τελευταία νέα σε τίτλους

Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ ή Οι κανονικοί άνδρες δεν ξέρουν ότι όλα είναι δυνατά

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 5,706 other followers

(αρχικός τίτλος: Eichmann à Jérusalem, ou les hommes normaux ne savent pas que tout est possible), σκηνοθεσία Ido Shaked/ Théâtre Majâz, 2016.

Γράφει η Σταματία Μέμου, θεατρολόγος (MA)

Με αφορμή την πρόσφατη απόφαση (07/10/20) της ελληνικής δικαιοσύνης για την απόδοση ποινών στα στελέχη της οργάνωσης της Χρυσής Αυγής, θεωρούνται επίκαιρα τα ζητήματα που θέτει η παράσταση του 2016 του Ido Shaked: Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ ή Οι κανονικοί άνδρες δεν ξέρουν ότι όλα είναι δυνατά.

Μέσα από το Θέατρο-ντοκουμέντο, το ensemble του πολιτικού Θεάτρου Majâz (βασικός συνεργάτης του οποίου είναι το Théâtre du Soleil), κάνει χρήση των εργαλείων του είδους, όπως αυθεντικές πηγές, ντοκουμέντα και ριζοσπαστικό μοντάζ. Τα βασικά θέματα που θίγονται είναι η διερεύνηση του ναζιστικού φαινομένου και πώς στη θέση του κομφορμιστή γραφειοκράτη Adolf Eichmann, που υπάκουε εντολές (αποκλείοντας τη συνείδησή του; -κατά τη Hannah Arendt) θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε- καθώς μέσα στο γυάλινο κλουβί της δίκης του «δεν υπάρχει κανένας και όλα όσα είδαμε ήταν μόνο η δική μας αντανάκλαση στο γυαλί». Να θυμίσουμε πως η δίκη του Άιχμαν είχε κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά σύμφωνα με τον οικονομολόγο και κοινωνιολόγο Θανάση Πάνου: «Ο Άιχμαν δε δικάστηκε από το Ισραήλ, επειδή διασάλευσε κάποια έννομη τάξη, επειδή είχε παραβιάσει νόμους, αλλά αντίθετα, δικάστηκε, επειδή ακριβώς συμμορφώθηκε απόλυτα και εφάρμοσε τη γερμανική έννομη τάξη».

Το κείμενο της παράστασης, γραμμένο από την Lauren Houda Hussein, είναι προϊόν συλλογικής έρευνας της ομάδας, που διερεύνησε αρχεία βίντεο 360 ωρών της δίκης του Άιχμαν, αναφορές των ανακριτών του, συνεντεύξεις, γράμματα, λογοτεχνικό υλικό -ποίηση και μυθιστορήματα όπως του Primo Levi και θεωρητικά κείμενα∙ όπως την έκθεση της Arendt για την «Κοινοτοπία του κακού» («Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ»), του Zygmunt Bauman «Η Νεωτερικότητα και το Ολοκαύτωμα», του Raul Hilberg ‘’The Destruction of the European Jews’’. Δύο ακόμα πιθανές πηγές μπορεί να είναι: το ντοκιμαντέρ του Alain Resnais (1956) «Νύχτα και καταχνιά» και η ταινία της Margarethe von Trotta (2013) ‘’Hannah Arendt’’.

Η υποκριτική των ηθοποιών είναι συμβατική, χωρίς έντονη θεατρικότητα και ιδιαίτερη κινησιολογία. Υπάρχει συχνά ειρωνεία και κάποια υπερβολή, όταν παίζουν σε ρόλο Άιχμαν. Έντονες χειρονομίες, όχι όμως και έντονη σωματικότητα. Κάποιες στιγμές οι τόνοι ανεβαίνουν και φωνάζουν, ενώ άλλοτε, το παίξιμο είναι πιο εσωτερικό με συναισθηματική εκφορά του λόγου. Η πολυμορφία της ομάδας, με τις διαφορετικές τους καταγωγές και γλώσσες, αναδεικνύεται σε μερικά σημεία μέσα από τη χρήση πολυφωνίας. Χρησιμοποιούν τη μιμική όταν θέλουν να υπονοήσουν κάποια αντικείμενα που δεν υπάρχουν στη σκηνή, όπως τη χρήση κιαλιών και την τοποθέτηση εβραϊκού καλύμματος κεφαλής (κιπά). Παίζουν παίρνοντας αποστάσεις από τον ρόλο τους, έχοντας κατά νου το μπρεχτικό Verfremdungseffekt. Ο καθένας δεν έχει ένα ρόλο συγκεκριμένο: άλλοτε αυτός που ρωτά απαντά κιόλας, κάνοντας μόνος του τον διάλογο, με μόνη αλλαγή τη χροιά της φωνής του. Μπορεί να παίζουν ένα ρόλο, να τον εναλλάσσουν με κάποιον άλλο, μικρότερο, και αμέσως να συνεχίζουν με τον προηγούμενο. Όταν ολοκληρώνουν το κομμάτι που παίζουν, μετά μοιάζουν σα να επιστρέφουν στην αρχική τους κατάσταση, ως ο εαυτός τους. Όταν κάποιος παίζει, οι υπόλοιποι τον παρακολουθούν εκτός ρόλου, με σώμα χαλαρό και χαμόγελο ή προβληματισμό, που μας θυμίζει διαδικασία πρόβας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η μεταξύ τους εναλλαγή στην παρουσίαση του ρόλου του Άιχμαν: δηλώνεται με τη φωτογραφία του Άιχμαν να τοποθετείται από τον ηθοποιό στο τσεπάκι του πουκαμίσου του ή από άλλον ηθοποιό που την κολλά στο μέτωπό του ή τοποθετώντας ένα κουτί -που έχει τη φωτογραφία πάνω κολλημένη-στο κεφάλι του και δείχνουν, μια τη φωτογραφία και μια τον εαυτό τους και αυτή η δήλωση του «τώρα παίζω αυτό τον ρόλο» εκτός από ειρωνεία προκαλεί και γέλιο στο κοινό. Από όλους τους ρόλους, μόνο εκείνος του Άιχμαν δηλώνεται με τη χρήση φωτογραφίας. Αυτό το παιχνιδάκι, δείχνει να χρησιμοποιείται για να φανεί πως ο Άιχμαν θα μπορούσε να είναι ο καθένας. Όμως, αυτές οι συχνές εναλλαγές ρόλων, μπερδεύουν και κουράζουν. Παρά τη συχνή απεύθυνσή τους στο κοινό, δίνεται η αίσθηση σα να μην επικοινωνείται καλά το όλο εγχείρημα και να μένει ένα δικό τους, εσωτερικό παιχνίδι που μόνο οι ίδιοι οι ηθοποιοί αντιλαμβάνονται και απολαμβάνουν.

Η μετωπική σκηνή του Théâtre Gérard Philipe (TGP) στο Σαιν Ντενί της Γαλλίας, έχει μετατραπεί για τις ανάγκες της παράστασης σε ένα χώρο που θυμίζει γραφείο, με τη λιγοστή του επίπλωση να επικεντρώνεται σε ένα έπιπλο γραφείου και καρέκλες, με αισθητική γύρω στη δεκαετία του 1960. Οι ηθοποιοί σχεδιάζουν με κιμωλίες στο πάτωμα της σκηνής ένα οργανόγραμμα, ζωγραφίζουν με πινέλο και νερό, ύστερα τα καθαρίζουν ρίχνοντας νερό από έναν κουβά, όμως αυτά που συμβαίνουν, χωρίς τη χρήση του μηχανήματος προβολών σλάιντς, δε μπορούν να τα δουν όλοι οι θεατές εκτός των πρώτων σειρών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη χρήση του χώρου παρουσιάζει η σύνδεση της σχέσης του δικαστηρίου -της πραγματικής δίκης του Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ- που το πολιτιστικό κέντρο Σπίτι του Λαού (Beit HaAm) διαμορφώθηκε ειδικά για την περίσταση σε δικαστήριο, με το Θέατρο Gérard Philipe που η σκηνή του μετατράπηκε σε ένα εικονικό δικαστήριο.

Ο φωτισμός κυμαίνεται ανάμεσα σε ψυχρό λευκό και χαμηλό, ζεστό φωτισμό, ενώ υπάρχει συσκότιση κυρίως κατά την αλλαγή των σκηνών. Τα ηχητικά εφέ δημιουργούνται από τον δυνατό, συγχρονισμένο ήχων των κιμωλιών, από ηχογραφημένους μονολόγους και από τη ζωντανή μουσική που παίζεται στο πιάνο επί σκηνής. Οι χρωματικοί τόνοι των κοστουμιών είναι σκούροι, μουντοί και παλ. Το ύφος τους κυμαίνεται ανάμεσα σε αμφίεση μελετηρού φοιτητή και ενός γραφειοκράτη. Είναι σύγχρονα με μια δόση ρετρό. Βλέποντας τα κοστούμια, τη σκηνογραφία και την αισθητική που έχει επιλεγεί, δίνεται έντονα η αίσθηση πως παραπέμπει στην ομάδα του Lloyd Newson DV8 Physical Theatre και συγκεκριμένα στην παράστασή τους ‘’Can We Talk About This?’’ (2011/12).

Για τον σκηνοθέτη Shaked «Ο Άιχμαν δεν υπάρχει [] αιωρείται στο χώρο [του θεάτρου] αλλά ποτέ δεν ενσαρκώνεται», όμως για τον κριτικό της Libération Vianney Delourme «Ο καθρέφτης του εκτελεστή τεντώνεται προς τον θεατή». Οι συντελεστές της παράστασης ευελπιστούν να «κοινωνήσουν» το μήνυμά τους στους θεατές τους και τους καλούν να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη και τα διδάγματα του Ολοκαυτώματος, παράλληλα όμως τους καλούν να συναισθανθούν τον αγώνα του λαού της Παλαιστίνης, ενώ λένε για τους ίδιους πως «δεν ανέχονται να δικαιολογούν συνεχώς την ταυτότητά τους» στη γαλλική κοινωνία. Τα θέατρο για εκείνους λειτουργεί, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, ως «το έδαφος της αντίστασής» τους.

About furdenkommunismus (450 Articles)
για τον κομμουνισμό

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: