τελευταία άρθρα σε τίτλους

Θέατρο και πανδημία: Σκέψεις μετά από συζητήσεις με εργαζόμενους στο θέατρο

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 6,072 other followers

Το σημείωμα που ακολουθεί αποτελεί προϊόν συζητήσεων με φίλους / γνωστούς, εργαζόμενους στο θέατρο και φυσικά δεν φιλοδοξεί παρά να καλύψει μόνο μια όψη του καταστροφικού πλήγματος που δέχεται ο χώρος του θεάτρου αυτή την περίοδο.

Η πανδημία, που ξεσπά στην Ελλάδα το δεύτερο εξάμηνο του 2020, βρίσκει το θέατρο στο τέλος μιας δεκαετίας αλλαγών. Η εμφάνιση μεγάλων παικτών στον χώρο (Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Ίδρυμα Ωνάση, Ίδρυμα Κακογιάννης κ.α) πλάι στα ήδη υπάρχοντα κρατικά και ιδιωτικά θέατρα, γίνεται ταυτόχρονα με την εμφάνιση δεκάδων άλλων μικρότερων πολυχώρων, αιθουσών και θεατρικών ομάδων. Εντελώς μηχανιστικά να το θέσουμε: οι πρώτοι διεκδικόντας και αποκομίζοντας το μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά, ουσιαστικά οδηγούν στην δημιουργία των δεύτερων – αν και φυσικά υπάρχουν και αρκετοί επιπλέον λόγοι . Καθ’ όλη την διάρκεια της δεκαετίας η προσφορά θεατρικών θεαμάτων αυξάνεται σημαντικά, ενώ η προσπάθεια για αντίστοιχη αύξηση στην ζήτηση επικεντρώνεται στο ψάρεμα κοινού από δεξαμενές καταναλωτών θεαμάτων κάθε είδους. Είτε με προσφορές , είτε με προσκλήσεις. Εκπαιδεύοντας ένα κοινό που κυριολεκτικά εθίζεται να γυρνά δεξιά – αριστερά στις εξειδικευμένες ιστοσελίδες που καλύπτουν το θέατρο αναζητώντας προσκλήσεις, όχι γιατί είναι θεατρόφιλο, αλλά γιατί ψάχνει απλά να δει κάποιο -οποιοδήποτε-θέαμα δωρεάν. Ταυτόχρονα τα μεγάλα ιδρύματα, που λειτουργούν σαν πλυντήρια φοροαπαλλαγών μέσω δωρεάν θεαμάτων, χειροτερεύουν ακόμη περισσότερο αυτή την νοοτροπία του τσάμπα. Στο πρώτο εξάμηνο του 2020 ακόμη και αυτή η αγορά κατέρρευσε. Ήταν κατά γενική παραδοχή το χειρότερο εξάμηνο της δεκαετίας που έκλεινε.

Την ίδια χρονική περίοδο λόγω οικονομικής κρίσης και αύξησης του ανταγωνισμού οι μισθοί των ηθοποιών επαναπροσαρμόζονται προς τα κάτω. Οι πρόβες, ειδικά στους μικρότερους (και όχι μόνο) παραγωγούς σταματούν να πληρώνονται. Επαγγέλματα συνδεδεμένα με το θέατρο εξαφανίζονται εντελώς (πχ αμπιγιέζ, φροντιστές), επικρατούν ευέλικτες μορφές εργασίας, ειδικά στις ειδικότητες που κινούνται “περιφερειακά” και υποστηρικτικά στις παραγωγές (ταξιθέτες, ταμίες, μπάρμεν). Εμφανίζεται μαζικά το φαινόμενο να καλύπτονται αυτές οι θέσεις από φοιτητές της θεατρολογίας που κάνουν την πρακτική τους και αμοίβονται με κάτι λιγότερο από ψίχουλα. Άτομα που δεν έχουν καμία σχέση με το αντικείμενο και χωρίς τις αντίστοιχες γνώσεις και άδειες, απασχολούνται σαν φωτιστές, ηλεκτρολόγοι, ηχολήπτες. Χώροι εντελώς ακατάλληλοι, χωρίς άδειες και χωρίς προδιαγραφές μετατρέπονται σε θέατρα.

Αυτή ήταν πάνω-κάτω η κατάσταση στο ελληνικό θέατρο όταν μας χτύπησε η πανδημία. Τα υπόλοιπα τα ζήσαμε και τα ζούμε όλοι μας . Κλείσιμο των θεάτρων σε lock down 1 και 2 για κάποιο ανεξήγητο λόγο αρκετά νωρίτερα από άλλες οικονομικές δραστηριότητες, ελάχιστες παραστάσεις σε ανοιχτούς χώρους το καλοκαίρι, ακύρωση των περιοδειών ανά την επικράτεια, μαζική ανεργία για ηθοποιούς και όλες τις ειδικότητες που απασχολούνται στις αίθουσες.

Τι θα γίνει άραγε την επόμενη μέρα της πανδημίας όταν και όποτε έρθει αυτή; Σε αυτή την μεγάλη και πολύχρωμη λίμνη θεατρικού θεάματος δεν πλήττονται όλοι το ίδιο. Αναπόφευκτα πολλοί από τους «μικρούς» δεν θα αντέξουν μέχρι τέλους. Τα «μεγάλα» και κάποια «μεσαία» ψάρια καλύτερα προετοιμασμένα, με μεγαλύτερη οικονομική ευχέρεια, καλύτερες σχέσεις με τους κρατικούς και μη φορείς, ευκολότερη πρόσβαση σε επιδοτήσεις, συνεχίζουν να λειτουργούν και μάλιστα σε μερικές περιπτώσεις με όρους εξαιρετικής κερδοφορίας. Το νέο μοντέλο είναι η ζωντανή online αναμετάδοση μιας παράστασης (ή ενναλακτικά το video on demand) Για παράδειγμα υπάρχει αυτή την στιγμή αθηναϊκό θέατρο που κόβει περισσότερα εισιτήρια για streaming από ότι θα έκοβε όλη την χρονιά αν λειτουργούσε κανονικά. Το θέατρο σαν ιδιαίτερη αρχιτεκτονική κατασκευή αρχίζει να γίνεται μη αναγκαίο. Δεν χρειάζονται πλέον καθίσματα, φουαγιέ, μπαρ, τουαλέτες. Χρειάζεται μια σκηνή, φώτα, ηθοποιοί, το κείμενο, οι κάμερες και μια καλή γραμμή internet. Δεν χρειάζονται πλέον ταμίες, ταξιθέτες, άτομα για το μπαρ. Μόνο οι απόλυτα αναγκαίοι για την παράσταση. Οι αιθουσάρχες κάπου εδώ αρχίζουν και χαμογελούν. Σε ένα πρώτο επίπεδο το θέατρο απογυμνώνεται από την κοινωνική του διάσταση (σαν χώρος συνάντησης) αλλά ένα μεγάλο βάρος πάγιων και μη εξόδων, μπορεί να φύγει από την πλάτη τους. Αλλά με τους εργαζόμενους τι γίνεται;

Οι συζητήσεις που γίνονται αυτή την περίοδο από τους εργαζόμενους του κλάδου ποικίλουν. Από προβληματισμούς του εάν η νέα μορφή μαγνητοσκόπησης και ζωντανής online μετάδοσης μιας θεατρικής παράστασης αποτελεί όντως θέατρο, μέχρι την αναγκαιότητα επιτέλους να υπάρξει μια εκ νέου προσέγγιση / συστράτευση με τα ευρύτερα στρώματα εργαζόμενων που επίσης καταστρέφονται οικονομικά. Και ενώ το πρώτο ερώτημα μοιάζει να έχει προς στιγμή μόνο θεωρητική αξία, η απάντηση στο δεύτερο είναι καταφατικά ναι, αλλά το ζήτημα είναι το πως. Ένας άλλος ρεαλιστικότερος προβληματισμός αποδέχεται πως το νέο μοντέλο θα χτιστεί έτσι και αλλιώς πάνω στις υπηρεσίες live streaming / on demand παραστάσεων. Οι αίθουσες θα κλείσουν ή θα αλλάξουν εντελώς μορφή. Αλλά αν το νέο μοντέλο φέρνει μεγαλύτερα κέρδη δεν θα πρέπει να διεκδικηθούν νέοι μισθοί ή μεγαλύτερα ποσοστά; Θα πληρώνεται κανείς, το ίδιο για ένα live streaming και το ίδιο για ένα video on demand που μπορεί να αναπαραχθεί σε βάθος χρόνου, οποιαδήποτε στιγμή; Τι θα γίνει αν πριν, μετά ή στην διάρκεια ενός εικονικού διαλλείματος του streaming υπάρχουν διαφημίσεις; Δικαιούνται οι ηθοποιοί και από εκεί ποσοστά; Μπορούν να θέσουν βέτο ως προς το είδος των διαφημίσεων; Τι θα γίνει με τα πνευματικά δικαιώματα; Τα ερωτήματα και τα νέα πεδία αγώνα που ανοίγονται είναι αμέτρητα. Και σίγουρα ο βίαιος μετασχηματισμός που ζούμε και είχε σαν καταλύτη τον COVID-19 θα ανοίξει έναν μεγάλο νέο κύκλο αγώνων. Προς το παρών μπορούμε μόνο να θέσουμε ερωτήματα και να σκιαγραφήσουμε πως νομίζουμε πως θα είναι αυτή η νέα τρομακτική εποχή.

Francis Freefall

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: