τελευταία νέα σε τίτλους

77 Χρόνια από τη εξέγερση στο Άουσβιτς – Μπικερνάου. Η μνήμη παραμένει ζωντανή

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 5,979 other followers

Η συμμορία των υψηλόβαθμων αξιωματικών μένει εκ νέου αποσβολωμένη. Δεν μπορούν να καταλάβουν, δεν μπορούν να συλλάβουν, πως είναι δυνατόν, εκεί κάτω, μέσα στο μπούνκερ, στη καρδιά του τάφου, στο κατώφλι της αβύσσου, την τελευταία στιγμή της ζωής τους, αντί να θρηνούν, αντι να κλαίνε αυτές οι νεαρές χαμένες ζωές – τραγουδούν! Μήπως είχε δίκιο ο Φύρερ, ότι πρόκειται για δαίμονες, γιατί πως μπορεί ένας άνθρωπος να πηγαίνει στον θάνατο με τόση αδιαφορία, ηρεμία και θάρρος;

Αυτές οι νότες, αυτή η μελωδία που ξεφεύγει από τον τάφο είναι πολύ γνωστή σε εμάς. Και ειδικά αυτούς τους ληστές, αυτοί οι ήχοι τους διαπερνούν σαν στιλέτα, σαν κοντάρια που ρίχνονται στην καρδιά τους. Γιατί το πλήθος των νεκρών τραγουδάει αυτόν τον σκοπό που είναι δημοφιλής σε όλο τον κόσμο, τη Διεθνή. [1]

Στις 7 Οκτώβρη 1944, ξέσπασε μια από τις σημαντικότερες εξεγέρσεις κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος στο μεγαλύτερο εργοστάσιο συγκέντρωσης – εξόντωσης, το στρατόπεδο του Άουσβιτς – Μπικερνάου. Κόντρα στο αντισημιτικό αφήγημα ότι οι Εβραίοι πήγαν ως «πρόβατα στη σφαγή», θα μείνει στην ιστορία ως μια από τις πιο αποφασιστικές στιγμές εξέγερσης στα στρατόπεδα των ναζί. Η εξέγερση ήταν πολυεθνική. Συμμετείχαν και αρκετοί Εβραίοι από την Ελλάδα. Αν και σήμερα θα έπρεπε η ημερομηνία αυτή να συμπεριλαμβάνεται στις μέρες μνήμης του Ολοκαυτώματος, κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Στην Ελλάδα, η διεθνής αντιφασιστική μνήμη αυτής της μέρας μνημονεύεται περιθωριακά, παρά (ή ίσως γι’ αυτό;) την κρίσιμη συμμετοχή και την αυτοθυσία των Εβραίων της Ελλάδας. Πρόκειται για την εξέγερση των Ζόντερκομάντο (Sonderkommando), δηλαδή των ειδικών ομάδων εργασίας που ήταν επιφορτισμένες με το καθήκον της «προετοιμασίας» των θαλάμων αερίων, τη συγκομιδή και την αποτέφρωση πτωμάτων των δολοφονημένων. Μια ομάδα Ζόντερκομάντο πληροφορήθηκε ότι υπήρχαν σχέδια για την εκτέλεσή τους. Το γεγονός αυτό στάθηκε αρκετό για να εξεγερθούν. Έτσι, στις 7 Οκτώβρη 1944, σκότωσαν τρεις φρουρούς και ανατίναξαν το κρεματόριο.  Εκατοντάδες κρατούμενοι δραπέτευσαν, αλλά οι περισσότεροι συνελήφθησαν αργότερα και εκτελέστηκαν. Τέσσερις νεαρές γυναίκες που κατηγορήθηκαν ότι τους είχαν προμηθεύσει δυναμίτη, απαγχονίστηκαν ενώπιον των εγκλείστων που είχαν απομείνει. Μία από αυτές, η εικοσιτριάχρονη Roza Robota, την ώρα που άνοιγε η καταπακτή φώναξε «Να είστε δυνατοί, κουράγιο!» [2].

Στον απόηχο της εξέγερσης του γκέτο της Βαρσοβίας, πραγματοποιήθηκαν μια σειρά άλλες εξεγέρσεις σε γκέτο και στρατόπεδα εξόντωσης. Μολονότι οι περισσότεροι από τους εξεγερμένους κρατούμενους ήξεραν ότι ήταν καταδικασμένοι να ηττηθούν λόγω της συντριπτικής υπεροπλίας των ναζί, επέλεξαν να πέσουν μαχόμενοι με το όπλο στο χέρι. Εκτός από την εξέγερση των Σόντερκομάντο στο Άουσβιτς – Μπικερνάου, είχε προηγηθεί και μια εξέγερση στη Τρεμπλίνκα τον Αύγουστο του 1943. Στο στρατόπεδο απόμεναν περίπου 1000 Εβραίοι κρατούμενοι. Καθώς γνώριζαν ότι επρόκειτο να τους εκτελέσουν σύντομα, οι κρατούμενοι πήραν τον δρόμο της εξέγερσης αντί να πέσουν χωρίς μάχη. Στις 2 Αυγούστου 1943, οπλισμένοι με φτυάρια, αξίνες και λίγα όπλα που είχαν κλέψει από την οπλαποθήκη, πυρπόλησαν τμήμα του στρατοπέδου και δραπέτευσαν ανοίγοντας τρύπα στο συρματόπλεγμα του φράχτη. Περίπου 300 κρατούμενοι κατόρθωσαν να διαφύγουν, ενώ το ένα τρίτο από αυτούς κατάφεραν να παραμείνουν ασύλληπτοι παρά τις προσπάθειες των ναζί να τους εντοπίσουν. Οι εξεγέρσεις αυτές θα μείνουν για πάντα ένα φωτεινό σύμβολο ενάντια στην εθνικοσοσιαλιστική βαρβαρότητα. Θα αποδείξουν ότι ακόμα και σε συνθήκες εκμηδενισμού της ανθρώπινης υπόστασης στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η φλόγα της εξεγερτικής δυνατότητας μπορεί να συνεχίσει να καίει. Σε κάθε περίπτωση σπάει τον μύθο ότι οι Εβραίοι πήγαν σαν ένα «πρόβατο στη σφαγή» χωρίς καμία αντίσταση

Οι Ζόντερκομάντο ήταν η αντανάκλαση του φωτός της κόλασης που γέννησε το μεγαλύτερο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αποτελούσαν τις τραγικότερες φυσιογνωμίες μέσα στο Άουσβιτς, γιατί δεν γνώριζαν μονάχα το μυστικό των Κρεματορίων αλλά και τη δική τους τύχη. Ήξεραν πως μετά από σύντομο χρονικό διάστημα θα δολοφονούνταν και οι ίδιοι, καθώς οι ναζί ανανέωναν τακτικά τις ομάδες Ζόντερκομάντο για να μη διαρρεύσει το μυστικό των Θαλάμων Αερίων και των Κρεματορίων. Ήταν υποχρεωμένοι να λένε ψέματα και να καθησυχάζουν τους κρατούμενους από τη στιγμή που έφταναν στην αυλή του συγκροτήματος των 4ων Κρεματορίων, μέχρι το τέλος τους. Ένα μέλος του Ζόντερκομαντο που θέλησε να πληροφορήσει τα θύματα για τη μοίρα τους ρίχτηκε ζωντανός στις φλόγες του Κρεματορίου και οι σύντροφοί του παρακολουθούσαν υποχρεωτικά την εκτέλεσή του. Έζησαν στην καρδιά της κόλασης, μη έχοντας άλλη επιλογή. Οι κρατούμενοι που αρνούνταν να συνεργαστούν στο Ζόντερκομαντο και αντιστέκονταν, κατέληγαν με μια σφαίρα στο σβέρκο [3].

Η πρώτη ομάδα Ζόντερκομάντο οργανώθηκε στο Άουσβιτς Ι (κεντρικό στρατόπεδο) το φθινόπωρο του 1941 και την αποτελούσαν περίπου 20 άτομα. Τον Ιούνιο του 1942 ο αριθμός τους έφθασε τους 400 και με τη λειτουργία των τεσσάρων μεγάλων Κρεματορίων του Μπίρκεναου ο αριθμός των Ζόντερκομαντο, τον Αύγουστο του 1944, έφτασε τους 874. Ο Πρίμο Λέβι [αρ. 174517] θα γράψει ότι: δώδεκα ομάδες Ζόντερκομαντο δούλεψαν διαδοχικά στο Άουσβιτς, η κάθε μια για λίγους μήνες, κι έπειτα οι άντρες του εξοντώνονταν πάντα με διαφορετικό τέχνασμα, για να αποφευχθεί κάποια εξέγερση. Κάθε νέο κομάντο έκαιγε τα πτώματα των προηγούμενων.

Εσείς, εγκληματίες, κατακάθια της κοινωνίας, εδώ βρήκατε το άντρο που ονειρευόσασταν για να χορτάσετε τη λαγνεία των σαδιστικών ματιών σας. Όμως δε θα χαρείτε για πολύ αυτήν την απόλαυση. Το παιχνίδι σας φτάνει στο τέλος του, δεν θα μπορέσετε να εξοντώσετε όλους τους Εβραίους.[4]

Η παρουσία Ζόντερκομαντο από την ελλαδική επικράτεια ξεκίνησε με την άφιξη στο Άουσβιτς στις 11 Απριλίου 1944 της 20ης αποστολής από την Αθήνα [αναχώρηση από Αθήνα στις 2 Απριλίου], 2.490 Εβραίων από την Αθήνα, την Άρτα, τα Ιωάννινα και αρκετούς από τη Θεσσαλονίκη. Οι Γερμανοί έστειλαν για εργασία στα κρεματόρια περίπου 250-300 άνδρες κρατουμένους, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Γιομτώβ Γιακοέλ, ο Μωίς Αρών, ο Βίκο Μπούρδο, ο Ιζάκ Μπαρούχ, ο Σαμ Καράσσο, ο Ούγκο Μπαρούχ Βενέζια, ο Ερρίκος Νεχαμά Καπόν, ο Ντάνη Μπεναχμία, ο Μαρσέλ Νατζαρή, ο Λεών Κοέν, ο Σλόμο Βενέτσια, ο Μορίς Βενέτσια, ο Ντάριο Γκαμπάϊ, ο Ιωσήφ Σακάρ, ο Αβραάμ Ντράγκον, ο Σλόμο Ντράγκον, Ιάκωβος Γκαμπάϊ [5]. Ο Εβραίος Θεσσαλονικιός Μαρσέλ Νατζαρή ήταν ένας από τους ελάχιστους επιζώντες του Ζόντερκομάντο, της «ειδικής ομάδας» των θαλάμων αερίων και των κρεματορίων του Άουσβιτς- Μπιρκενάου. Πολέμησε ως έφεδρος Δεκανέας στην Αλβανία. Ήταν μεταξύ των συγκεντρωμένων Εβραίων στην πλατεία Ελευθερίας στις 11 Ιουλίου 1942 και στη συνέχεια στάλθηκε από τους Γερμανούς ναζί σε καταναγκαστικά έργα στη Μενεμένη. Όταν απελευθερώθηκε κατάφερε να ξεφύγει από την Θεσσαλονίκη και εντάχθηκε στους παρτιζάνους του ΕΛΑΣ. Συνελήφθη από τους Γερμανούς και βασανίστηκε στα κρατητήρια της οδού Μέρλιν, στις φυλακές Αβέρωφ και στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Όταν αποκαλύφθηκε η εβραϊκή του καταγωγή στάλθηκε με την τελευταία αποστολή Εβραίων από την Αθήνα στο Άουσβιτς [6]. Ο Πρίμο Λέβι θα γράψει για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης: «Δίπλα μας στέκει μια ομάδα Ελλήνων, αυτοί οι φοβεροί και αξιοθαύμαστοι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, πεισματικοί, κλέφτες, σοφοί, αμείλικτοι και αλληλέγγυοι, αποφασισμένοι να ζήσουν, ανελέητοι αντίπαλοι στον αγώνα της επιβίωσης: από αυτούς τους Έλληνες που υπερίσχυσαν στις κουζίνες και στο εργοτάξιο, που ακόμα και οι Γερμανοί υπολογίζουν και οι Πολωνοί φοβούνται. Έκλεισαν τρία χρόνια στο Άουσβιτς, αυτοί ξέρουν καλύτερα από τον καθένα τι είναι το στρατόπεδο. Στέκονται στο κύκλο με τους ώμους κολλητά ο ένας στον άλλο και τραγουδούν μια μακρόσυρτη μελωδία». [7]

Η εξέγερση των Σόντερκομάντο, καθώς και τα γεγονότα που εξελίχθηκαν εκείνη την περίοδο δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά στο ευρύ κοινό και πιο συγκεκριμένα στην εργατική τάξη της Ελλάδας. Ακόμα και σήμερα υπάρχει σιωπή και απώθηση της εβραϊκής γενοκτονίας από τη συλλογική μνήμη σε αυτή τη χώρα. Όταν γίνονται αναφορές στην εξέγερση των Σόντερκομάντο, αυτές γίνονται με τρόπο τέτοιο ούτως ώστε να ταιριάζουν με το κυρίαρχο εθνικό αφήγημα. Τονίζεται μονάχα η αυτοθυσία των Ελλήνων Εβραίων και μάλιστα τις περισσότερες φορές, οι μάρτυρες αυτοί, με ένα ταχυδακτυλουργικό τρόπο αποσυνδέονται από την εβραϊκή τους ιδιότητα. Έτσι, η ιστορία της εξέγερσης συμπεριλαμβάνεται για ακόμα φορά ανάμεσα σε εκείνες για εθνική χρήση και σε καμία περίπτωση η προβολή της από την κυρίαρχη εθνική ιδεολογία δεν γίνεται για λόγους υπεράσπισης της αντιφασιστικής μνήμης, αλλά για την ενίσχυση του μύθου του «έπους του 40 και της καθολικής αντίστασης του έθνους». Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά σε ένα εθνικό αστικό κράτος όπως το ελληνικό, όπου ο ευτελισμός και η σχετικοποίηση του Ολοκαυτώματος έχει γίνει εθνικό σπόρ, από κόμματα του αστικού κοινοβουλίου [8], εφημερίδες [9] και φασίστες όπως ο Καρατζαφέρης και ο Πλεύρης. Όλοι οι προαναφερθέντες είναι κομμάτι της ίδιας εθνικής ιδεολογικής συγκρότησης που για δεκαετίες τώρα αποσιωπά τις ελληνικές κρατικές (και όχι μόνο ευθύνες) κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, αλλά και αργότερα κατά την επιστροφή των λίγων επιζώντων [10]. Δεν είναι μυστικό τι έγινε με τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης πριν, κατά τη διάρκεια του εκτοπισμού τους στα στρατόπεδα εξόντωσης και το ποσοστό συνεργασίας με τους ναζί. Δεν είναι επίσης μυστικό τι έγινε με τις περιουσίες τους.

Για την ουσία της πολιτικής του ελληνικού κράτους που σήμερα επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως υπερασπιστή της μνήμης θα αρκούσε ένα παράδειγμα, αυτό της δίκης του Μαξ Μέρτεν στην Αθήνα [11]. Κατά τη διάρκεια της δίκης του Μέρτεν στην Αθήνα το 1959, κατηγορήθηκε για 15 ποινικά αδικήματα που τον χαρακτήριζαν εκβιαστή και δολοφόνο. Παρά το γεγονός ότι βρέθηκε ένοχος για τις περισσότερες από τις κατηγορίες που του αποδόθηκαν και καταδικάστηκε σε 25 χρόνια φυλάκιση, δεν εξέτισε παρά ελάχιστο μέρος της ποινής του στην Ελλάδα. Το ελληνικό κράτος τον παρέδωσε στην δυτική Γερμανία με αντάλλαγμα χρήματα (και αποζημιώσεις;) [12]. Μάλιστα εξέδωσε και ειδικό νόμο με αφορμή την υπόθεση Μέρτεν που αργότερα χρησιμοποιήθηκε και ως αφορμή για να αποφύγει η ελληνική κυβέρνηση το 1985 την έκδοση του σαδιστή ναζιστή Αλόις Μπρούνερ [13]. Αυτό δείχνει στον μέγιστο βαθμό την «ευαισθησία» του ελληνικού μετεμφυλιακού κράτους και των κυβερνήσεων ΝΔ και ΠΑΣΟΚ σε σχέση με τα εγκλήματα που διεπράχθησαν και τους δολοφόνους. Το ελληνικό καπιταλιστικό κράτος που απαιτεί σήμερα αποζημιώσεις από το γερμανικό φαίνεται να ξεχνά τις συμφωνίες του για διευκόλυνση των οικονομικών δραστηριοτήτων μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας μια δεκαετία μετά τον εμφύλιο. Κοινώς ξεχνά τι ποσά πήρε από το γερμανικό κράτος για να μην δικαστούν οι ναζιστές φονιάδες.

Οι αντισημιτικές επιθέσεις στην Ελλάδα, ο συγκαλυμμένος και ανοιχτός αντισημιτισμός συνεχίζουν να είναι σε έξαρση. Μόνο τα τελευταία χρόνια έχουμε δεκάδες βεβηλώσεις μνημείων, αντισημιτικές δηλώσεις από πολιτικούς και φυσικά μέσα από αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας και προκαταλήψεις που φωλιάζουν πολύ καλά μέσα στις ευρύτερες μάζες του πληθυσμού. Μάλιστα οι τελευταίες βρίσκονται σε έξαρση μετά την έναρξη και της πανδημίας. Οι επιθέσεις σε εβραϊκούς στόχους δεν απασχολούν την αριστερά που έχει αφήσει τη «μάχη ενάντια στον αντισημιτισμό», τη «μνήμη του Ολοκαυτώματος» στα νύχια του κάθε λογής Άδωνη και της κυβέρνησης της ΝΔ. Η υπεράσπιση της αντιφασιστικής μνήμης και ο αγώνας ενάντια σε κάθε αντισημιτισμό, δυστυχώς συνεχίζει να παραμένει υπόθεση λίγων αντιφασιστών-τριων μέσα στην ελλαδική επικράτεια και όχι του ευρύτερου μαζικού κινήματος.

Η ημερομηνία της εξέγερσης των Σόντερκομάντο στο Άουσβιτς έτυχε να συμπέσει και με εκείνη της καταδίκης της χρυσής αυγής από τα ελληνικά δικαστήρια ένα χρόνο πριν. Ήταν η μέρα που πολλοί οπαδοί του θεσμικού αντιφασισμού (αριστερού ή μη) πανηγύρισαν το τέλος του οργανωμένου φασισμού στην ελλάδα. Όμως, ένα χρόνο μετά, οι ομάδες των φασιστών στα σχολεία της Σταυρούπολης έβαλαν τέλος στις αυταπάτες τους. Ο ελληνικός φασισμός είναι πάντα εδώ παρόν και επηρεάζει πολύ περισσότερο κόσμο από όσο πιστεύουν κομμάτια της αριστεράς ή του θεσμικού αντιφασισμού. Όπως συνηθίζουμε να γράφουμε: ο ελληνικός φασισμός είναι κομμάτι εκείνου του ριζοσπαστισμού της ελληνικής εθνικής λαϊκής κοινότητας που βρίσκει πάντα το δρόμο προς την επιφάνεια, από τους μακεδονομάχους, τύπους σαν τον Μπογδάνο στη βουλή, μέχρι τους οργανωμένους φασίστες στα σχολεία. Αποτελεί ένα μαζικό φαινόμενο ανεξαρτήτως κομματικής τοποθέτησης. Γιαυτό λοιπόν, ο δικός μας αγώνας για την υπεράσπιση της αντιφασιστικής μνήμης, η κάθε δράση προς αυτή την κατεύθυνση είναι μια αχτίνα φωτός στο δύσκολο μέλλον που έχουμε μπροστά μας. Ο αγώνας για ενημέρωση μέσα από αντιφασιστικές δράσεις, η αυτομόρφωση, ο αγώνας ενάντια στον ιστορικό αναθεωρητισμό, αλλά και οι μαχητικές αντιφασιστικές δράσεις είναι μονόδρομος προς αυτή την κατεύθυνση και μάλιστα αναπόσπαστο κομμάτι του ταξικού ανταγωνισμού. Ως κομμουνιστές-τριες με μνήμη και αντιφασίστες-τριες, μέσα από αυτό το κείμενο, απευθύνουμε κάλεσμα για συλλογική δράση σε κάθε συλλογικότητα και ατομικότητα μέσα στην ελλαδική επικράτεια που αντιλαμβάνεται ότι η 7 Οκτώβρη 1944 και η εξέγερση των Σόντερκομάντο στο Άουσβιτς πρέπει να πάρει την θέση που της αξίζει στην ιστορία, δηλαδή να γίνει μια μέρα μνήμης και δράσης που να αγκαλιάζει το σύνολο του αντιφασιστικού και ανταγωνιστικού κινήματος.

77 χρόνια μετά η μνήμη συνεχίζει τον δικό της αγώνα ενάντια στη λήθη. Ενάντια σε κάθε αντισημιτισμό. Ποτέ Ξανά Άουσβιτς. Ποτέ Φασισμός. Ποτέ Ξανά Πόλεμος.

Κομμουνιστές-τριες με μνήμη & Shades Magazine

Σημειώσεις

[1] Ζαλμαν Γκραντόβσκι: «Στην Καρδιά της Κόλασης». Ντοκουμέντο γραμμένο από έναν Ζόντερκομάντι του Άουσβιτς 1944 σελ 179. Εκδόσεις Καμιονέτα Ιωάννινα 2020. Μετάφραση: Φίλιππας Κυρίτσης.

[2] Η Roza Robota γεννήθηκε στο Ciechanow της Πολωνίας, όπου δραστηριοποιήθηκε στο κίνημα νεολαίας Ha-shomer ha-Za’ir πριν ενταχθεί στο υπόγειο κίνημα του γκέτο. Το 1942 εκτοπίστηκε με την οικογένειά της στο Άουσβιτς, αλλά μεταφέρθηκε στο Μπιρκενάου λίγο αργότερα. Οργάνωσε μια επαναστατική ομάδα και συμμετείχε στην εξέγερση του Sonderkommando το 1944. Συνελήφθη μόνη της μαζί με άλλες γυναίκες κρατούμενες που συμμετείχαν στην έκρηξη και βασανιζόταν και ανακρίνονταν συνεχώς. Απαγχονίστηκε παρουσία άλλων κρατουμένων, τραγουδώντας το “Hatikvah” στις τελευταίες της στιγμές. Ο ηρωισμός της μνημονεύεται ως μία από τις πιο θαρραλέες πράξεις των Εβραίων γυναικών κρατουμένων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.

[3] Ζαν Κοέν: Η εξέγερση των Ζόντερκομάντο. 7 Οκτώβρη του 1944. Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην προσωπική ιστοσελίδα του Ζαν Κοέν εδώ: https://cohen.gr/new/articles/jean-cohen-articles/2499-7-1944-75063295

[4] Ζαλμαν Γκραντόβσκι: «Στην Καρδιά της Κόλασης». Ντοκουμέντο γραμμένο από έναν Ζόντερκομάντι του Άουσβιτς 1944 σελ 178. Εκδόσεις Καμιονέτα Ιωάννινα 2020. Μετάφραση: Φίλιππας Κυρίτσης.

[5]Ζαν Κοέν: Η εξέγερση των Ζόντερκομάντο. 7 Οκτώβρη του 1944. Άρθρο που δημοσιεύτηκε στην προσωπική ιστοσελίδα του Ζαν Κοέν εδώ: https://cohen.gr/new/articles/jean-cohen-articles/2499-7-1944-75063295

[6] Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 27.01.2021: Μαρσέλ Νατζαρή: ο Έλληνας Εβραίος που συμμετείχε στην εξέγερση του Ζόντερκομάντο στο Άουσβιτς. https://www.tovima.gr/2021/01/27/culture/marsel-natzari-o-ellinas-evraios-pou-symmeteixe-stin-eksegersi-tou-zonterkomanto-sto-aousvits/

[7] Πρίμο Λέβι: Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος. Εκδόσεις Άγρα (αποσπάσματα) https://theshadesmag.wordpress.com/2020/01/27/ean-auto-einai-o-anthropos-2/

[8] Βλέπε το άρθρο: Ήταν οι εκτελέσεις στη Βαμβακού «ολοκαύτωμα»; Σημειώσεις με αφορμή ένα μνημείο του ΚΚΕ https://skalalakonias.wordpress.com/2020/07/14/vamvakou-simeioseis/

[9] Νέο σκίτσο σχετικοποίησης του Άουσβιτς και του Ολοκαυτώματος από το press project: https://theshadesmag.wordpress.com/2021/02/09/press-project-antisemitism/

[10] Βλέπε σχετικά το βιβλίο του Λέων Α. Ναρ: Ξανά στη Σαλονίκη. Η μετέωρη επιστροφή των Ελλήνων Εβραίων στον γενέθλιο τόπο (1945 – 1946)

[11] Ο Μαξ Μέρτεν υπήρξε υψηλόβαθμος Ναζί, που υπέγραψε τη μεταφορά των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης στο κολαστήριο του Άουσβιτς, ενώ είχε ευθύνη για αναρίθμητες αρπαγές και λεηλασίες των περιουσιών τους.

[12] Ρένα Μόλχο: Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων. Μελέτες Ιστορίας και Μνήμης σελ. 71. Εκδόσεις Πατάκη 2014.
[13] O Αλόις Μπρούνερ, o Aυστριακός των ναζιστικών SS που ήταν το δεξί χέρι του Άιχμαν και -μεταξύ άλλων- συνυπεύθυνος για τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, θεωρείτο κατά γενική ομολογία πως πέθανε σε βαριά γεράματα στη Συρία στις αρχές του 21ου αιώνα. Σχετικό άρθρο στην εφημερίδα Το Βήμα: https://www.tovima.gr/2017/01/15/politics/frikto-san-ta-egklimata-toy-to-telos-toy-nazi-tis-thessalonikis/

About furdenkommunismus (524 Articles)
για τον κομμουνισμό

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: