τελευταία νέα σε τίτλους

Αφιέρωμα στον Walter Benjamin – Εισαγωγή

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 5,851 other followers

Από την εκδήλωση του περιοδικού που έγινε στις 10 Φλεβάρη 2021.

Το σημερινό αφιέρωμα στον Walter Benjamin εγκαινιάζει τη σειρά εκδηλώσεων που οργανώνει το περιοδικό Shades σχετικά με την Κριτική θεωρία της λεγόμενης «παλαιάς» σχολής της Φραγκφούρτης, γιατί πιστεύει ότι αυτή επεκτείνει την υλιστική ερμηνεία και είναι στην παρούσα κατάσταση πραγμάτων το σημείο εκκίνησης της συζήτησης για την καπιταλιστική κοινωνία του 21ου αι. και την προοπτική υπέρβασής της.

O Walter Benjamin, για τον οποίο θα βρει κάποιος πολλές αναρτήσεις στην ιστοσελίδα του Shades, είναι παιδί του fin de siècle, όπως συνήθως αποκαλείται το τέλος του 19ου αι. καθώς και η περίοδος μετάβασης προς τον θυελλώδη 20ό. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι μας εισάγει στη σκέψη του 20ού αι. και κάποια ενδεικτικά τεκμήρια γι΄ αυτό είναι

α) ότι καταγράφει στο έργο του την ταχύτατη εξέλιξη και τις πρωτεϊκές μεταμορφώσεις της καπιταλιστικής κοινωνίας του αιώνα αυτού,

β) ότι ο ίδιος με τη ζωή και το έργο του αντιστέκεται σ΄ όλες τις ταξινομήσεις καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο ειδών, κατηγοριών και ταυτοτήτων, επικυρώνοντας με κάθε τρόπο τη ρευστότητα που χαρακτηρίζει το μοντέρνο και

γ) το έργο του ασκεί επιρροή στους κύκλους των διανοουμένων δύο φορές στον 20ό αι., την πρώτη στην εποχή του και τη δεύτερη μετά το θάνατό του, στη γενιά που διαμορφώθηκε από τον Μάη του ΄68.

Σύμφωνα με τον Adorno o Benjamin “αγωνίστηκε [για τον μοντερνισμό] κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαπέντε χρόνων της ζωής του”. Για την Χάνα Άρεντ το κύριο χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν χωράει σε καμία ταξινόμηση και αυτό αφορά τον ίδιο και το έργο του εξίσου και η ιδιομορφία του αγγίζει όλες τις πτυχές της προσωπικότητάς του, της σχέσης του με τον μαρξισμό συμπεριλαμβανομένης. Ο Adorno τον θεωρεί «αντιδιαλεκτικό» και επισημαίνει το στατικό στοιχείο στον Benjamin στο εξής χωρίο «Για να καταλάβουμε σωστά τον Μπένγιαμιν πρέπει να νιώσουμε πίσω από κάθε του πρόταση τη μετατροπή της άκρας αναστάτωσης σε κάτι στατικό, πράγματι, την στατική έννοια της κίνησης» κι αυτό παρά την παρουσία στο έργο του, στις μελέτες του της κεντρικής μορφής του flâneur , αυτού που «άσκοπα σουλατσάρει μέσα στα πλήθη των μεγαλουπόλεων» κάτι που θα εκνεύριζε υπουργούς της σημερινής κυβέρνησής μας που αγανακτούν με όσους περιπλανιούνται χωρίς να επιδίδονται σε αγορές – έτσι «άσκοπα»- ορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ιερότητα του σκοπού της κυκλοφορίας μέσα στην πόλη με την επιτέλεση της κατανάλωσης. Η Χάνα Άρεντ επιμένει στην εγκυρότητα του μεταίχμιου ως σημείου που προσφέρει τη μοναδική δυνατότητα περιγραφής του : «…θα ήταν σήμερα παραπειστικό να συστήσουμε τον Μπένγιαμιν ως κριτικό λογοτεχνίας, όσο θα ήταν παραπειστικό να συστήσουμε τον Κάφκα ως διηγηματογράφο και μυθιστοριογράφο. Για να περιγράψουμε επαρκώς το έργο του και τον ίδιο ως συγγραφέα μέσα στα συνήθη πλαίσια αναφοράς μας, θα πρέπει να κάνουμε πολλές αρνητικές διαπιστώσεις, όπως : η ευρυμάθειά του ήταν μεγάλη, μα δεν ήταν λόγιος. Το υλικό του περιλάμβανε κείμενα και την ερμηνεία τους, μα δεν ήταν φιλόλογος. Τον έθελγε πολύ όχι η θρησκεία αλλά η θεολογία και η θεολογικού τύπου ερμηνεία, για την οποία το ίδιο το κείμενο είναι ιερό, μα δεν ήταν θεολόγος και δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη Βίβλο. Ήταν γεννημένος συγγραφέας, μα η μεγαλύτερη φιλοδοξία του ήταν να δώσει ένα έργο, που θ’ αποτελούνταν αποκλειστικά από παραθέματα. Έγραψε βιβλιοπαρουσιάσεις και μια σειρά δοκίμια για ζώντες και νεκρούς συγγραφείς, μα δεν ήταν κριτικός λογοτεχνίας. Έγραψε ένα βιβλίο για το γερμανικό μπαρόκ και κατέλιπε μια πελώρια ημιτελή μελέτη για τον γαλλικό 19ο αι., μα δεν ήταν ιστορικός, ούτε της λογοτεχνίας ούτε οτιδήποτε άλλου. Θα προσπαθήσω να δείξω πως σκεφτόταν ποιητικά, μα δεν ήταν ούτε ποιητής ούτε φιλόσοφος.»

Το έργο του περιγράφεται στον χρονολογικό άξονα ως εξής :

  • Ανάμεσα στα χρόνια 1910 και 1914, ποιήματα δημοσιευμένα με ψευδώνυμο και πεζά κείμενα στον Τύπο του Νεανικού Κινήματος γύρω από ζητήματα του «σχολείου» και της «σχολικής μεταρρύθμισης», ζητήματα της ζωής των φοιτητών -με μεταφυσική έννοια (Μεταφυσική της Νεολαίας, ημιτελές), προβλήματα ηθικής και θρησκείας.

  • Κείμενο για τον Ρομαντισμό (Ιούνιος του 1913)

  • Εργασία με τίτλο Εμπειρία (περιοδικό το Ξεκίνημα, Οκτώβριος 1913)

  • Εύγλωττη σιωπή: γραπτά από τα χρόνια του Α΄Π.Π.

  • Δοκίμιο «για τη γλώσσα εν γένει και για τη γλώσσα του ανθρώπου»

  • Άρθρο για το Πρόγραμμα της επερχόμενης Φιλοσοφίας

  • Διατριβή με τίτλο Έννοια της κριτικής της τέχνης στον γερμανικό ρομαντισμό , που κατατέθηκε στο πανεπιστήμιο

  • Φιλοσοφικές εργασίες και μεταφράσεις, όπως το Θεολογικό-πολιτικό απόσπασμα, το άρθρο Για μια κριτική της βίας και το μικρότερο κείμενο Πεπρωμένο και χαρακτήρας.

  • Οι Εκλεκτικές Συγγένειες του Γκαίτε (καλοκαίρι 1921-Φεβρουάριος 1922)

  • Charles Baudelaire : Tableaux Parisiens (Χαϊδελβέργη 1923)

  • Μαρσέλ Προυστ : Στον ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών (1927) και Η δούκισσα του Γκερμάντ (1930) μεταφράσεις από το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

  • Καταγωγή του Γερμανικού δράματος (πραγματεία) και Μονόδρομος (ταξιδιωτικές περιγραφές) το 1928

  • Πώς εξηγείται η μεγάλη επιτυχία ορισμένων βιβλίων (κριτικό δοκίμιο-1931)

  • Καρλ Κράους (σειρά άρθρων για τον Καρλ Κράους-1931)

  • Ραδιοφωνικά μοντέλα (1931)

  • Τα παιδικά χρόνια στο Βερολίνο (1932-1938)

  • Ανασκόπηση του έργου του Στέφαν Γκέοργκε (1933)

  • Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνικής του αναπαραγωγιμότητας (1936)

  • Deutsche Menschen (ελλ. Γερμανοί, 1936, προσπάθεια ορισμού του γνήσιου γερμανικού ανθρωπισμού)

  • PassagenWerk (Στοές) αδημοσίευτο όσο ζούσε ο Μπένγιαμιν, προσπάθεια απόδοσης του 19ου αι., «φαντασμαγορία του περασμένου και του παρόντος χρόνου»

  • Το Παρίσι της Δεύτερης Αυτοκρατορίας στον Μποντλέρ που ο Μπένγιαμιν έγραψε «σε αγώνα δρόμου με τον πόλεμο»

  • Ορισμένα μοτίβα στον Μποντλέρ (1939)

  • Για την έννοια της Ιστορίας, αδημοσίευτο όσο ζούσε ο Μπένγιαμιν

  • Για το χασίς (μεταξύ 1927 και 1934) βασισμένο σε προσωπική εμπειρία του κατά τη διάρκεια παραμονής του στην Ίμπιζα. Αδημοσίευτο όσο ζούσε ο Μπένγιαμιν. Συντίθεται από σκόρπιες σημειώσεις του. Στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πλέθρο (2012).

Η σχέση του με τον Adorno χρειάζεται ιδιαίτερη μνεία. Γνωρίστηκαν το 1923. Ο Adorno ήταν νεότερος φίλος και ο μόνος μαθητής για τον Μπένγιαμιν. Ο Μπένγιαμιν επηρέασε την αισθητική θεωρία του Adorno, αυτός όμως ήταν και ο σκληρότερος κριτικός του Μπένγιαμιν και έδειξε έλλειψη κατανόησης για την προσωπική του κατάσταση τα δυσκολότατα τελευταία χρόνια. Όταν, για παράδειγμα, ο Μπένγιαμιν έστειλε στην Αμερική το δοκίμιο του PassagenWerk, ο Adorno εμπόδισε τη δημοσίευσή του γιατί θεώρησε ότι η θεωρητική υποδομή του ήταν ανεπαρκής και αξίωσε από τον Μπένγιαμιν να ξαναδουλέψει το κείμενο. Ο Adorno από την άλλη ήταν ο άνθρωπος στον οποίο απηύθηνε το τελευταίο αποχαιρετιστήριο μήνυμα που έγραψε πριν ξεψυχήσει (το έδωσε σε μία κυρία). Τέλος ο Adorno συνέλεξε και διατήρησε με πολλή φροντίδα τα χειρόγραφά του, που ο ίδιος ο Μπένγιαμιν εμπιστεύτηκε στον Ζορζ Μπατάιγ όταν προετοίμαζε το ταξίδι σωτηρίας του στην Αμερική, το οποίο ποτέ δεν πραγματοποίησε.

 

About furdenkommunismus (488 Articles)
για τον κομμουνισμό

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: