γιατί αυτόν τον σύντροφο τον γνώρισα μετά από ένα ανάλογο με τον θάνατό του γεγονός, συγκεκριμένα σχεδόν μια εβδομάδα μετά την δολοφονία από την αστυνομία του δεκαπεντάχρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου, σε μια ανάλογη με την σημερινή εκδήλωση: το πενθήμερο εκδηλώσεων για τα 6 χρόνια της κατάληψης Ματσάγγου του Βόλου, το 2008. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων αυτών με είχαν καλέσει να μιλήσω για τον στρατό και τον μιλιταρισμό, συστήνοντάς με σαν μέλος της Αντιεθνικιστικής Κίνησης.

Μετά την εισήγησή μου τότε, ένας από τους συντρόφους που πήρε τον λόγο κατά την διάρκεια της συζήτησης ήταν ο Βασίλης Μάγγος, που αργότερα έγινε γνωστός με το παρατσούκλι «Έβαμαν». Ήταν ασυνήθιστα ενθουσιώδης και φιλικός μαζί μου και απέδιδε τον ενθουσιασμό του στο γεγονός ότι είχα γνωρίσει προσωπικά τον Νικόλα Άσιμο. Ήταν θαυμαστής του Νικόλα Άσιμου, θα μπορούσαμε να πούμε. Τον ενθουσιασμό του, ενθουσιασμό «νεοφωτίστου», εγώ τότε απέδωσα στην νεανική του ηλικία: τότε ήταν δεκαπέντε χρονών, όσο και ο Αλέξης Γρηγορόπουλος που είχε δολοφονηθεί από την αστυνομία πριν λίγες μέρες.

Αργότερα τον έβλεπα στις διαδηλώσεις που κάναμε το 2008 στον Βόλο, για να καταγγείλουμε την δολοφονία του Γρηγορόπουλου και πάντα ήταν ενθουσιώδης μαζί μου. Τελευταία φορά τον είδα σε μια αντιφασιστική διαδήλωση στην Αθήνα, είχαν περάσει όμως αρκετά χρόνια και δεν μου μίλησε ούτε του μίλησα. Εννοείται ότι πριν από τον θάνατό του, που επήλθε ένα μήνα μετά τον βάρβαρο ξυλοδραμό του από την αστυνομία, είχα διαβάσει το κείμενο καταγγελίας για την σύλληψη και τα μαρτύρια του, το οποίο είχε δημοσιεύσει μετά την έξοδό του από το νοσοκομείο, όπου είχε καταλήξει εξαιτίας τους. Με είχε στεναχωρήσει γιατί θεωρούσα ότι όφειλε να αποφύγει να πέσει στα χέρια της αστυνομίας, μετά από τόσα χρόνια πείρα για την εγκληματικότητά της απέναντι σε αναρχικούς διαδηλωτές. Ιδιαίτερα από την στιγμή που ήξερε ότι αποτελούσε για την αστυνομία του Βόλου «κόκκινο πανί» μετά από 12, τουλάχιστον, χρόνια αγώνων κατά του φασισμού και της κρατικής καταστολής. Σίγουρα, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα είχε την ίδια μεταχείριση από την αστυνομία, όπως άλλοι, που, είτε γιατί είναι μετανάστες είτε γιατί η αστυνομία μπορεί και τους στήνει κατηγορίες για ναρκωτικά, πεθαίνουν από το πολύ ξύλο στα χέρια της. Όπως πέθανε παλιότερα, την δεκαετία του 1990, ο Σουλεϊμάν Ακυάρ, για τον θάνατο του οποίου είχε γίνει και επερώτηση στην Βουλή κι εμείς είχαμε βγάλει μια μπροσουρίτσα, και πιο πρόσφατα ο Πελούμπ Μαρνικόλα και ο Εμπουκά Μαμασουμπέκ. Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η σαδιστική μανία της αστυνομίας θα ήταν τέτοια απέναντί του, όπως ενάντια στον Ζακ Κωστόπουλο, που τον σκότωσαν μέρα μεσημέρι στο κέντρο της Αθήνας μπροστά σε τόσους θεατές.

Όπως θα έχετε πληροφορηθεί, οι αστυνομικοί που μαζί με έναν πολίτη συνεργάτη τους αποτελείωσαν με χτυπήματα τον ήδη χτυπημένο άσχημα Ζακ Κωστόπουλο, δεν πρόκειται να δικαστούν ποτέ. Το ίδιο δεν βλέπω να δικάζονται και προπαντός να φυλακίζονται, οι αστυνομικοί που έδειραν σχεδόν μέχρι θανάτου τον σύντροφο Βασίλη Μάγγο. Ούτε καν 11 χρόνια δεν θα μείνουν στην φυλακή, όπως έμεινε ο Κορκονέας που είχε σκοτώσει τον Γρηγορόπουλο, ή έστω 3 που έμεινε ο συνεργάτης του στο φόνο Βασίλης Σαραλιώτης.

Και οι αστυνομικοί θα συνεχίσουν να σκοτώνουν, ατιμώρητα, από το πολύ ξύλο, μιας που έχουν πλήρη ασυλία εν ώρα υπηρεσίας. Ακόμα και εκτός αυτής, όταν πρόκειται για πρόσφυγες ή μετανάστες, όπως η 16χρονη κοπέλα αλβανικής καταγωγής που βρέθηκε πριν λίγες μέρες νεκρή και φρικτά παραμορφωμένη στα Τρίκαλα.

Ας έρθουμε τώρα στην Κρήτη, που βρισκόμαστε, πριν μιλήσω για το βιβλίο. Δεν έχω ασχοληθεί με την τύχη των Εβραίων της Κρήτης, δεν πιστεύω όμως ότι είχαν καλύτερη τύχη από τους μουσουλμάνους της Κρήτης, που εκδιώχθηκαν, με τον άλφα ή βήτα τρόπο, από αυτήν και οι περιουσίες τους πέρασαν στα χέρια χριστιανών. Για τον αντισημιτισμό που υποθέτω ότι επικρατεί σε αυτό το νησί, τελευταία φορά άκουσα, όταν έμαθα για τον διπλό εμπρησμό της συναγωγής των Χανιών και της βιβλιοθήκη της, το 2010. Από όσα ξέρω, κανένας Κρητικός δεν τιμωρήθηκε για αυτόν τον εμπρησμό, και δεν πιστεύω ότι έχει τιμωρηθεί και άλλος Κρητικός για καταστροφή ή βεβήλωση εβραϊκών μνημείων.

Θα μου επιτρέψετε να κάνω μόνο μια μικρή ενδεικτική αναφορά για την δική μου εμπειρία από την Κρήτη, η οποία ανάγεται σε 45 χρόνια πριν. Έχει σχέση με την σταδιοδρομία των ενστόλων που γίνονται γνωστοί για εγκλήματα, όπως αυτοί που κακοποιούν αναρχικούς. Ένας τέτοιος ήταν ο Αθανασόπουλος που το 1995 είχε κακοποιήσει άσχημα την διαδηλώτρια Μέλπω Κορωναίου κατά την διάρκεια αντιφασιστικής διαδήλωσης, στην οποία έτυχε να συμμετάσχω. Πήρε προαγωγή και έγινε διοικητής αστυνομικού τμήματος.

Εγώ, λοιπόν, το 1975 και το 1976, είχα φιλοξενηθεί από μια οικογένεια Παττακού. Ο μεγάλος αδελφός αυτής της οικογένειας, φανατικός αντικομμουνιστής, όπως και ο πατέρας του που είχε πολεμήσει κατά των κομμουνιστών της Κρήτης κατά τον εμφύλιο πόλεμο 1946-1949, έγινε μετά καναδυό χρόνια δεσμοφύλακας. Όταν σαν δεσμοφύλακας υπηρετούσε στο αναμορφωτήριο θηλέων της Αθήνας, γύρω στο 1982, έγινε γνωστός για σεξουαλικά όργια μαζί με άλλους δεσμοφύλακες, σε βάρος ανηλίκων κοριτσιών. Για το έγκλημα του τιμωρήθηκε πρωτόδικα μόνο με τρίμηνη στέρηση μισθού και αργότερα, προάχθηκε σε αρχιφύλακα των φυλακών του Κορυδαλλού, των μεγαλύτερων φυλακών της χώρας. Τώρα, αν ζει, θα απολαμβάνει μια παχυλή σύνταξη και τα παιδιά του, είναι πολύ πιθανόν, να είναι δεσμοφύλακες ή αστυνομικοί. Εγώ σε αυτού του «διακεκριμένου» Έλληνα ήμουν προσκεκλημένος στους αρραβώνες και στον γάμο, όπου, όπως και από την φιλοξενία στο χωριό του, είχα την δυνατότητα να γνωρίσω τον παραδοσιακό κρητικό πολιτισμό και να χορέψω κρητικούς χορούς μαζί με αστυνομικούς των Μ.Α.Τ., της Ασφάλειας Υψηλών Προσώπων και άλλες τέτοιες «προσωπικότητες» που στην Κρήτη δεν είναι καθόλου σπάνιες. Αυτοί, κατά την γνώμη μου, αν εγκληματήσουν παίρνουν προαγωγή, όπως υποθέτω θα πάρουν και οι υπεύθυνοι για τον θάνατο του συντρόφου Βασίλη Μάγγου. Και, έχοντας υπ’ όψη μου με πόσο πλημμελή έλεγχο των δικαιολογητικών τους προσλαμβάνονται κάποιοι στην αστυνομία, δεν αποκλείω κάποιοι από τους αστυνομικούς που κακοποίησαν τον σύντροφο Βασίλη Μάγγο, πριν προσληφθούν σαν αστυνομικοί, να υπηρετούσαν σαν μπράβοι στην σωματοφυλακή του δημάρχου του Βόλου, του γνωστού για τις κατηγορίες που τον βάραιναν για μαφιόζικη δραστηριότητα, Αχιλλέα Μπέου.

Ερχόμενος τώρα στο βιβλίο, πριν από όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω τις εκδόσεις «Καμιονέτα» για την δουλειά τους καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν, προκειμένου η μετάφραση των χειρογράφων του Εβραίου «ζοντερκομάντο» του Άουσβιτς, Ζάλμαν Γκραντόβσκι, να γίνει προσιτή στο ελληνικό κοινό, έστω και μετά από 76 χρόνια από την συγγραφή τους. Το ευχαριστώ τούς αξίζει ακόμη περισσότερο γιατί το βιβλίο αυτό δεν είναι εμπορικό και γι’ αυτό μάλλον θα αργήσουν να βγουν τα έξοδα του βιβλίου.

Στην παρουσίαση που έκανα στο βιβλίο αυτό στο 4ο Ελευθεριακό Φεστιβάλ Βιβλίου που έγινε στα Γιάννενα στις 2 και 3 του Ιούλη, όπως και στο 9ο Ελευθεριακό Φεστιβάλ Βιβλίου που έγινε στη Θεσσαλονίκη στις 7 του Ιούλη, υπεραμύνθηκα της έκδοσης αυτού του βιβλίου, συγκρίνοντας την μικρή απήχηση την οποία θα έχει με την μικρή απήχηση του κινήματος των αρνητών στράτευσης. Μία σύγκριση που δεν έγινε τυχαία, αφού η μετάφραση είναι αφιερωμένη σε αυτούς. Και μετά την κάλυψη των εξόδων του βιβλίου, όσα χρήματα προκύψουν από τις πωλήσεις θα διατεθούν για τα δικαστικά τους έξοδα. Βλέπετε από τότε που μίλησα στην κατάληψη Ματσάγγου για την άρνηση στράτευσης, το 2008, και είχα την τύχη να γνωρίσω τον Βασίλη Μάγγο, δεν άλλαξαν οι επιλογές μου σε σχέση με το τι θεωρώ σημαντικό για το κίνημα.

Υποστήριξα σε αυτές τις παρουσιάσεις, ότι η μικρή απήχηση δεν κρίνει την ορθότητα επιλογής ενός βιβλίου προς μετάφραση, όπως δεν κρίνει την ορθότητα ενός κινήματος σαν των αρνητών στράτευσης. Θεωρώ ότι ιδιαίτερα η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα τέτοιο κίνημα, γιατί η Ελλάδα μαζί με την ελληνικό κομμάτι της Κύπρου, είναι από τις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου ισχύει ακόμα η υποχρεωτική στράτευση, όπως η Δανία, η Αυστρία, η Φινλανδία, η Λιθουανία και η Εσθονία. Οι τρεις τελευταίες γειτονεύουν με ένα κράτος που επανειλημμένα τις έχει κατακτήσει, την Ρωσία, και έτσι δικαιολογούν την υποχρεωτική στράτευση. Στις δύο πρώτες η θητεία διαρκεί 4 και 6 μήνες αντιστοίχως, με δυνατότητα εναλλακτικής κοινωνικής θητείας, ανάλογης ή λίγο πιο αυξημένης διάρκειας. Ακόμα και αν το κίνημα των αρνητών δεν μαζικοποιείται στην Ελλάδα, αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρνητές κάνουν άσχημα που «όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες», όπως λέει ο ποιητής Κώστας Καβάφης. Ακόμα και σε χώρες, σαν την Ελλάδα, όπου ο μιλιταρισμός διδάσκεται σαν στάση ζωής από το σχολείο (όπως διαπιστώνει και ο Μάριος Βερέττας στο βιβλίο του «Ο πολιτισμός των στρατοπέδων») και όπου, όπως είδαμε πρόσφατα, οι στρατιώτες, μαζί με αδίστακτους εθνικιστές ακροδεξιούς, πυροβολούν κατά αμάχων αντρών, γυναικών και παιδιών, που επιδιώκουν, περνώντας τα σύνορα, να βρουν άσυλο, ΚΑΠΟΙΟΙ θα ξεφύγουν από το κοπάδι και θα πάνε αντίθετα στο ρεύμα. Αυτοί είναι οι αρνητές στράτευσης και αν και το τίμημα που πληρώνουν είναι μεγάλο, τουλάχιστον αγωνίζονται για κάτι μεγάλο που έχει άμεση σχέση και με την δική τους ζωή. Δεν θυσιάζονται για καμιά πατρίδα ούτε για καμιά ιδεολογία.

Έτσι και το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα, άσχετα με το κατά πόσο θα εκτιμηθεί από οποιοδήποτε κοινό ή θα πουληθεί, είναι ένα βιβλίο που αποτελεί σωστή επιλογή. Είναι ένα εξαιρετικό ντοκουμέντο, από αυτά που γράφονται εξαιρετικά σπάνια, γιατί αυτοί που τα γράφουν, όταν τα γράφουν, παίζουν κορώνα-γράμματα την ίδια τους την ζωή και την ζωή των πιο στενών συνεργατών τους. Και όχι μόνο αυτό: Αναφέρεται σε ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, το Ολοκαύτωμα των Εβραίων κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, από το οποίο μπορεί κανείς να εξηγήσει μια κατάσταση σαν την κατάσταση που ζούμε στην Ελλάδα, όπου αδίστακτοι εγκληματίες σαν τους εγκληματίες της Χρυσής Αυγής, όχι μόνο επιδοκιμάστηκαν με την ψήφο πολλών εκατοντάδων χιλιάδων ψηφοφόρων, αλλά και τα δικαστήρια, όπου κατέφυγαν τα θύματά τους, αρνούνται να τους καταδικάσουν, ενώ η δίκη τους κρατάει πάνω από πέντε χρόνια, χρόνο ρεκόρ για ποινική δίκη. Αυτήν την κατάσταση έζησε και ο συγγραφέας των χειρογράφων που έγιναν βιβλίο, ο Ζάλμαν Γκραντόβσκι, δηλ. την επιδοκιμασία, από το μεγαλύτερο μέρος του κοινού, των εγκλημάτων των Ναζί κατά των Εβραίων και την ατιμωρησία των εγκληματιών. Όλα τα γραφόμενα του Γκραντόβσκι αποκαλύπτουν την προσπάθειά του να εξηγήσει στον εαυτό του αυτήν την εξωφρενική κατάσταση, όπου οι αδίστακτοι εγκληματίες έχουν την υποστήριξη του κοινού και δεν δικάζονται για τα εγκλήματά τους.

Ο τρόπος που βρήκε ο Γκραντόβσκι, όπως και άλλοι «ζοντερκομάντο», να αντιδράσει απέναντι σε αυτήν την εξωφρενική κατάσταση, είναι η γραπτή καταγγελία. Δεν ήταν από τους ανθρώπους που περιορίζονται στα λόγια ο Γκραντόβσκι. Ήταν από τους οργανωτές της μεγάλης ένοπλης εξέγερσης των «ζοντερκομάντο» του Άουσβιτς, στις 7 Οκτωβρίου 1944, κατά την οποία σκοτώθηκε, ή εκτελέστηκε αργότερα για την συμμετοχή του σε αυτήν. Και όταν έγραφε τα χειρόγραφά του ήξερε ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν θα ζούσε για να δει τι θα απογίνουν. Τους «ζοντερκομάντο» τους εκτελούσαν κατά διαστήματα οι Ναζί για να μην υπάρχουν ζωντανοί μάρτυρες των εγκλημάτων τους και ο Γκραντόβσκι ο ίδιος επιλέχτηκε για «ζοντερκομάντο» μετά από μια τέτοια ομαδική εκτέλεση σχεδόν όλων των προηγούμενων από αυτόν «ζοντερκομάντο». Επίσης, σαν ένας από τους οργανωτές της εξέγερσης, ήξερε ότι η πιο πιθανή κατάληξή της ήταν ο θάνατος για τους εξεγερμένους. Παρ’ όλα αυτά, θεώρησε ότι άξιζε να διακινδυνεύσει την ίδια του την ζωή για αυτήν την μαρτυρία, επειδή πίστευε ότι η αυτοκρατορία του Χίτλερ θα είχε σύντομο τέλος και η μαρτυρία του θα συνέβαλε στην τιμωρία που άξιζε στους Ναζί εγκληματίες. Έλπιζε ότι οι Ναζί θα πλήρωναν για τα εγκλήματά τους (όχι όπως εγώ που δεν ελπίζω οι σύγχρονοι Έλληνες Ναζί να πληρώσουν για τα δικά τους), και θεωρούσε ότι το κατηγορητήριο εναντίον τους που περιλαμβάνουν τα χειρόγραφά του, θα χρησιμοποιούνταν για την τιμωρία τους. Ήθελε να τους εκδικηθεί με τα γραπτά του και γράφοντας έπαιρνε κουράγιο για να συνεχίζει να ζει.

Αλλά, όπως είπα και προηγούμενα, ο Γκραντόβσκι, εκτός από την τιμωρία των Ναζί εγκληματιών, επιδίωκε και να μάθει ο πολύς κόσμος τι ακριβώς γινόταν στα στρατόπεδα εξόντωσης, ξέροντας ότι οι Ναζί το έκρυβαν, όσο μπορούσαν, και για τον πολύ κόσμο, αυτή η απόκρυψη, χρησίμευε σαν δικιολογία για να δηλώνει άγνοια και να μην κάνει τίποτα για να σώσει τους Εβραίους. Δεν ήθελε, ο Γκραντόβσκι, αυτό το τεραστίων διαστάσεων έγκλημα να αποκρυφτεί, επειδή οι Ναζί το ήθελαν. Οι Ναζί, προτού αδειάσουν το Άουσβιτς, τον καιρό που υποχωρούσαν μπροστά στον στρατό της Σοβιετικής Ένωσης, έβαλαν τους σκλάβους τους και καταστρέψανε και τους θαλάμους αερίων και τα κρεματόρια. Τελικά, όμως, τα εγκλήματα τους έγιναν ευρύτερα γνωστά μετά την συντριβή τους από τους στρατούς της Σοβιετικής Ένωσης και των Συμμάχων (Αγγλοαμερικανών και Γάλλων υπό τον Ντε Γκωλ) και αρκετοί από αυτούς πλήρωσαν για τα εγκλήματα τους με εκτελέσεις και πολύχρονες φυλακίσεις, αν όχι όλοι και όχι όσο θα έπρεπε. Πάντως ο διοικητής του στρατοπέδου του Άουσβιτς, όπως και κάποιοι αξιωματικοί της φρουράς, οδηγήθηκε στην αγχόνη. Μεταξύ των μαρτύρων κατηγορίας ενάντια στους εγκληματίες πολέμου των στρατοπέδων συγκέντρωσης ήταν ακόμη και «ζοντερκομάντο», οι οποίοι, μέσα στην αναμπουμπούλα της διάλυσης των στρατοπέδων και μετακίνησης των εγκλείστων τους προς το εσωτερικό της Γερμανίας, που ακολούθησε την καταστροφή των θαλάμων αερίων και των κρεματορίων, κατάφεραν να αναμιχτούν με τους άλλους εγκλείστους και να διαφύγουν την εκτέλεση, όπως οι Σλόμο Ντράγκον, Άλτερ Φαινσίλπμερ και Χένρυκ Τάουμπερ. Αυτοί κατέθεσαν εναντίον των εγκληματιών πολέμου του Άουσβιτς-Μπιρκενάου.

Ακόμη, γράφοντας την μαρτυρία του ο Γκραντόβσκι εκφράζει και τις λογοτεχνικές του ικανότητες, τις οποίες είχε αρχίσει να καλλιεργεί και προτού συλληφθεί με την οικογένειά του και εκτοπιστεί στο Άουσβιτς. Η λογοτεχνία, όπως λέει ο Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν είναι μια μέθοδος για να ξεφεύγει κανείς από την φρίκη της καθημερινότητας των στρατοπέδων και γι’ αυτό κάποιοι καταφεύγουν σε αυτήν, άσχετα αν δεν περιμένουν να εκδοθεί το έργο τους.

Παρόλα αυτά, σήμερα υπάρχουν διάφοροι που γράφουν βιβλία και κάνουν ντοκιμαντέρ, όπου επιδιώκουν αυτό που επιδιώκανε οι Ναζί με τις εκτελέσεις των «ζοντερκομάντο» και τις κατεδαφίσεις των θαλάμων αερίων και των κρεματορίων: συγκεκριμένα την άρνηση του Ολοκαυτώματος. Εγώ, βέβαια, δεν μετάφρασα τα χειρόγραφα του Γκραντόβσκι για να αντικρούσω την άρνηση του Ολοκαυτώματος. Θεωρώ ότι όσοι το αρνούνται έχουν επίγνωση ότι ψεύδονται και ο πολύς κόσμος δεν αμφισβητεί το Ολοκαύτωμα. Τουλάχιστον στην Ευρώπη και στην Βόρειο Αμερική, γιατί στην Μέση Ανατολή και στο Ιράν υπάρχουν αρκετοί που το αρνούνται, μέχρι και ο πρώην πρόεδρος του Ιράν, ο Αχμαντινετζάντ.

Τα χειρόγραφα του Γκραντόβσκι τα μετέφρασα γιατί θεώρησα ότι απευθυνόντουσαν και σε μένα και ας με χωρίζουν από αυτά 76 χρόνια. Ο Γκραντόβσκι και ο κάθε Γκραντόβσκι, δηλ. κάθε μάρτυρας σε ένα έγκλημα που θέλει να κάνει γνωστή την μαρτυρία του, δεν απευθύνεται σε όποιον κι όποιον. Ξέρει ότι του περισσότερου κόσμου δεν ιδρώνει το μάτι μπροστά στα εγκλήματα, όση έκταση και να έχουν, όπως το έγκλημα που γίνεται σε βάρος του λαού της Συρίας. Ελπίζει όμως ότι υπάρχουν και κάποιοι, οι οποίοι θα εκτιμήσουν το έργο του, για το οποίο, ο συγκεκριμένος Γκραντόβσκι, θα μπορούσε να είχε χάσει την ζωή του. Και πράγματι υπήρξαν και υπάρχουν. Όπως αυτοί που μετέφρασαν τα χειρόγραφά του από την γλώσσα που ήταν γραμμένα, τα Γίντις (την γλώσσα των Εβραίων της Ανατολικής Ευρώπης), καθώς και αυτοί που εκδώσανε τις μεταφράσεις ή το ίδιο το κείμενο, σαν τον Χάιμ Βόλνερμαν, o οποίος έκδωσε το κείμενο του δευτέρου χειρογράφου στα Γίντις, στο Ισραήλ, το 1977. Στην Ελλάδα, όμως, μέχρι να μεταφράσω εγώ το κείμενο του Γκραντόβσκι, δεν είχε βρεθεί κανένας να το μεταφράσει. Όπως δεν βρέθηκε για να μεταφράσει και τα λιγοστά χειρόγραφα άλλων, οι οποίοι τα έκρυψαν κάτω από τις στάχτες των θυμάτων, στις αυλές των κρεματορίων του Άουσβιτς, όπως ο Χάιμ Χέρμαν, ο Λεμπ Λάγκφους, και ο Ζάλμαν Λέβενταλ. Τουλάχιστον στην Ελλάδα εκδώσανε ένα από αυτά τα θαμμένα χειρόγραφα, το οποίο έγραψε στα Ελληνικά, ο «ζοντερκομάντο» από την Θεσσαλονίκη Μαρσέλ Νατζαρή. Την ύπαρξη αυτού του χειρογράφου την έκρυψε και ο ίδιος ο Μαρσέλ Νατζαρή και βρέθηκε το 1980, δέκα περίπου χρόνια μετά τον θάνατό του. Όπως και έκρυψε και την ύπαρξη μιας πιο εκτεταμένης αφήγησης της ζωής του, όπου αναφέρεται και η ζωή του στο στρατόπεδο. Και όμως το ποσοστό των Εβραίων της Ελλάδας που έγιναν θύματα του Ολοκαυτώματος, υπήρξε το μεγαλύτερο από τα ποσοστά των Εβραίων των άλλων χωρών της Ευρώπης και βασικοί υπεύθυνοι για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Ελλάδας, σαν τον Μαξ Μέρτεν και τον Αλόις Μπρύνερ δεν τιμωρήθηκαν ποτέ για τα εγκλήματά τους, όπως, μάλλον, δεν θα τιμωρηθεί και η Χρυσή Αυγή. Παράλληλα, ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη (γύρω στο 70% των Ελλήνων που ρωτήθηκαν σχετικά) και οι βεβηλώσεις εβραϊκών νεκροταφείων και συναγωγών συνεχίζονται ατιμώρητα. Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, να μεταφραστούν στα Ελληνικά και τα υπόλοιπα χειρόγραφα που βρέθηκαν κάτω από την τέφρα των πτωμάτων στις αυλές των κρεματορίων του Άουσβιτς, όπως έχουν μεταφραστεί στα Αγγλικά, στα Γαλλικά, στα Γερμανικά και στα Ιταλικά;

Όπως γράφω και στο εισαγωγικό σημείωμα την μετάφραση την θεωρώ μία συμβολή στον αγώνα ενάντια σε αυτόν τον αντισημιτισμό που κυριαρχεί στην Ελλάδα. Και δεν είναι μόνο ο αντισημιτισμός, στον οποίο εναντιώνεται αυτό το βιβλίο. Είναι και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα οποία ξαναεμφανίστηκαν στην Ευρώπη, πολλά χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα, αλλά σήμερα έχουν αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό και στην Ελλάδα. Άσχετα αν αυτοί που τα φτιάχνουν, δεν τα λένε στρατόπεδα συγκέντρωσης αλλά «κλειστές δομές φιλοξενίας», όπως τα εκστρατευτικά σώματα στην Αφρική δεν τα λένε εκστρατευτικά σώματα αλλά «ειρηνευτικές δυνάμεις», όσο και αν αυτά επιδίδονται σε πολέμους.

Και όπως τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της αυτοκρατορίας του Χίτλερ δεν θεωρούνταν κάτι αφύσικο και εγκληματικό αλλά αντίθετα χρήσιμα για την άμυνα της κοινωνίας απέναντι στους κακούς και επικίνδυνους Εβραίους ή Τσιγγάνους (Ρομά) ή υπανθρώπους Πολωνούς, Ρώσους και Ουκρανούς, έτσι και τα σημερινά στρατόπεδα συγκέντρωσης θεωρούνται από πολλούς σαν χρήσιμα για την άμυνα της κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες και πρόσφυγες, «αιτία όλων των κακών», όπως οι Εβραίοι στην αυτοκρατορία του Χίτλερ. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της αυτοκρατορίας του Χίτλερ ήταν κόλαση για τους εγκλείστους σε αυτά, όπως είναι κόλαση για τους εγκλείστους τους, συγκριτικά με την ζωή έξω από αυτά, τα σημερινά στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ελλάδα. Κάτι που είναι ευρύτερα γνωστό, χάρις σε κάποια ξένα μέσα ενημέρωσης, επίσημες εκθέσεις αρμοδίων ευρωπαϊκών οργάνων, ακόμα και βιβλία σαν το «Λέσβος, η ντροπή της Ευρώπης», του Ζαν Ζίγκλερ.

Όμως η κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική ζωή στην χώρα συνεχίζονται κανονικά, όπως συνεχίστηκε κανονικά η ζωή στα Γιάννενα, μετά την σύλληψη, στις 25 Μαρτίου του 1943, και αποστολή όλων των Εβραίων των Ιωαννίνων στα στρατόπεδα εξόντωσης, η ζωή στην Κέρκυρα, μετά την σύλληψη και αποστολή στα στρατόπεδα εξόντωσης και των δικών της Εβραίων, στην Ρόδο, στην Λάρισα και τόσες άλλες πόλεις και βέβαια, και προπαντός, στην Θεσσαλονίκη. Εκεί όχι μόνο οι περιουσίες των Εβραίων αρπαχτήκανε από Έλληνες κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής, όπως είχε γίνει και το 1917, που κάηκε το εβραϊκό κέντρο της Θεσσαλονίκης και τα οικόπεδα των καμένων κτιρίων απαλλοτριώθηκαν από το ελληνικό κράτος αλλά ακόμα και το εβραϊκό νεκροταφείο, το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο της Ευρώπης, απαλλοτριώθηκε, ανασκάφτηκε, οι επιτύμβιες πλάκες αρπάχτηκαν και στόλισαν ιδιωτικές κατοικίες και δημόσια κτίρια. Στην θέση του νεκροταφείου χτίστηκε, όπως όλοι ξέρουμε, το πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, το δεύτερο και μεγαλύτερο, μετά της Αθήνας, πανεπιστήμιο της Ελλάδας. Από αυτές τις εβραϊκές περιουσίες, δεν έχει επιστραφεί στους δικαιούχους τους πάνω από το 15% περίπου, άσχετα αν υπάρχουν σχετικοί νόμοι που το επιβάλλουν ήδη από το 1945 και 1946. Αν έχω μείνει πίσω στην ενημέρωση, διορθώστε με. Αν λοιπόν αρκετοί Έλληνες ωφελήθηκαν από το Ολοκαύτωμα των Εβραίων, όπως ωφελήθηκαν και Γερμανοί, Ούγγροι, Ρουμάνοι, Ουκρανοί, ακόμα και Ρώσοι, αρπάζοντας τις περιουσίες των δικών τους Εβραίων-θυμάτων του Ολοκαυτώματος, το βιβλίο του Γκραντόβσκι που καταγγέλλει το Ολοκαύτωμα, μεταξύ άλλων και των Ελλήνων Εβραίων, αποτελεί ένα είδος κραυγής αγανάκτησης ενάντια στους απογόνους των Ελλήνων που άρπαξαν εβραϊκές περιουσίες και τις νέμονται ακόμα. Ακόμα και μεταξύ των «ζοντερκομάντο» του Άουσβιτς ήταν πολλοί Εβραίοι της Ελλάδας, 160 σύμφωνα με την μαρτυρία του επιζήσαντος Λέοντος Κοέν, εκτός από τον Μαρσέλ Νατζαρή. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Σλόμο Βενέτσια, του οποίου η μαρτυρία έχει κυκλοφορήσει από καιρό σε βιβλίο και στα Ελληνικά. Σίγουρα οι δολοφονίες των «ζόντερκομάντο», τις οποίες αναφέρει ο Γκραντόβσκι, περιλαμβάνουν και αρκετούς Εβραίους της Ελλάδας, κάποιες από τις περιουσίες των οποίων νέμονται ακόμα οι απόγονοι των Ελλήνων που τις άρπαξαν. Σίγουρα μεταξύ αυτών των απογόνων, οι περισσότεροι θα είναι αντισημίτες.

Αν και τα χειρόγραφα του Γκραντόβσκι δεν είναι κατ’ εξοχήν ιστορικό βιβλίο, είναι χρήσιμο εφόδιο για όσους αντιμάχονται τον αντισημιτισμό και για όσους αντιμάχονται τα σύγχρονα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μπορεί τα σύγχρονα στρατόπεδα να μην είναι στρατόπεδα εξόντωσης, όμως οι έγκλειστοι, τουλάχιστον σε όσα είναι κλειστά, ζουν δυσανάλογη για την έξω από τα στρατόπεδα κοινωνία, βία και παραλογισμό. Πρόσφατη είναι η διακοπή μιας μαζικής απεργίας πείνας εγκλείστων προς απέλαση, με επέμβαση των ματατζήδων.

Για τους παραπάνω λόγους, αν την χρησιμότητα αυτού του βιβλίου την εκτιμήσουν λίγοι, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έπρεπε να αποτελέσει προτεραιότητα και για μένα και για τις εκδόσεις «Καμιονέτα», που το εκδώσανε. Ο αγώνας του Γκραντόβσκι, όπως και των άλλων που άφησαν χειρόγραφα κάτω από τις στάχτες των πτωμάτων, είναι ένας αγώνας αξιοθαύμαστος. Εγώ παίρνω θάρρος από τέτοιους αγώνες και ωθούμαι να καταγγέλλω το αίσχος που διαπιστώνω στην μεταχείριση των θυμάτων του ρατσισμού και του εθνικισμού, όπως οι Εβραίοι και οι άλλες μειονότητες της Ελλάδας. Γιατί ακόμα και σήμερα, όσες μειονότητες έχουν απομείνει στην Ελλάδα, βλέπουν καθημερινά τα αναγνωρισμένα διεθνώς δικαιώματά τους να παραβιάζονται.

Ακόμη, όσο διαβάζουμε τέτοια βιβλία, πράγματα που προηγούμενα πέρναγαν απαρατήρητα, σαν να μην υπήρξαν ποτέ, θα αρχίσουν να προβάλλουν καθαρά μπροστά μας και να μας κάνουν να αναρωτιόμαστε πώς τόσο καιρό δεν τα βλέπαμε και δεν τα ξέραμε. Γι’ αυτό που λέω θέλω να δώσω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: Ζω στην Αθήνα, τον περισσότερο καιρό, από τότε που γεννήθηκα, το 1956. Ασχολούμαι με την ιστορία και την πολιτική ήδη από την μετεφηβική μου ηλικία. Έχω σπουδάσει πολιτικές επιστήμες και έχω διαβάσει πολλά πολιτικά και ιστορικά βιβλία. Ιδιαίτερα για το δράμα των Εβραίων, όχι μόνο έχω διαβάσει εξαιρετικά βιβλία, όπως του Φλάνερυ, του Φλέμιγκ, του Σιμπή και της Λάμψα, αλλά έχω μιλήσει και για την ιστορία της Ελλάδας από εβραϊκή σκοπιά, σε εκδήλωση το 2012. Όμως μέχρι το 2020, που χρειάστηκε να κάνω μια σοβαρή εγχείριση στο «Αττικό» νοσοκομείο, το οποίο χτίστηκε σε μέρος του οικοπέδου του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, αγνοούσα ότι από αυτό το στρατόπεδο οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα του θανάτου οι Εβραίοι της κεντρικής και νότιας Ελλάδας και των νησιών. Και ας είχα διαβάσει κατά την μετεφηβική μου ηλικία το ομώνυμο βιβλίο «Στρατόπεδο Χαϊδαρίου» του Θέμου Κορνάρου. Κανένας δεν μου είχε μιλήσει μέχρι τότε για το στρατόπεδο της Αθήνας, από όπου στέλνονταν οι Εβραίοι στον θάνατο, και πουθενά δεν είχα διαβάσει για κάποια εκδήλωση μνήμης σε αυτό το στρατόπεδο για τα θύματα του Ολοκαυτώματος. Ούτε θυμόμουνα κάποια αναφορά σε αυτό το στρατόπεδο από τον Κριστόφ Σμινκ Γκουστάβους, του οποίου είχα διαβάσει το βιβλίο «ΜΝΗΜΕΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΙΙ», που αναφέρεται στην εξόντωση των Εβραίων των Ιωαννίνων. Παρόλο που πολύ πιθανόν υπάρχει τέτοια αναφορά.

Κι όμως το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου ήταν στρατόπεδο συγκέντρωσης και μεταγωγής στα στρατόπεδα εξόντωσης. Σαν τέτοιο άρχισε να λειτουργεί στις 3 Σεπτεμβρίου του 1943 και σταμάτησε στις 27 Σεπτεμβρίου του 1944, όταν οι Γερμανοί άρχισαν να αποσύρονται από τα ελληνικά εδάφη. Πρόκειται για εγκαταστάσεις στρατώνα που είχε ιδρύσει ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς το 1936 στη θέση «Καραϊσκάκη». Υπολογίζεται ότι από αυτό το στρατόπεδο συγκέντρωσης πέρασαν συνολικά πάνω από 21.000 κρατούμενοι. Στον αριθμό αυτό συμπεριλαμβάνονται και οι Εβραίοι, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων μεταφέρθηκε τελικά σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία. Εγκαινιάστηκε ουσιαστικά στις 3 Σεπτεμβρίου 1943 με τη μεταφορά κρατουμένων από το στρατόπεδο της Λάρισας. Ο Αντώνης Φλούντζης, γιατρός του στρατοπέδου, αναφέρει πως οι κρατούμενοι ήταν 590, 243 κομμουνιστές Ακροναυπλιώτες, 20 Αναφιώτες και 327 αιχμάλωτοι των Ιταλών. Η πρώτη μεγάλη αποστολή Εβραίων που φεύγει από την Αθήνα για το Άουσβιτς την Κυριακή 2 Απριλίου 1944 αριθμεί περίπου 1.900 κρατούμενους του Χαϊδαρίου, κλεισμένους σε καμιά τριανταριά φορτηγά βαγόνια. Καθ’ οδόν μεγαλώνει: Εβραίοι της Χαλκίδας, της Λάρισας, 2.400 αιχμάλωτοι από τον Βόλο, τα Τρίκαλα, και κυρίως από τα Γιάννενα. Πρόκειται για έναν τερατώδη συρμό, με 5.200 ανθρώπους, σε συνθήκες φριχτού συνωστισμού και ασφυξίας. Μαρτυρείται πως μια άλλη μεγάλη μεταφορά 700-1.000 κρατούμενων έγινε τη δεύτερη εβδομάδα του Απριλίου του 1944, και από αυτούς ο «άγγελος του θανάτου», γιατρός του Άουσβιτς Γιόζεφ Μένγκελε, επέλεξε 320 άνδρες και 328 γυναίκες για ψευδοϊατρικά πειράματα. Ποιος, αλήθεια, μιλάει γι’ αυτό το στρατόπεδο στα σχολεία σήμερα, δημοτικά, γυμνάσια ή λύκεια; Ποιος μιλάει γι’ αυτό το στρατόπεδο στους μαθητές των σχολείων του Χαϊδαρίου; Ακόμη και αν από αυτό το στρατόπεδο μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Βορρά, εκτός των Εβραίων, και χριστιανοί σε έξι αποστολές. Δεν έχουμε στοιχεία για τον συνολικό αριθμό των αιχμαλώτων αυτών των αποστολών, εκτός από την αναφορά του Φλούντζη για 5.506 ανθρώπους που στάλθηκαν στη Γερμανία και στην Πολωνία. Η πρώτη αποστολή πραγματοποιήθηκε στις 25 Μαΐου 1944 με 850 άντρες και 61 γυναίκες. Οι γυναίκες κατέληξαν στο γυναικείο στρατόπεδο Ράβενσμπρουκ της Γερμανίας και έπειτα σε ένα στρατόπεδο εργασίας, παράρτημα του Μπούχενβαλτ.

Να λέμε και πάλι καλά που το 1982, με τον Νόμο 1285 που ψήφισε η Βουλή, αναγνωρίστηκε η Εθνική Αντίσταση και το περίφημο Μπλοκ 15 του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, στο οποίο κρατούνταν όσοι επρόκειτο να οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα την επόμενη μέρα, όπως και οι Εβραίοι που εκτελούνταν στο στρατόπεδο ή στέλνονταν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, αναγνωρίστηκε σαν ιστορικό μνημείο και κρίθηκε διατηρητέο. Οι ίδιοι οι απόγονοι των Ελλήνων θυμάτων των Ναζί αυτού του στρατοπέδου, λογικά ήταν και οι πρώτοι που γι’ αυτούς η αναγνώριση του Μπλοκ 15 σαν ιστορικού μνημείου είχε ιστορική αξία. Γιατί από αυτό το Μπλοκ, την Πρωτομαγιά του 1944, οδηγήθηκαν και στην Καισαριανή και εκτελέστηκαν 200 αγωνιστές της εθνικής αντίστασης ή πρώην πολιτικοί κρατούμενοι σε φυλακές του δικτάτορα Μεταξά. Και γι’ αυτό αυτοί οι απόγονοι, μαζί με τα κόμματα που ενδιαφέρονται, όπως το Κ.Κ.Ε. οργανώνουν τακτικά εκδηλώσεις μνήμης έξω από το Μπλοκ 15.

Σε αυτά τα 40 περίπου χρόνια της αγνόησής της, δηλ. μέχρι το 1982, η ιστορία του στρατοπέδου έμενε στο περιθώριο και το στρατόπεδο χρησιμοποιούνταν από μονάδες του ελληνικού στρατού, ήδη από το τέλος της δεκαετίας του ’40. Συγκεκριμένα είχαν εγκατασταθεί εκεί δύο Κέντρα Εκπαιδεύσεως, το ένα Βαρέων Όπλων Πεζικού (Κ.Ε.Β.ΟΠ) και το άλλο Διαβιβάσεων (Κ.Ε.Δ.). Σ’ αυτή την περίοδο καταστράφηκαν μοναδικά ιστορικά ντοκουμέντα που οι αγωνιστές της Αντίστασης είχαν γράψει στα επιχρίσματα των τοίχων και σε άλλα σημεία την ύστατη στιγμή, πριν οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα, όπως οδηγήθηκε π.χ. η Λέλα Καραγιάννη, ή πέθαναν από τα βασανιστήρια προτού εκτελεστούν, όπως η Ηλέκτρα Αποστόλου.

Εννοείται, ότι το στρατόπεδο αυτό, στο οποίο, σημειωτέον, με είχαν καλέσει να παρουσιαστώ για να υπηρετήσω την θητεία μου, το 1989, αλλά δεν πήγα, λειτουργεί μέχρι σήμερα, και καθώς βρισκόμουνα στα θάλαμο του «Αττικού» νοσοκομείου, μετά την εγχείριση που ανέφερα προηγούμενα, το έβλεπα από το παράθυρό μου και άκουγα κάθε πρωί σάλπιγγα να σαλπίζει εγερτήριο και κάθε βράδυ να σαλπίζει σιωπητήριο. Και στην διάρκεια της ημέρας άκουγα πυροβολισμούς από το πεδίο βολής του στρατοπέδου και πολύ πρωί, ή το βράδυ πριν το σιωπητήριο, αγριοφωνάρες από φαντάρους που τους έβαζαν να φωνάζουν, υποθέτω τρέχοντας, για να μαθαίνουν να τρομάζουν τον μελλοντικό εχθρό ή τους πρόσφυγες που επιχειρούν να περάσουν τα ελληνικά σύνορα του Έβρου. Μπορούσα έτσι να φανταστώ και τις αγριοφωνάρες των SS φρουρών του στρατοπέδου, με τις οποίες τρομοκρατούσαν τους υπό εκτέλεση ή υπό εκτόπιση στα στρατόπεδα θανάτου του ναζιστικού Βορρά.

Προτού τελειώσω με αυτήν την παρουσίαση του βιβλίου, θα ήθελα να εστιάσω σε ένα τελευταίο γεγονός που κάνει τέτοια βιβλία πολύτιμα: Σε αυτό το βιβλίο εκτίθενται μια σειρά από λεπτομέρειες για τον εγκλεισμό σε γκέτο, την μεταφορά των εγκλείστων του γκέτο στα τρένα, την διαδρομή μέχρι το στρατόπεδο συγκέντρωσης, την υποδοχή των υποψήφιων θυμάτων στο Άουσβιτς και την κακομεταχείριση όσων δεν στέλνονται κατευθείαν στους θαλάμους αερίων, από τις οποίες προκύπτει ότι πράγματα τα οποία μας φαίνονται τυχαία ή τα αποδίδουμε στην αμέλεια των φυλάκων και των φρουρών, δεν είναι καθόλου τυχαία αλλά είναι σκόπιμα. Αποσκοπούν στην καταρράκωση των κρατουμένων. Χαρακτηριστικά αναφέρω την άρνηση να δώσουν στα θύματα, που μεταφέρονται μέσα σε βαγόνια για ζώα, νερό, καθώς και την απαγόρευση να βγουν από το τραίνο και να πάνε στην τουαλέτα. Ιδιαίτερα για τις γυναίκες, το να κάνουν τις ανάγκες τους στριμωγμένες ασφυκτικά ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες ήταν κάτι που έκαναν το παν για να το αποφύγουν, με συνέπεια να βασανίζονται από φοβερούς πόνους. Και για τις περισσότερες που ξεπερνούσαν στο τέλος τις αναστολές τους, αν επιζούσαν, το ψυχικό τραύμα που τους έμενε ήταν για πάντα αθεράπευτο, όπως πολλά άλλα ψυχικά τραύματα που δημιουργούσε η δήθεν αμέλεια των φρουρών τους.

Την σημασία αυτών των μικρών λεπτομερειών, που όμως σκοτώνουν την αξιοπρέπεια του ατόμου και εξαντλούν την δύναμή του να αντισταθεί, την προβάλλει και ο πολύ γνωστός για τις μαρτυρίες του για το Άουσβιτς Πρίμο Λέβι, όπως και ο Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν στα βιβλία του για τα Σοβιετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα γνωστά «Γκούλαγκ». Ακόμα και ο Νίκος Μάργαρης στο περίφημο βιβλίο-μαρτυρία του «Ιστορία της Μακρονήσου». Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι ο Σολτζενίτσιν και ο Μάργαρης μιλάνε για χορήγηση παστών ψαριών, σαν της ρέγκας και του μπακαλιάρου, στους εγκλείστους και παράλληλα παροχή ελάχιστου νερού, προκειμένου να τους βασανίσουν με το μαρτύριο της δίψας. Το ξέρω αυτό το μαρτύριο, γιατί όταν, πριν πολλά χρόνια, ήμουνα στην φυλακή για πολιτικούς λόγους, είχα κάνει απεργία δίψας για να εμποδίσω μια μορφή αναγκαστικής σίτισης που μου έκαναν κατά την διάρκεια μιας από τις πολλές απεργίες πείνας μου. Κι όμως, η κάθε εξουσία γνωρίζει ότι είναι πολύ δύσκολο ο κάθε άνθρωπος που βρίσκεται σε εξαιρετικά δυσχερή θέση να αποδώσει την κάθε λεπτομέρεια που τον βασανίζει σε οργανωμένο σχέδιο. Το μυαλό του αρνιέται να της αποδώσει τόση διαστροφή. Κι όμως, όλες οι υπάρχουσες σχετικές μαρτυρίες επιβεβαιώνουν αυτήν την διαστροφή που εντάσσεται στην συστηματική καταρράκωση του θύματος.

Τέλος, εκτός από το κυρίως κείμενο, το βιβλίο περιέχει πληθώρα βιβλιογραφικών και επεξηγηματικών υποσημειώσεων καθώς και λεπτομέρειες για τις εκδόσεις των χειρογράφων σε άλλες γλώσσες, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν από όσους θέλουν κάποια μεγαλύτερη εμβάθυνση στην τραγική πραγματικότητα των «ζοντερκομάντο». Αξίζει αυτή η εμβάθυνση, γιατί μολονότι όλοι ξέρουμε για θαλάμους αερίων και κρεματόρια, ελάχιστοι γνωρίζουν τις λεπτομέρειες. Αυτές οι λεπτομέρειες έχουν αξία για να τις πληροφορηθούμε, γιατί, όπως είπα και προηγούμενα, είναι χαρακτηριστικές του κάθε στρατοπεδικού συστήματος που αποσκοπεί να καταρρακώσει τον άνθρωπο τόσο σωματικά όσο και ψυχικά.

Αθήνα 16-7-2020

1 Comment on «Βιβλιοαναγνώσεις #59» ΓΚΡΑΝΤΟΒΣΚΙ ΖΑΛΜΑΝ “Στην Καρδιά της Κόλασης”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: