our news

«Χρονικά Αντισημιτισμού #08» “Το κάψιμο του Ιούδα, κομμάτι της ελληνικής λαϊκής παράδοσης”

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,135 other followers

Η πιο γνωστή και διαδεδομένη εκδήλωση λαϊκού αντισημιτισμού στην Ελλάδα, το κάψιμο του Ιούδα, είναι έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης. Ο Γ. Μέγας παρατηρεί ότι μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ταυτίστηκαν με το όνομα του περιπλανώμενου Ιούδα παλιότερες παραδόσεις που σχετίζονταν με τον Οιδίποδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ασάφεια σχετικά με τον Ιούδα στα Ευαγγέλια οδήγησε τη λαϊκή φαντασία σε ένα πλήθος παραδόσεων, παραμυθιών, τραγουδιών, καταδέσμων, όπου το όνομα Ιούδας χρησιμοποιείται μετωνυμικά. Στους Εβραίους αποδίδονται οι ιδιότητες του Ιούδα. Και αυτές είναι φιλαργυρία, προδοσία, περιπλάνηση, θεοκτονία. Ο Εβραίος ενέχεται για φιλαργυρία και δειλία στις παραδόσεις και παροιμίες του ελληνικού λαού, και πολλά παραδείγματα έχει καταγράψει ο Νικόλαος Πολίτης. – Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου «Ο Αλλος εν διωγμώ» (Η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία -Ζητήματα Ιστορίας και μυθοπλασίας), εκδ. Θεμέλιο, 1998.

 

Αφορμή για την 8η δημοσίευση της στήλης (Χρονικά Αντισημιτισμού) στάθηκε μια αποκάλυψη της σελίδας “Ενάντια στον Αντισημιτισμό” σχετικά με ένα δελτίο ειδήσεων της κρατικής τηλεόρασης κατά την περίοδο του Πάσχα. Tο κάψιμο του Ιούδα, Ιουδαίου ή Οβριού, είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα και διαχρονικά αντισημιτικά έθιμα στην Ελλάδα.  Συνήθως γίνεται τη μεγάλη Πέμπτη ή τη μεγάλη Παρασκευή του Πάσχα, σε πάρα πολλές γωνιές του ελλαδικού χώρου. Παρ όλες τις αντιδράσεις και διαμαρτυρίες της ελληνικής εβραϊκής κοινότητας, το έθιμο αυτό, όχι μόνο δεν έχει σταματήσει αλλά αντιθέτως προβάλλεται κάθε χρόνο από σελίδες και έντυπα κάθε είδους, μεταξύ αυτών, διαφημιστικές τουριστικές ιστοσελίδες και η κρατική τηλεόραση.

Το κάψιμο του Ιουδαίου στη Χαλκίδα. Μια πόλη με μεγάλη εβραϊκή παρουσία στο παρελθόν: Η φωτογραφία με ρίγες στην πρόσοψη της, επιτρέπει την χρονολόγηση της γύρω στα 1900 – 1910

 

Στη Χαλκίδα, το έθιμο αυτό σταμάτησε ύστερα από τις συνεχείς διαμαρτυρίες της Εβραϊκής κοινότητας της πόλης στα μέσα της δεκαετίας του 30. Στις μέρες μας το έθιμο συνεχίζεται σε περιοχές της Πελοποννήσου πχ την Αρκαδία, διάφορα χωριά της Μακεδονίας, της Θράκης και τα νησιά των Κυκλάδων όπως π.χ η Σαντορίνη [2].

Το έθιμο του «Οβριού», μαζί με την συκοφαντία του αίματος [3] έγιναν η αφορμή για πογκρόμ και επιθέσεις ενάντια στις Εβραϊκές κοινότητες στην Ελλάδα όπως στην Ζάκυνθο και την Κέρκυρα το 1891. Το έθιμο του Οβριού συνοδευόταν από επιθέσεις με πυροβολισμούς σε σπίτια Εβραίων, οι οποίοι τις ημέρες του ορθόδοξου Πάσχα κρύβονταν στην κυριολεξία στα σπίτια τους.

Στην Ελληνική παράδοση ο «Εβραίος» είναι μια κατασκευή του αντι-ιουδαϊσμού που σχετίζεται με την θρησκευτική διαφορά και την κατηγορία της θεοκτονίας. Σε διάφορες μορφές ελληνικής παραδοσιακής λαϊκής τέχνης συναντούμε τις στερεοτυπικές ιδιότητες του Εβραίου που ήταν διαδεδομένες από εποχής του Μεσαίωνα. Οι Εβραίοι είναι ακάθαρτοι, φονιάδες παιδιών, λεπροί κλπ. Ο «Εβραίος» όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη εκείνης της εποχής, έτσι και στην Ελλάδα αποτέλεσε τον διαχρονικό «Άλλο», τον άξονα του κακού, τον θεοκτόνο. Μια ιστορική καταγραφή και αρχειοποίηση του νεοελληνικού αντισημιτισμού μέσα από τις στερεοτυπικές αφηγήσεις στα έθιμα, της παραδόσεις αλλά και την ελληνική λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει σε μια καλύτερη καταγραφή της ελληνικής ιδεολογίας και των βασικών της ιστορικών χαρακτηριστικών, ενός αυτών και ο αντισημιτισμός

1 Σχετικό ρεπορτάζ για το έθιμο αυτό στην κρατική τηλεόραση δείτε εδώ: http://webtv.ert.gr/katigories/eidiseis/16apr2017-2100-deltio-idiseon/ στο 37′ 23”

2. Για το έθιμο που συνεχίζεται στην Σαντορίνη http://www.e-kyklades.gr/tourism/santorini_events?lang=el

3. Για την συκοφαντία του αίματος άρθρο στην ελληνική βικιπαίδεια https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BA%CE%BF%CF%86%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%B1%CE%AF%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82_(%CE%A1%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CF%82_1840)

Advertisements

1 Comment on «Χρονικά Αντισημιτισμού #08» “Το κάψιμο του Ιούδα, κομμάτι της ελληνικής λαϊκής παράδοσης”

  1. laskaratos // May 23, 2017 at 10:45 am // Reply

    https://argolikivivliothiki.gr/tag/%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%AC%CF%88%CE%B9%CE%BC%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B1/

    Το κάψιμο του Ιούδα, Πασχαλινό έθιμο της Ασίνης


    ………………..
    Αφού τελείωνε η ανάγνωση της ετυμηγορίας, ο επικεφαλής του αποσπάσματος πρόσταζε: Πυρ! Τότε διμούτσουνες, γκράδες, αργότερα ντουφέκια εγγλέζικα, γερμανικά, ιταλικά, όλα πλιάτσικο και κρυμμένα ως τότε, στις μέρες μας δίκαννα και καραμπίνες εκπυρσοκροτούσαν με μιας. Στόχος όλων το κεφάλι του Προδότη. Ο καλός σκοπευτής σημάδευε τα μάτια και την τραγιάσκα.

    Δεν ξεχώριζες όμως τη δεινότητά του μέσα στις ομοβροντίες. Το μένος της χριστιανικής εκδικήσεως ήταν τέτοιο, ώστε, όταν πια διαλυόταν το ανδρείκελο, οι εκτελεστές χτυπούσαν ακράτητοι τα ξύλα της κρεμάλας. Τέλος, μετά από 10-15 λεπτά πυρός ομαδόν, εδίδετο η χαριστική βολή και τα λείψανα του κατάδικου καίγονταν μέσα σε γενική αγαλλίαση.

    Οι τυφεκιοφόροι του αγήματος γύριζαν βιαστικά στα σπίτια τους, έβγαζαν την εξάρτυσή τους και έπαιρναν πολεμοφόδια για την επικείμενη μάχη. Το ίδιο έκαναν μικροί και μεγάλοι. Διάλεγαν στρατηγικά σημεία εφόδου στον κεντρικό δρόμο του χωριού, που οδηγεί στο Τολό. Οι φρόνιμοι είχαν βγάλει τα γιορτινά τους και φορούσαν τα «λιάπικα». Είχαν εφοδιασθή με βαρελότα και ρουσιέτες.

    Χωρίζονταν σε δυο παρατάξεις, τους πάνω και τους κάτω. Η διαχωριστική γραμμή ήταν στο μέσο του δρόμου, στο σημερινό περίπτερο της Ασίνης. Κρατούσαν απόσταση 80-100 μέτρα. Το σύνθημα της επιθέσεως δινόταν με τις φράσεις:

    – Τα μασάτε; έλεγαν οι απάνω.

    – Τα μασάμε, απαντούσαν οι κάτω.

    Έτσι άρχιζε η σύγκρουση, ανελέητη, με εκσφενδονιζόμενα πυροτεχνήματα. Οι γυναίκες και τα παιδιά παρακολουθούσαν φοβισμένα από τα μπαλκόνια. Όταν ορμούσαν οι αντίπαλοι, τους απομάκρυναν οι άλλοι με πυραυλοφόρες βολές. Για να ‘χουν μεγάλο βεληνεκές οι ρουσιέτες, τις συνέδεαν οι παλαιότεροι μ’ ένα καλαμάκι που έδινε σ’ αυτές μεγάλη ορμή.

    Αυτά ήταν τα «σαϊτάρια», τέχνη επιδέξιων μαστόρων της Ασίνης τον καιρό της ακμής του εθίμου. Ο πόλεμος, μέσα σε βροντές, καπνούς, γιουχαΐσματα και βλαστήμιες, με εναλλασσόμενες προελάσεις και οπισθοχωρήσεις, βαστούσε μιαν ώρα περίπου. Μετά εκφυλιζόταν στα σοκάκια. Ήταν πάντοτε πολύ επικίνδυνος. Συχνά το βαρελότο ή το σαϊτάρι χτυπούσε σε ζωντανό στόχο.

    Αν εύρισκε την τσέπη του αντιπάλου, όπου φύλαγε τα πυρομαχικά του, εκείνος έπαιρνε φωτιά και καιγόταν. Έτρεχε τότε στην απάνω ή στην κάτω βρύση και προσπαθούσε να σβησθή. Έγιναν πολλά τέτοια ατυχήματα κατά καιρούς και πολλοί τραυματίες κατέφυγαν στα δικαστήρια. Αλλά οι δράστες, αν βρίσκονταν, πρόβαλλαν στερεότυπα την ίδια δικαιολογία:

    – Έθιμο παμπάλαιο, κύριε πρόεδρε.
    …………………

    https://argolikivivliothiki.gr/2009/03/29/%CF%80%CE%AC%CF%83%CF%87%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CF%81%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B9-%CE%B1%CF%81%CE%B3%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1%CF%82/cebacf81ceb1cebdceb9ceb4ceb9-ceb9cebfcf85ceb4ceb1cf83004-cebccebbcebfceba/

    Πάσχα στο Κρανίδι Αργολίδας » Κρανίδι, το κάψιμο του Ιούδα Κυριακή του Πάσχα.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: