τελευταία νέα σε τίτλους

«Αφηγήσεις #35» Αφιέρωμα του Shades: Το Γκόλεμ της Πράγας. Εβραϊκές ιστορίες του γκέτο. “Πως ήρθαν οι Εβραίοι στη Βοημία”

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 5,852 other followers

Με αυτή εδώ την μετάφραση του κείμενου που ακολουθεί, εγκαινιάζουμε ένα νέο αφιέρωμα του Shades με τίτλο: Το Γκόλεμ της Πράγας “Εβραϊκές ιστορίες του γκέτο”. Είναι γεγονός ότι δεν έχουν γραφτεί πολλά στην ελληνική γλώσσα για τους Εβραίους της Βοημίας και του Μεσαίωνα, αν και το θέμα παρουσιάζει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον. Το πρώτο κείμενο με τίτλο: “Πως ήρθαν οι Εβραίοι στη Βοημία”, όπως και τα επόμενα κείμενα που θα ακολουθήσουν, βρίσκονται σε ένα μικρό βιβλιαράκι που εκδόθηκε στα αγγλικά το 2015 από τις εκδόσεις Vitalis. Αν και πολλά που γράφονται σε αυτό το βιβλιαράκι είναι ευθυγραμμισμένα με την κυρίαρχη ιστορική αφήγηση του Τσεχικού εθνικού κράτους, πιστεύουμε ότι η αναγνώστρια-ης θα τα βρει πολύ ενδιαφέροντα. Άλλωστε λίγα γνωρίζουμε για την Βοημία. Μια περιοχή με πλούσια ιστορία που είναι σχεδόν άγνωστη στον μέσο-η έλληνόφωνο-η αναγνώστη-τρια.

 

Πώς ήρθαν οι Εβραίοι στη Βοημία

Σύμφωνα με έναν παλιό θρύλο, την εποχή του Δεύτερου Ναού [1], υπήρχε ήδη μια ακμάζουσα πόλη στην οποία ζούσαν Εβραίοι, εκεί που βρίσκεται σήμερα η Πράγα. Ωστόσο, η πόλη καταστράφηκε αργότερα και οι κάτοικοι εκδιώχθηκαν. Η πριγκίπισσα Libuse, η οποία ίδρυσε την Πράγα το 730 μ.Χ., ήταν γενικά γνωστή ως προφήτισσα. Στο νεκροκρέβατό της κάλεσε τον γιο της Nezamysl και του είπε:

“Σύντομα θα αναπαυτώ με τους προγόνους μου και πριν φύγω θέλω να σου αποκαλύψω το μέλλον. Όταν ο εγγονός σου θα βασιλεύει στον λαό μου, ένα μικρό ξένο έθνος, απορριφθέν και καταπιεσμένο, που λατρεύει μόνο έναν Θεό, θα αναζητήσει προστασία στα δάση μας. Μακάρι να τους υποδεχτούν καλά, μακάρι ο εγγονός σου να τους προσφέρει προστασία γιατί θα φέρουν ευημερία στην κοινή γη.” Όταν ο Hostivit [2] διαδέχτηκε το θρόνο περισσότερα από 100 χρόνια μετά το θάνατο της πριγκίπισσας, η Libuse του εμφανίστηκε σε ένα όνειρο και του είπε: “Ήρθε η ώρα να εκπληρωθεί η προφητεία μου. Ένα μικρό, βασανισμένο έθνος που λατρεύει μόνο έναν Θεό θα έρθει στο θρόνο σου ζητώντας βοήθεια. Μακάρι να τους δεχτείς φιλικά, φιλόξενα και ελεήμονα και να τους προσφέρεις προστασία και καταφύγιο”

Αφού οι Ουένδες [3] προκάλεσαν τον όλεθρο στους Λιθουανούς και τους Μοσχοβίτες, έδιωξαν τους κατοίκους, κατέκτησαν τη γη και την επέλεξαν ως έδρα τους. Τότε μια εβραϊκή κοινότητα εκδιώχθηκε από τη Μοσχοβίτικη περιοχή.

Αυτοί οι εξαθλιωμένοι, άτυχοι άνθρωποι περιπλανήθηκαν στον κόσμο χωρίς καταφύγιο για δέκα χρόνια. Τελικά έφτασαν στη Βοημία εξαντλημένοι από την περιπλάνησή τους. Ζήτησαν ακρόαση από τον ηγεμόνα, τον πρίγκιπα Hostivit. Το αίτημά τους έγινε δεκτό. Τους είπαν να στείλουν δύο από τους πρεσβύτερους τους στον πρίγκιπα. Ο πρίγκιπας τους δέχτηκε εγκάρδια και τους ρώτησε: “Ποιοι είστε και ποιο είναι το αίτημά σας;” Οι απεσταλμένοι απάντησαν: “Είμαστε ένα μικρό έθνος και ονομάζουμε τους εαυτούς μας από τον πρόγονό μας – Ισραήλ. Ζούσαμε ειρηνικά σε μια από τις επαρχίες στη μοσχοβίτικη περιοχή μέχρι που ήρθε ένας ισχυρός εχθρός, κατέκτησε τη χώρα και έδιωξε τους κατοίκους της. Περιπλανηθήκαμε ανήσυχοι στα πέρατα της γης. Οι βάλτοι ήταν το κρεβάτι μας, οι πέτρες τα μαξιλάρια μας και ο ουρανός η στέγη μας. Είμαστε ένα φιλειρηνικό έθνος, μικρό σε αριθμό και χωρίς δύναμη. Ακολουθούμε τη διδασκαλία του Μωυσή, λατρεύουμε έναν Θεό που είναι παντοδύναμος, παντογνώστης, πανάγαθος και πανταχού παρών, του οποίου η δόξα γεμίζει ολόκληρη την υδρόγειο. Σε παρακαλούμε ταπεινά, Πρίγκιπα, να μας αφήσεις να χτίσουμε τις κατοικίες μας εδώ. Δώσε μας την πανίσχυρη προστασία σου, ω Πρίγκιπα, για να είμαστε πιστοί υπήκοοί σου και να παρακαλούμε τον Θεό μας να χαρίσει δόξα και νίκη σε σένα και στον λαό σου”.

θέα της Παλαιάς-Νέας Συναγωγής και του Εβραϊκού Δημαρχείου στην Πράγα

Αμέσως ο πρίγκιπας αναγνώρισε ότι επρόκειτο για το έθνος του οποίου η άφιξη είχε προφητευτεί. Αλλά είπε σοφά: “Θα λάβετε την απάντησή σας σε δύο ημέρες. Ελάτε να με δείτε μεθαύριο και θα σας πω αν μπορώ να ικανοποιήσω το αίτημά σας”.

Το πρωί της επόμενης ημέρας συγκέντρωσε όλους τους Βλαδίκιους [4] και είπε: “Η πρόγονός μου Libuse προφήτευσε πριν πεθάνει ότι ένα έθνος που ζητούσε βοήθεια θα ερχόταν στη χώρα μας. Όταν διαδέχθηκα τον θρόνο, η Libuse μου εμφανίστηκε σε ένα όνειρο για να μου πει ότι σύντομα θα ερχόταν η ώρα να εκπληρωθεί η προφητεία της. Μου είπε επίσης ότι θα έπρεπε να υποστηρίξω αυτούς τους καταπιεσμένους ανθρώπους που λατρεύουν μόνο έναν Θεό και να τους δώσω προστασία. Και βλέπετε, δύο ηλικιωμένα μέλη μιας τέτοιας κοινότητας με πλησίασαν χθες. Ανήκουν στο αρχαίο και σεβάσμιο εβραϊκό έθνος. Ζήτησαν άδεια να εγκατασταθούν στα δάση μας και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για τους ανθρώπους που περιέγραψε η πρόγονός μου. Θα ήθελα να τους δώσω μια θέση για να εγκατασταθούν στη χώρα μας, επειδή θα μας φέρουν καλή τύχη και την ευλογία τους. Θα τους στείλω την απάντηση μου αύριο, διότι θα ήθελα πρώτα να ακούσω τις απόψεις σας.”

“Κάντε ό,τι ειπώθηκε”, απάντησε η συνέλευση. “Η Libuse είπε ότι αυτοί οι άνθρωποι θα μας φέρουν ευημερία και θα μας δώσουν την ευλογία τους”. Ο πρίγκιπας έδωσε στους Εβραίους μια απαλλαγή που τους επέτρεπε να εγκατασταθούν στην αριστερή όχθη του ποταμού Vltava στα περίχωρα του σημερινού Ujezd [5]. Οι Εβραίοι τήρησαν τον λόγο που είχαν δώσει στον πρίγκιπα. Ο παλαιότερος χρονικογράφος της Βοημίας, που ονομάζεται Κοσμάς, περιγράφει πώς οι Εβραίοι της Πράγας παρείχαν μεγάλη υποστήριξη στον πρίγκιπα Hostivit όταν βρισκόταν σε πόλεμο με τους Γερμανούς, παρέχοντας τόσο προμήθειες όσο και οικονομική βοήθεια, ώστε να καταφέρει να τους εκδιώξει από τη Βοημία.

Έτσι, υπήρχαν Εβραίοι που ζούσαν στη Βοημία κατά τους ειδωλολατρικούς χρόνους, πολύ πριν η χριστιανική πίστη γίνει γνωστή εκεί.

Επί βασιλείας του Borijov [6], ο οποίος επέτρεψε στον εαυτό του να βαπτιστεί το 900 μ.Χ., ο εβραϊκός πληθυσμός είχε αυξηθεί τόσο πολύ που η περιοχή που κατοικούσαν έγινε πολύ μικρή γι’ αυτούς. Ζήτησαν από τον πρίγκιπα περισσότερο χώρο και τους παραχωρήθηκε μια περιοχή στη δεξιά όχθη του ποταμού vltava, η οποία είναι σήμερα το Josefov, παλαιότερα γνωστή ως εβραϊκή πόλη. Μια μεγάλη έκταση παραχωρήθηκε στην εβραϊκή κοινότητα και οι άνθρωποι που είχαν λίγα ή καθόλου χρήματα επιδοτήθηκαν από τον πρίγκιπα για να χτίσουν τα σπίτια τους εκεί. Ένα μεγάλο κομμάτι γης κοντά στην εβραϊκή πόλη τους δόθηκε επίσης για νεκροταφείο. Η κατασκευή της εβραϊκής πόλης άρχισε το 907 μ.Χ. Αρχικά, αποτελούνταν μόνο από τριάντα κυρίως ξύλινα σπίτια.

Το εσωτερικό της Παλιάς-Νέας Συναγωγής

Η προηγμένη αρχιτεκτονική δεν ήταν ευρέως διαδεδομένη στη Βοημία εκείνη την εποχή και για μεγαλύτερες κατασκευές θα έπρεπε να κληθούν αρχιτέκτονες από τη μακρινή Ιταλία. Φυσικά αυτό ήταν εφικτό μόνο για τον πρίγκιπα και για ορισμένους από την ελίτ και τους ευγενείς, όπως οι Βλαδίκιοι.

Επομένως, η πρώτη συναγωγή της εβραϊκής κοινότητας της Πράγας χτίστηκε από ξύλο.

Δεδομένου ότι οι Εβραίοι της Πράγας προέρχονταν από τη μοσχοβίτικη περιοχή, ήταν ντυμένοι με το “ρωσικό” στυλ και είχαν καθιερώσει στη συναγωγή τους τις πολωνικές τελετές, οι οποίες χρησιμοποιούνται ακόμη στην Παλαιά-Νέα Συναγωγή και μερικές φορές σε άλλες μικρότερες συναγωγές. Ο πρώτος ραβίνος [7] της εβραϊκής κοινότητας της Πράγας ήταν ο Malchi, ένας μεγάλος λόγιος που γεννήθηκε στην Κρακοβία. Ο εβραϊκός πληθυσμός συνέχισε να αυξάνεται και παρέμεινε υπό την προστασία των δικαιωμάτων που τους παραχωρούσε ο πρίγκιπας. Τα δικαιώματα αυτά επεκτάθηκαν μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις όταν οι Εβραίοι έκαναν εξαιρετικές πράξεις, όπως το 1150 κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Vladislav [8], όταν εμφανίστηκε μια ομάδα αιρετικών. Αυτοαποκαλούνταν μαστιγωτές [9] και άρχισαν να δυσφημούν την επικρατούσα θρησκεία, και ολόκληρο το έθνος μπήκε στον πειρασμό να προσηλυτιστεί. Ο βασιλιάς διέταξε όλους τους μαστιγωτές να εγκαταλείψουν την Πράγα και τη χώρα. Όντας πολύ αδύναμοι για να αντιταχθούν στη θέληση του βασιλιά, οι σημαιοφόροι επέλεξαν τότε τους Εβραίους ως θύματα της εκδίκησής τους. Μια νύχτα η εβραϊκή πόλη δέχτηκε επίθεση, αλλά οι επιτιθέμενοι είχαν κάνει ένα λάθος.

Οι Εβραίοι χασάπηδες, που ήταν μια μεγάλη ομάδα εκείνη την εποχή, είχαν συγκεντρωθεί με το πρώτο προειδοποιητικό σήμα. Κρατώντας ο καθένας από ένα χασαπομάχαιρο στο ένα χέρι και έναν αναμμένο πυρσό στο άλλο, όρμησαν προς το εξαγριωμένο πλήθος, το οποίο, αν και μεγαλύτερο σε αριθμό, πανικοβλήθηκε και τράπηκε σε φυγή, ωστόσο οι Εβραίοι χασάπηδες τους καταδίωξαν και τους έβγαλαν έξω από την πόλη.

Ο βασιλιάς Vladislav κάλεσε τους Εβραίους χασάπηδες για να τους επαινέσει για τη θαρραλέα συμπεριφορά τους και τόνισε πόσο χαρούμενος ήταν που προστάτευσαν την εβραϊκή πόλη από την επίθεση και έδιωξαν τους εισβολείς από την πόλη. Από τότε, οι Εβραίοι κρεοπώλες είχαν τη δυνατότητα να φέρουν το τσεχικό λιοντάρι με τη διπλή ουρά στο οικόσημό τους ως ανταμοιβή. Όλοι οι επόμενοι βασιλείς της Βοημίας επιβεβαίωσαν αυτό το προνόμιο. Ο βασιλιάς Vladislav έδωσε επίσης στους Εβραίους της Πράγας το δικαίωμα να οχυρώσουν την εβραϊκή πόλη και να την περιβάλλουν με πύλες που έπρεπε να κλείνουν τη νύχτα για να αποτρέπουν παρόμοιες επιθέσεις.

Από την εποχή του Vladislav μέχρι την εποχή του Γεωργίου του Podebrady [10] οι Εβραίοι έζησαν σε αδιατάρακτη ειρήνη παρά τις σοβαρές αναταραχές που έπληξαν τη Βοημία. Έκτοτε, κατά καιρούς προέκυψαν δυσφημίσεις κατά των Εβραίων. Σε αρκετές περιπτώσεις οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν από τη χώρα μόνο και μόνο για να κληθούν αφού αποδείχθηκε ότι οι δυσφημίσεις αυτές είχαν εμπνευστεί από το πιο χυδαίο μίσος. Όμως οι Εβραίοι εκπλήρωναν πιστά τα καθήκοντά τους και ήταν πάντα ήσυχοι και ανιδιοτελείς πολίτες της Βοημίας. Ο Θεός που δεν εγκαταλείπει τον λαό του Ισραήλ, …. ας τους αφήσει να βρουν και πάλι έλεος ενώπιον των μοναρχών της χώρας

 

Σημειώσεις πάνω στο κείμενο

[1] Μια εποχή της εβραϊκής ιστορίας (περίπου 300 π.Χ. – 100 μ.Χ.) που έληξε με την καταστροφή του Δεύτερου Ναού της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ.

[2] Hostivit (πέθανε περίπου το 870 μ.Χ.): θρυλικός πρίγκιπας της Βοημίας

[3] Ουένδες (Wends): παλαιότερος γενικός όρος για τους Σλάβους

[4] Βλαδίκιοι (Vladykes): Ιππότες, ευγενείς γαιοκτήμονες, η δεύτερη αριστοκρατική τάξη κάτω από το στέμμα της Βοημίας

[5] Ujezd: ένας παλιός οικισμός-περιοχή στην Πράγα, όπου σήμερα βρίσκεται η οδός Karmelitska

[6] Borijov ο πρώτος (πέθανε πριν από το 890 μ.Χ.): ο πρώτος βαπτισμένος πρίγκιπας της Βοημίας, οι πληροφορίες σχετικά με το έτος 900 μ.Χ. δεν συμπίπτουν με τα ιστορικά γεγονότα.

[7] Ραββίνος: “Δάσκαλέ μου”, ο τίτλος ενός σοφού στην περίοδο Μισνά, ένα όνομα για έναν μελετητή της Τορά ή έναν Χασιδικό ηγέτη.

[8] Vladislav ο δεύτερος ( γεννήθηκε περίπου το 110, πέθανε το 1174): Βοημός πρίγκιπας και βασιλιάς.

[9] Μαστιγωτές: μεσαιωνικές θρησκευτικές αιρέσεις που περιελάμβαναν δημόσιο ξυλοδαρμό με μαστίγια ως μέρος της πειθαρχίας και της λατρευτικής τους πρακτικής. Οι αιρέσεις των μαστιγωτών εμφανίστηκαν στη βόρεια Ιταλία και είχαν γίνει μεγάλες και διαδεδομένες περίπου το 1260. Οι ομάδες διαδήλωναν στις ευρωπαϊκές πόλεις, μαστιγώνοντας η μία την άλλη για να εξιλεωθούν για τις αμαρτίες τους και καλώντας τον πληθυσμό να μετανοήσει. Απέκτησαν πολλά νέα μέλη στα μέσα του 14ου αιώνα, ενώ ο Μαύρος Θάνατος μάστιζε την Ευρώπη. Αν και περιοδικά καταστέλλονταν από τις αρχές, οι αιρέσεις των μαστιγωτών είχαν σποραδικές αναβιώσεις μέχρι τον 16ο αιώνα. (σημείωση του μεταφραστή)

[10] Γεώργιος του Podebrady (γεννήθηκε το 1420, πέθανε το 1471): Σημαντικός Βοημός βασιλιάς

About furdenkommunismus (486 Articles)
για τον κομμουνισμό

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: